Paradex’te yaşanan teknik bir arıza Bitcoin fiyatını anlık olarak sıfıra çekti, yüzlerce tasfiye tetiklendi. Çözüm ise kripto dünyasında her zaman tartışma başlatan “rollback” oldu.
Merkeziyetsiz finans dünyasında güven tartışmaları bitmiyor. Son örnek, “merkeziyetsiz” iddiasıyla faaliyet gösteren kripto borsası Paradex’ten geldi. The Block’un haberine göre Paradex’te yaşanan bir yazılım hatası, Bitcoin fiyatının kısa süreliğine 0 dolar olarak görünmesine yol açtı. Doğal olarak bu durum, kaldıraçlı işlemlerin yoğun olduğu platformda çok sayıda haksız tasfiyeyi beraberinde getirdi.
Paradex, Ethereum üzerindeki Katman-2 ağı Starknet üzerinde çalışan bir “appchain” olarak konumlanıyor. Platform, spot alım satım yerine sürekli vadeli işlemler (perpetuals) sunuyor. Yani kullanıcılar, varlığın kendisini değil, gelecekteki fiyatına dair kaldıraçlı pozisyonlar alıyor.
Bu yapı, fiyat verilerindeki en ufak hatayı bile kritik hâle getiriyor. Nitekim veritabanı bakımı sırasında sisteme giren bir bug, Bitcoin’in fiyatını sıfır gösterince otomatik tasfiye mekanizmaları devreye girdi. Sonuç: Normal şartlarda hiç yaşanmaması gereken likidasyonlar.
Paradex ekibi, hatanın ardından borsanın durumunu bakım öncesine geri alacaklarını açıkladı. Yani tüm işlemler “rollback” ile silinecek. DL News’e konuşan yetkililer, kullanıcı fonlarının güvende olduğunu savunuyor. Ancak kaç kişinin etkilendiği ya da toplam kaybın ne olduğu hâlâ net değil.
Rakamlar azımsanacak gibi değil. Paradex, son bir ayda günlük ortalama 1 milyar doların üzerinde işlem hacmi üretmiş durumda. Bu nedenle rollback süresince işlemlerin tamamen durdurulması, kullanıcılar açısından ciddi bir belirsizlik yapıyor. Ne kadar süreceği ise şimdilik meçhul.
Kripto dünyasında rollback kelimesi her zaman alarm zillerini çaldırır. Çünkü bu tür müdahaleler, sistemin arkasında güçlü ve merkezi bir kontrol mekanizması olduğunu açıkça gösterir. Geçtiğimiz yıl, 120 milyon dolarlık bir saldırının ardından bazı blokzincirlerin işlemleri geri alması ya da fonları dondurması hâlâ hafızalarda.
Benzer şekilde, büyük bulut servislerindeki kesintiler bile DeFi uygulamalarını erişilemez hâle getirebiliyor. Geçen ekimde Amazon Web Services’te yaşanan büyük bir arıza, birçok merkeziyetsiz uygulamayı fiilen devre dışı bırakmıştı.
Aslında bu tartışma yeni değil. Ethereum, ilk yıllarında DAO adlı projenin hacklenmesinin ardından sert bir hard fork kararı almıştı. Daha da geriye gidersek, Bitcoin’in 2010’daki meşhur “value overflow” hatasında, yoktan Bitcoin üretilmesine izin veren işlemler sonradan geçersiz sayılmıştı. Bugün böyle bir müdahale neredeyse hayal bile edilemiyor; zira Bitcoin çekirdek protokolü son derece yavaş ve temkinli ilerliyor.
Tüm bu yaşananlar, kripto ekosisteminde giderek artan merkezileşme eleştirilerini yeniden alevlendirdi. Bir yanda Coinbase’in bankalarla düzenleyiciler nezdinde avantaj mücadelesi, diğer yanda stabil coin’lerin yerel kripto varlıkların önüne geçmesi, “özgür ve sansüre dayanıklı finans” anlatısını zorluyor.
Google Play
App Store