28 Şubat 2026 tarihinde ABD ve İsrail'in İran'daki çeşitli hedeflere yönelik eşgüdüm içinde hava saldırıları gerçekleştirdiği, İran'ın da buna misilleme olarak füze saldırılarıyla yanıt verdiği haberleri ekonomik piyasaları da etkiledi.
Peki yeni haftada piyasaları neler bekliyor? Doç. Dr. Yüksel Okşak, "Bu olay, piyasaların normal işlem saatlerinde ani fiyatlamalar yerine, hafta sonu gelişen başlık riski ortamında Pazartesi açılışlarında risk iştahının düşmesi, enerji risk priminin artması ve güvenli liman talebinin güçlenmesi şeklinde birleşik bir şok etkisi yaratacak görünüyor" diyor.
İşte Okşak'ın piyasarın geleceğini değerlendirdiği 'ABD-İran çatışmasının ekonomiye olası etkileri' başlıklı değerlendirmesinden öne çıkanlar:
'DURUMU ÜÇ ANA SENARYODA İNCELİYORUM'
"Bu değerlendirmede, olası etkileri üç farklı zaman diliminde ve üç ana senaryoda inceliyorum: sınırlı kalan saldırılar, çatışmanın genişlemesi ve uzun soluklu bir gerilim hali. Analiz çerçevesi şu unsurlara dayanıyor! 1, enerji arzı ve özellikle Hürmüz Boğazı'ndaki riskler üzerinden petrol fiyatları ile navlun ve sigorta maliyetlerindeki kanal; 2 küresel riskten kaçış eğilimiyle altın fiyatları ve genel finansal koşullar; 3 Türkiye özelinde enerji ithalatı, döviz kuru geçişkenliği ile İran'la ticaret ve lojistik bağlantıları. Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin kritik bir kısmının geçtiği dar bir geçiş noktası olarak, enerji şokunun en büyük kuyruk riskini barındırıyor.
HANGİ SENARYO GERÇEKLEŞİRSE NE OLUR?
Senaryo 1: Sınırlı saldırı (de-eskalasyon) - Fiziksel arz kesintisi sınırlı; Hürmüz’de operasyonel aksama yok/çok kısa. - Brent risk primi: kabaca +5 ila +15 $/varil (haftalar), 1–3 ayda sönümlenme (OPEC+/stok serbest bırakımı beklentisiyle).
Senaryo 2: Genişletilmiş çatışma (bölgesel tırmanma) - Enerji altyapısı/taşımacılık üzerinde artan saldırı riski; sigorta/navlun maliyetlerinde kalıcı artış. - Brent: +20 ila +60 $/varil bandı; kuyruk riskte daha yüksek sıçramalar (Hürmüz riskinin fiyatlanması).
Senaryo 3: Uzun süreli gerilim (kalıcı risk primi) - Sıcak çatışma sınırlı; fakat yaptırımlar, finansman sürtünmeleri, düşük yoğunluklu vekâlet çatışmaları ve deniz taşımacılığında risk primi kalıcı. - Brent: +10 ila +25 $/varil düzeyinde “yapışkan” risk primi.
ALTIN VE EMTİA FİYATLARI
Kısa vadede altın için iki unsur aynı anda çalışır: (i) güvenli liman talebi; (ii) para politikası patikasına dair beklentiler (risk şoku büyümeyi zayıflatırsa faiz indirimi beklentisi artabilir, bu da altını destekleyebilir). Altının 2026 başında jeopolitik ve ticaret politikası riskleriyle yükseldiği; merkez bankalarının altın talebinin de yapısal destek oluşturduğu vurgulanmaktadır.
Kısa vadede endüstriyel emtialar (bakır, alüminyum vb.) için tablo daha karmaşıktır: jeopolitik şok riskten kaçışı tetiklerken, aynı anda daha yüksek enerji maliyetleri üretim maliyetleri üzerinden fiyatları yukarı taşıyabilir; fakat talep zayıflığı baskınsa fiyatlar yatay/geri çekilebilir.
