Borsa İstanbul, Eylül 2026 ortasında patlak veren büyük bir fon krizi ve manipülasyon operasyonu nedeniyle çalkantılı günler geçiriyor. Kriz, 7 portföy yönetim şirketinin (Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus ve Bulls) kendi aralarında kurdukları fonlar üzerinden karşılıklı alımlarla hisse fiyatlarını şişirdiklerinin tespit edilmesiyle başladı. SPK, bu 7 şirkete ait 131 fonun işlemlerini durdurdu ve tasfiyesine karar verdi.
Bazı fonların çok büyük miktarda aldığı hisseleri gerektiğinde satamaması ve yatırımcıların paralarını geri istemesiyle başlayan süreç, kısa sürede büyüdü. Peki fonlarda ne oldu, kriz nasıl başladı ve yatırımcıları bundan sonra ne bekliyor? Ekonomist Necmettin Batırel, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'a yaşanan gelişmeleri adım adım açıkladı.
Fon krizi nasıl başladı?
Ekonomist Necmettin Batırel: Türkiye'de borsa ve sermaye piyasalarını sarsan fon krizi, bazı portföy yönetim şirketlerinin serbest fonlarında yatırımcılardan gelen geri ödeme taleplerini nakit sıkışıklığı nedeniyle karşılayamaması, yani temerrüde düşmesi sonucu patlak verdi.
Başta Pusula ve Tera olmak üzere, yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fon için tasfiye kararı verildi. Pusula ve Tera'nın yöneticileri gözaltına alındı.
Bazı fon yöneticileri, Borsa İstanbul'da işlem hacmi ve halka açıklık oranı çok düşük, yani sığ hisselerde Katılımevim, Destek Finans, Gündoğdu Gıda gibi şirketlerde devasa büyüklükte pozisyonlar satın aldı. Bu sığ hisselere yoğun nakit akışı sağlanınca hisse fiyatları hızla tırmandı. Fiyatlar yükseldikçe bu fonların "kağıt üzerindeki" getirileri olağanüstü yüksek göründü.
Yüksek getirileri gören 500 binden fazla yeni küçük yatırımcı bu fonlara hücum etti. Ancak SPK'nın serbest fonların BIST 30 dışındaki sığ hisselerdeki pozisyonlarına yüzde 20 sınırlandırması getirmesi, fonları zorunlu satışa zorladı. Fonlar, elindeki milyarlık sığ hisseleri piyasada alıcı bulup satamadı ve kriz patlak verdi.
| Kriz Aşaması / Boyutu | Detaylar |
|---|---|
| Temel Neden | Portföy yönetim şirketlerinin nakit sıkışıklığı nedeniyle serbest fonlardaki geri ödeme taleplerini karşılayamaması (temerrüde düşmesi). |
| Manipülasyon ve Mekanizma | Fon yöneticilerinin işlem hacmi ve halka açıklığı düşük (Katılımevim, Destek Finans, Gündoğdu Gıda gibi) sığ hisselerde büyük pozisyonlar alarak fiyatları ve fon getirilerini yapay biçimde yükseltmesi. |
| Yatırımcı İlgisi | Kağıt üzerindeki olağanüstü yüksek getirilere kapılan 500 binden fazla küçük yatırımcının fonlara akın etmesi. |
| Tetikleyici Unsur | SPK'nın serbest fonlara BIST 30 dışındaki hisseler için azami %20 pozisyon sınırı getirmesi; fonların zorunlu satışa geçip sığ hisselerde alıcı bulamaması. |
| Sonuçlar ve Yaptırımlar | Pusula ve Tera dahil 7 portföy yönetim şirketine ait 131 fon hakkında tasfiye kararı verilmesi; Pusula ve Tera yöneticilerinin gözaltına alınması. |
Sizce fon krizinin arkasındaki en büyük tetikleyici neydi?
Ekonomist Necmettin Batırel: Yaşanan fon krizinin arkasındaki en büyük ve sinsi tetikleyicilerden biri kesinlikle gölge bankacılık mekanizması.
