{"id":80425,"date":"2024-08-06T23:33:19","date_gmt":"2024-08-06T20:33:19","guid":{"rendered":"https:\/\/new.mavikadin.com\/?p=80425"},"modified":"2024-09-17T18:03:36","modified_gmt":"2024-09-17T15:03:36","slug":"dnanin-sirlarini-yapay-zeka-cozuyor-yeni-bir-donem-basliyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/dnanin-sirlarini-yapay-zeka-cozuyor-yeni-bir-donem-basliyor\/","title":{"rendered":"DNA’n\u0131n s\u0131rlar\u0131n\u0131 yapay zeka \u00e7\u00f6z\u00fcyor! Yeni bir d\u00f6nem ba\u015fl\u0131yor"},"content":{"rendered":"

Dresden Teknoloji \u00dcniversitesi’nden bilim insanlar\u0131, insan genomunun karma\u015f\u0131k yap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in yeni bir yapay zeka modeli olan GROVER’\u0131 geli\u015ftirdi. DNA’y\u0131 bir metin gibi ele alan GROVER, genetik kodun derinliklerindeki anlamlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karma potansiyeline sahip. Bu geli\u015fme, ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f t\u0131p alan\u0131nda \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131 bir ad\u0131m olabilir.\u00a0DNA’n\u0131n bilinmeyen dilini metne d\u00f6ken bu ad\u0131mla ayn\u0131 zamanda ya\u015fam\u0131n \u015fifresi de \u00e7\u00f6z\u00fclebilir.<\/p>\n

Uzun y\u0131llar boyunca bilim insanlar\u0131, DNA’da sakl\u0131 olan bilginin sadece küçük bir k\u0131sm\u0131n\u0131 çözebilmi\u015fti. Genler olarak bilinen protein kodlayan bölgeler, DNA’n\u0131n sadece yüzde 1-2’sini olu\u015fturuyor. Kalan k\u0131s\u0131m ise büyük ölçüde bir s\u0131r olarak kalmaya devam ediyordu.<\/em><\/strong> Almanya’daki Dresden Teknoloji Üniversitesi Biyoteknoloji Merkezi’nden (BIOTEC) ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, insan DNA’s\u0131n\u0131n gizemli dünyas\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatacak yeni bir yapay zeka modeli geli\u015ftirdi. GROVER ad\u0131 verilen bu model, bu bilinmeyen bölgeleri anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacak bir araç olarak öne ç\u0131k\u0131yor.<\/span><\/p>\n

DNA’NIN KARMA\u015eIK D\u0130L\u0130<\/strong><\/h3>\n

BIOTEC ara\u015ft\u0131rma grubu lideri Dr. Anna Poetsch DNA’n\u0131n protein kodlaman\u0131n ötesinde birçok i\u015flevi oldu\u011funa dikkat çekti. Dr. Poetsch “Baz\u0131 diziler genleri düzenler, baz\u0131lar\u0131 yap\u0131sal amaçlara hizmet eder ve ço\u011fu diziler birden fazla i\u015fleve sahiptir. \u015eu anda DNA’n\u0131n ço\u011fu anlam\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015f de\u011filiz. DNA’n\u0131n kodlamayan bölgelerini anlamak söz konusu oldu\u011funda, sadece yüzeyi çizmi\u015f gibiyiz. Burada yapay zeka ve büyük dil modelleri yard\u0131mc\u0131 olabilir” diye konu\u015ftu. <\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

\"\"<\/strong><\/em><\/p>\n

DNA’NIN KURALLARINI Ö\u011eREND\u0130 <\/strong><\/h3>\n

GROVER’in, DNA’n\u0131n kurallar\u0131n\u0131 dilbilgisi, sözdizimi ve anlambilim olarak ö\u011frendi\u011fine dikkat çeken ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar DNA için bu, dizileri yöneten kurallar\u0131, nükleotidlerin ve dizilerin s\u0131ras\u0131n\u0131 ve dizilerin anlam\u0131n\u0131 ö\u011frenmek anlam\u0131na geldi\u011finin alt\u0131n\u0131 çiziyor. Projenin arkas\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Dr. Melissa Sanabria, “GROVER, insan dillerini ö\u011frenen GPT modelleri gibi, DNA ‘konu\u015fmay\u0131’ temel olarak ö\u011frenmi\u015ftir” dedi.<\/em><\/strong><\/span> <\/em><\/strong><\/p>\n

GROVER’\u0131n sadece DNA dizilerini do\u011fru bir \u015fekilde tahmin etmekle kalmay\u0131p, ayn\u0131 zamanda biyolojik anlam ta\u015f\u0131yan ba\u011flamsal bilgileri de ç\u0131karabildi\u011fini gösteren ekip, bu modelin gen promoterlar\u0131n\u0131 veya DNA üzerindeki protein ba\u011flanma bölgelerini tespit edebilece\u011fini belirtiyor.GROVER ayr\u0131ca, DNA’n\u0131n üzerine eklenen ve “epigenetik” olarak adland\u0131r\u0131lan düzenleyici süreçleri de ö\u011freniyor.<\/em><\/strong><\/span> <\/em><\/strong><\/p>\n

