Washington’dan gelen yeni bir iddia, küresel teknoloji ve jeopolitik dengeleri yeniden tartışmaya açtı. ABD’li yetkililere göre Çin’in en büyük yarı iletken üreticilerinden biri olan SMIC (Semiconductor Manufacturing International Corporation), İran’ın askeri sanayisine çip üretim ekipmanları sağlamış olabilir.
Üstelik mesele yalnızca ekipman sevkiyatıyla sınırlı değil gibi görünüyor. İki üst düzey ABD’li yetkili, şirketin İran’a gönderdiği ekipmanların yaklaşık bir yıl önce sevk edilmeye başladığını söylüyor. Daha da dikkat çekici olan ise şu: Sevkiyatların durduğuna dair herhangi bir işaret olmadığı ifade ediliyor.
Yetkililere göre iş birliği büyük ihtimalle teknik destek ve eğitimleri de kapsıyor. Yani sadece donanım değil, yarı iletken teknolojisine ilişkin bilgi aktarımı da söz konusu olabilir.
Şu aşamada en kritik soru ise gönderilen ekipmanların ABD menşeli olup olmadığı. Yetkililer bu konuda net konuşmuyor. Ancak eğer ekipmanlarda Amerikan teknolojisi bulunuyorsa, bu durum ABD yaptırımlarının ihlali anlamına gelebilir. Bu da süreci oldukça daha karmaşık bir noktaya taşıyabilir.
Konuyla ilgili olarak SMIC’ten henüz resmi bir açıklama gelmiş değil. Aynı şekilde Çin’in Washington Büyükelçiliği ve İran’ın Birleşmiş Milletler temsilciliği de iddialar hakkında sessizliğini koruyor.
Çin hükümeti ise genel yaklaşımını tekrar ediyor: Pekin yönetimi, İran’la yapılan ticari faaliyetlerin “normal ekonomik ilişkiler” kapsamında olduğunu savunuyor.
ABD’li yetkililer, gönderilen ekipmanların İran’ın “askeri endüstriyel kompleksine” ulaştığını öne sürüyor.
Bu tür yarı iletken üretim teknolojileri oldukça kritik. Çünkü modern savaş teknolojisinin neredeyse tamamında çipler var. Füze sistemlerinden radar altyapılarına, askeri iletişim ağlarından gelişmiş elektronik sistemlere kadar pek çok alanda kullanılıyorlar. Yine de şimdilik önemli bir belirsizlik var: Bu ekipmanların mevcut çatışmalarda doğrudan kullanılıp kullanılmadığı net değil.
Bu arada geçtiğimiz ay yayımlanan başka bir rapor da dikkat çekmişti. O raporda İran’ın Çin’den gemi savar seyir füzeleri satın almaya oldukça yakın olduğu iddia edilmişti.
SMIC aslında Washington için yeni bir tartışma konusu değil. Şirket, ABD tarafından 2020 yılında kara listeye alınmıştı. Bu karar sonrası şirketin Amerikan teknolojilerine erişimi ciddi şekilde kısıtlandı. SMIC ise geçmişte kendisine yöneltilen “Çin’in askeri-endüstriyel yapısıyla bağlantılı olduğu” iddialarını reddetmişti. Ancak yarı iletken sektöründeki gelişmeler Washington’un dikkatini şirket üzerinde tutmaya devam ediyor.
ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabeti son yıllarda giderek sertleşti. Özellikle yarı iletken üretimi bu rekabetin en kritik başlıklarından biri.
2024 yılında SMIC’in, Huawei’nin Mate 60 Pro modelinde kullanılan gelişmiş bir çipi üretmesi Washington’da alarm zillerini çaldırmıştı. Bunun ardından ABD yönetimi şirket üzerindeki baskıyı daha da artırdı.
Lam Research, KLA ve Applied Materials gibi Amerikan ekipman üreticileri üzerinden Çin’e yönelik yeni ihracat kısıtlamaları getirildi. Amaç, Çin’in ileri düzey yarı iletken üretim kapasitesini mümkün olduğunca sınırlamak.
Google Play
App Store