Tam anlamıyla tipik bir gölge bankacılık ve usulsüz grup içi finansman modelinin çöküşünü gördük. Bunun tamamen yasaklanması lazım. Hem yatırım bankacılığı yapıyorlar hem de hiçbir sorumluluk taşımıyorlar ve doğru düzgün denetim de yok.
Peki süreçte oluşan zararın sorumluluğu nasıl belirlenecek?
Ekonomist Necmettin Batırel: Süreci manipüle eden, kurallara aykırı düzenek kuran portföy yöneticileri adli olarak faturayı ödeyecek. Başta Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız ve diğer bazı şirket yöneticileri tutuklandı. Çok sayıda isme yurt dışı yasağı konuldu ve mal varlıklarına tedbir getirildi.
Pusula Portföy'ün yöneticilerinden Serdar Turhan ile Tera Yatırım yöneticileri Emre Tezmen, Alper Öztürk, Emre Alkin ve Kerem Alkin gözaltına alındı.
MASAK incelemesinde hangi bulgulara ulaşıldı?
Ekonomist Necmettin Batırel: İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından MASAK'tan bu şirketlerin tüm yöneticilerinin 2024 yılından günümüze kadar yurt dışına gerçekleştirdikleri para ve kripto varlık transferleri ile tüm para giriş-çıkışlarının ham veri halinde Başsavcılığa gönderilmesi istendi.
Yapılan incelemelerde Pusula Holding Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Turhan'ın hesabından İsviçre'deki bir hesaba 15 milyon dolar, Pusula Portföy Yönetimi A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız'ın hesabından ise yine İsviçre'deki bir hesaba 25 milyon euro para transfer edildiği belirlendi. Şüphelilerin para ve mal varlığı hareketleri durduruldu.
Fon yatırımcılarının zararı nasıl karşılanacak?
Ekonomist Necmettin Batırel: Hukuki olarak yatırım fonlarında devlet garantisi, yani mevduat sigortası yok. Olağanüstü getiri beklentisiyle serbest fonlara giren nitelikli veya küçük yatırımcılar, el konulan fonların tasfiye sürecinde hisselerin değer kaybetmesiyle oluşan maddi zararı doğrudan sineye çekmek durumunda.
Ekonomi yönetimi krizin yayılmasını önlemek için ne yapıyor?
Ekonomist Necmettin Batırel: Ekonomi yönetimi, sorunun sistemin tamamına yayılmasını önlemek amacıyla sert bir "karantina" stratejisi uyguluyor. Tasfiyesine karar verilen 131 fonun yönetim, ödeme ve tasfiye süreci piyasayı sarsmayacak şekilde 6 aylık zamana yayılarak Ziraat Bankası ve Türkiye İş Bankası eliyle yürütülecek.
Merkez Bankası da borsa ve para piyasalarındaki ani nakit sıkışmalarını rahatlatmak için repo ihaleleri ve fonlama mekanizmalarını devreye soktu. Operasyonlar derinleştirilerek usulsüz işlemlerle haksız kazanç sağlayanların mal varlıklarından zarar tazmin edilecek.
Krizin yabancı yatırımcılar üzerindeki etkisi iki farklı boyutta değerlendiriliyor. Dünyaca ünlü endeks sağlayıcı MSCI, zaten Haziran 2026'da Türkiye piyasasındaki bazı küçük şirket hisselerindeki koordineli hareketler ve fon yoğunlaşmaları konusunda yabancı yatırımcıları uyarmış ve ağustos ayında bazı hisseleri endeksinden çıkarmıştı.
Ancak yaşanan kriz, fon piyasasının yalnızca yaklaşık yüzde 10-11'lik bir kısmını kapsıyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de "genele yayılmış sistemik bir risk olmadığını" ve kuralların küresel standartlardan daha katı hale getirildiğini açıkladı.
Yabancı kurumsal yatırımcılar genellikle BIST 30 gibi büyük ve likit şirketlerde pozisyon aldığı için, bu karantina adımlarının kurumsal yabancıların Türkiye'den tamamen kaçmasına yol açması beklenmiyor. Ancak sermaye piyasalarında genel güvenin yeniden inşası uzun bir zaman olacak.
Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
Google Play
App Store
10:42
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