Dr. Sanabria, “GROVER’\u0131 sadece DNA dizisiyle e\u011fiterek, i\u015flev hakk\u0131nda biyolojik bilgi ç\u0131karabilece\u011fimizi görmek bizi büyülüyor. Bu, i\u015flevin, baz\u0131 epigenetik bilgileri de içeren, dizide kodland\u0131\u011f\u0131n\u0131 gösteriyor” \u015feklinde konu\u015ftu. <\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/em><\/strong><\/p>\n

DNA SÖZLÜ\u011eÜ OLU\u015eTURDULAR <\/strong><\/h3>\n

GROVER’\u0131 e\u011fitmek için ekip önce bir DNA sözlü\u011fü olu\u015fturmak zorunda kald\u0131. S\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma algoritmalar\u0131ndan bir hile kulland\u0131lar. “Bu ad\u0131m çok önemlidir ve DNA dil modelimizi önceki denemelerden ay\u0131r\u0131r” diyen Dr. Poetsch \u015föyle devam etti:<\/span> <\/span><\/p>\n

“DNA, dil gibidir. Dört harfi vard\u0131r ve bu harfler diziler olu\u015fturur, bu diziler ise anlam ta\u015f\u0131r. Ancak, bir dilin aksine, DNA’n\u0131n tan\u0131mlanm\u0131\u015f kelimeleri yoktur. DNA, dört harften (A, T, G ve C) ve genlerden olu\u015fur, ancak genleri veya di\u011fer anlaml\u0131 dizileri olu\u015fturmak için farkl\u0131 uzunluklarda önceden tan\u0131mlanm\u0131\u015f diziler yoktur.” <\/strong><\/em><\/p>\n

\"\"<\/span><\/strong><\/em><\/p>\n

“DNA’YI KEL\u0130MELERE BÖLDÜK”<\/strong><\/h3>\n

Dr. Sanabria ise yap\u0131lan i\u015flemi \u015föyle aç\u0131klad\u0131:<\/span> <\/span><\/p>\n

“Tüm genomu analiz ettik ve en s\u0131k görülen harf kombinasyonlar\u0131n\u0131 arad\u0131k. \u0130ki harf ile ba\u015flad\u0131k ve DNA üzerinde defalarca geçerek en yayg\u0131n çok harfli kombinasyonlar\u0131 olu\u015fturduk. Bu \u015fekilde, yakla\u015f\u0131k 600 döngüde, DNA’y\u0131 GROVER’\u0131n en iyi performans\u0131 sergilemesi için ‘kelimelere’ böldük.”<\/em><\/strong> <\/span><\/p>\n

GROVER, genetik kodun farkl\u0131 katmanlar\u0131n\u0131 aç\u0131\u011fa ç\u0131karmay\u0131 vaat ediyor. DNA, bizi insan yapan, hastal\u0131klara yatk\u0131nl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 ve tedavilere verdi\u011fimiz yan\u0131tlar\u0131 içeren anahtar bilgileri bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Dr. Poetsch, DNA’n\u0131n kurallar\u0131n\u0131 bir dil modeli arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla anlaman\u0131n, DNA’da gizlenmi\u015f biyolojik anlam\u0131n derinliklerinin ortaya ç\u0131kar\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 ve genomik ile ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f t\u0131bb\u0131 ileriye ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dresden Teknoloji \u00dcniversitesi’nden bilim insanlar\u0131, insan genomunun karma\u015f\u0131k yap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in yeni bir yapay zeka modeli olan GROVER’\u0131 geli\u015ftirdi. DNA’y\u0131 bir metin gibi ele alan GROVER, genetik kodun derinliklerindeki anlamlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karma potansiyeline sahip. Bu geli\u015fme, ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f t\u0131p alan\u0131nda \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131 bir ad\u0131m olabilir.\u00a0DNA’n\u0131n bilinmeyen dilini metne d\u00f6ken bu ad\u0131mla ayn\u0131 zamanda ya\u015fam\u0131n \u015fifresi de […]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":80424,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"rank_math_lock_modified_date":false,"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[54385,50747,54383,54384,4817],"class_list":["post-80425","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yasam","tag-biyoteknoloji","tag-dna","tag-genom","tag-kisisellestirilmis-tip","tag-yapay-zeka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80425"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=80425"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80425\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":80426,"href":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80425\/revisions\/80426"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/80424"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=80425"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=80425"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tgrthaber.com\/mavikadin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=80425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}