Bu “talep şoku vs arz riski” ayrımı, ECB’nin jeopolitik risk–petrol fiyatı değerlendirmesinde de vurgulanır.
PETROL FİYATLARI
Petrol açısından kısa vadede kritik eşik, fiziksel kesintiden çok taşımacılık ve risk primi kanalının ne kadar büyüyeceğidir. Analist yorumları, anlamlı arz kesintisi halinde Brent’in 80 $/varil civarına çıkabileceğine; OPEC+’ın arz artışı opsiyonunun gündeme gelebileceğine işaret eder.
Tarihsel karşılaştırma faydalıdır: 2019’daki Suudi petrol tesis saldırısı sonrası petrol fiyatlarının açılışta çift haneli yükseldiği raporlanmıştır; bu, enerji arzına dair “tek olay şoku”nun kısa vadede fiyatları nasıl yukarı itebileceğine bir örnek sunar. 2020 başında ise ABD’nin İranlı komutana yönelik saldırısı sonrası petrolde ve güvenli limanlarda yükseliş görüldüğü bildirilmiştir.
HİSSE SENEDİ PİYASALARI
Hisse Senedi Piyasaları Kısa vadede hisse senetlerinde ana desen genellikle riskten kaçış ve sektörel ayrışmadır. Çatışma enerji fiyatlarını yukarı iterse, küresel ölçekte enerji/emtia üreticileri göreli direnç gösterebilir; buna karşılık havacılık, lojistik, kimya/plastik kullanan sektörler ve gelişen piyasalar daha kırılgan olabilir (maliyet + risk primi). Jeopolitik riskin volatilite ve piyasa risk primi kanalıyla hisse piyasalarını etkilediği akademik çalışmalarda da gösterilir. Türkiye özelinde, kısa vadede dört sektör kümesi öne çıkar: (i) enerji yoğun sanayi ve ulaştırma (maliyet şoku); (ii) bankalar (fonlama koşulları, risk primi ve kur oynaklığı); (iii) savunma/enerji ekipmanı gibi alanlarda göreli dayanıklılık; (iv) ihracatçı sanayide kur hareketine bağlı karma etki. (Bu sınıflama, Türkiye’nin enerji ithalatçısı pozisyonu ve petrol geçişkenliği bulgularıyla tutarlıdır.)
ALTIN VE EMTİA FİYATLARI
1–5 yıllık ufukta altın için belirleyici unsur, yalnızca tek bir jeopolitik olay değil; jeoekonomik parçalanma ve yaptırım riskinin rezerv yönetimi üzerindeki etkisidir. Reuters’ın aktardığı Dünya Altın Konseyi anketi, merkez bankalarının önümüzdeki yıllarda altın rezervlerini artırma eğiliminin güçlendiğini; dolar payının azaltılmasının beklendiğini gösterir. Bu yapısal talep, uzun süreli gerilim senaryosunda altını “risk primi taşıyıcısı” haline getirir. Sanayi metalleri ve tarımsal emtialarda uzun vadede daha belirleyici olan, enerji maliyetinden ziyade küresel büyüme ve yatırım döngüsüdür; jeopolitik riskin talep kanalı (belirsizlik) baskınsa emtialar heterojen hareket eder.
PETROL FİYATLARI
Uzun vadede petrol fiyatı, “jeopolitik risk primi” ile “arz-yatırım dengesi” bileşimiyle şekillenir. IEA’nın 2026 görünümünde arz-talep dengesi ve piyasa sıkılığının izlenmesi gerektiği vurgulanırken, jeopolitik risklerin piyasayı hızla yeniden sıkılaştırabileceği çerçevesi önemlidir. Genişletilmiş çatışma senaryosu, yatırımların ertelenmesi, sigorta/navlun maliyetlerinin yapışkanlaşması ve “stok tutma” talebiyle birlikte daha yüksek bir uzun vadeli fiyat bandı üretebilir. Buna karşılık sınırlı saldırı senaryosu, OPEC+ üretim yönetimi ve stratejik stok tepkileriyle risk priminin zamanla silinmesiyle uyumludur.
HİSSE SENEDİ PİYASALARI
Hisse Senedi Piyasaları Uzun vadede hisse piyasaları için iki soru kritiktir: (i) Sıklaşan jeopolitik şoklar kalıcı risk primi yaratıyor mu? (ii) Bu risk primi, reel faiz ve büyüme patikasıyla birleşerek değerlemeleri nasıl etkiliyor? Jeopolitik risk endeksi literatürü ve volatilite taşmaları çalışmaları, risk şoklarının volatiliteyi ve (dolaylı olarak) beklenen getirileri etkileyebileceğini gösterir; bu, uzun vadede sermaye maliyeti üzerinden yatırım/büyüme kanalına dönebilir. Türkiye açısından, enerji şoku uzun vadede üç kanalı kalıcılaştırır: enerji ithalatı → cari açık baskısı; kur oynaklığı → enflasyon ve risk primi; finansman koşulları → kredi büyümesi. Bu, Türkiye’nin uzun vadeli büyümesinde “daha yüksek oynaklık/daha yüksek iskonto oranı” rejimi yaratabilir.
İran: Misilleme kapasitesi ve tırmanma/geri çekilme kararı, enerji risk priminin boyutunu belirler; bu nedenle “politika tepkisi” aynı zamanda bir belirsizlik parametresidir.
RİSK VE BELİRSİZLİK DEĞERLENDİRMESİ
Bu tür şoklarda belirsizlik iki katmanlıdır: Model belirsizliği: Aynı petrol şoku farklı büyüme/enflasyon rejimlerinde farklı katsayılarla çalışır (beklentiler, döviz kuru rejimi, tarife/yaptırım şokları). Olay belirsizliği: Hedef seti genişler mi, deniz taşımacılığı ve enerji altyapısı etkilenir mi? Bu, özellikle enerji fiyatlarında “kuyruk risk” üretir. Çalışma amaçlı olasılık ağırlığı (varsayım): rapor yazımında nicel senaryo setine ağırlık vermek için başlangıçta Senaryo 1: %50, Senaryo 2: %25, Senaryo 3: %25 gibi bir dağılım kullanılabilir; ancak haber akışı ve askeri tırmanma göstergeleriyle dinamik güncellenmelidir.
TARİHSEL KARŞILAŞTIRMA
Jeopolitik şoklarda kısa vadeli ortak desen, genellikle “riskten kaçış → hisse senedi baskısı, altın talebi artışı” şeklindedir. 2019 Suudi petrol tesis saldırısı ve 2020 başındaki İran gerilimi örnekleri, petrolün ve güvenli limanların haber şokuna duyarlılığını gösterir. Bu rapordaki grafik ve olay-penceresi tablosu, Stooq üzerinde yayımlanan S&P 500 ve altın (XAUUSD) günlük fiyat serileri kullanılarak üretilmiştir (seriler kamuya açık bir veri kaynağıdır; kurumsal veri terminallerine kıyasla revizyon/kalite farkı olabilir).
Kısa Vadede İzlenecek Piyasa Göstergeleri Aşağıdaki göstergeler, senaryolar arasında “hangi kanal baskın?” sorusuna hızlı yanıt verir: Petrol (Brent/WTI) spot/futures seviyesi, vadeler arası spread (backwardation/contango) ve opsiyon volatilitesi (arz sıkılığı ve kuyruk risk sinyali). Altın fiyatı ve altın ETF/rezerv haber akışı (güvenli liman ve rezerv davranışı). Küresel hisse endeksleri ve volatilite (risk primi). Türkiye’de kur ve risk primi (enerji ithalatı ve geçişkenlik kanalı). Türkiye–İran ticaretinde sınır/lojistik/ödeme akışında gecikme sinyalleri (metal/plastik ve makine ara malı etkileri)."
Google Play
App Store
