Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
Çin ve Hong Kong’un altın depolama, takas ve fiziki teslimat altyapısını büyütmesi, “altın standardına dönüş” ve “doların sonu” yorumlarını beraberinde getirdi. Ancak atılan adımlar, ani bir parasal devrimden çok, Çin merkezli yeni bir altın ekosisteminin yavaş yavaş kurulmasına işaret ediyor.
İnternet “büyük sıfırlama” hikâyelerini seviyor. Çünkü böyle anlatılar, son derece karmaşık konuları tek bir tarihe, tek bir karara ve her şeyi değiştirecek hayalî bir düğmeye indirgemeyi kolaylaştırıyor.
Çin’in altın piyasasına yönelik son hamleleri de benzer bir tartışmayı başlattı. Son haftalarda sosyal medyada Çin’in yeniden altın standardına geçtiği, doların çöküşünü hızlandıracak bir sistem kurduğu ve 24 Temmuz’da altın ticaretinin tamamen sona ereceği yönünde çok sayıda iddia ortaya atıldı. Hatta bazı yorumlarda, söz konusu tarihten sonra piyasa manipülasyonunun ortadan kalkacağı ve altının “gerçek fiyatının” ortaya çıkacağı öne sürüldü.
Doğrusu, bu iddiaların neden ilgi gördüğünü anlamak zor değil. Çin, dünyanın en fazla altın üreten ülkesi konumunda. Ülke, 2023 yılında Hindistan’ı geride bırakarak dünyanın en büyük altın alıcısı oldu. Üstelik Çin’in altın tüketimi, ülke içindeki üretimin oldukça üzerinde seyrediyor. Çin Merkez Bankası da resmi rezervlerine 20 aydır aralıksız altın ekliyor. Şimdi ise Çin ve Hong Kong; yeni kasalar, takas sistemleri ve fiziki teslimat bağlantıları kuruyor.
Bunlar önemsiz gelişmeler değil. Ancak ortada bir altın standardı, kâğıt altın yasağı ya da küresel altın fiyatını bir gecede sıfırlayacak sihirli bir düzenek de yok.
İlk önemli adım 7 Temmuz’da atıldı. Hong Kong, altın işlemleri için geliştirilen yeni merkezi takas ve mutabakat sisteminin deneme çalışmalarını başlattı. Takas ve mutabakat kavramları ilk bakışta teknik gelebilir. Basitçe anlatmak gerekirse yeni sistem; alıcılarla satıcıların işlemlerini eşleştirmeyi, ödemeleri aktarmayı ve altının mülkiyetinin kime geçtiğini doğrulamayı kolaylaştırmayı amaçlıyor.
Hong Kong aynı zamanda Şanghay Altın Borsası ile yürütülen “Delivery Connect” programının ilk aşamasını devreye aldı. Programla birlikte iki piyasa arasındaki sınır ötesi altın işlemlerinin tamamlanması ve fiziki metalin taşınması daha kolay hale getirilecek.
Bölgenin hedefleri bununla da sınırlı değil. Hong Kong, altın depolama kapasitesini üç yıl içinde 2 bin metrik tonun üzerine çıkarmayı planlıyor. Bu rakam, mevcut olduğu bildirilen kapasitenin yaklaşık 10 katına karşılık geliyor.
Yetkililer; ticaret, takas, depolama, teslimat, sigorta ve lojistiği kapsayan eksiksiz bir altın ekosistemi oluşturmak istiyor. Yani mesele yalnızca büyük miktarda altın biriktirmek değil. O altının taşınabileceği yolları, saklanacağı depoları, güvenlik sistemlerini ve ödeme ağlarını da kurmak.
Çin zaten önemli miktarda fiziki altına sahip. Şimdi bu altını kurumlar ve sınırlar arasında daha işlevsel hale getirecek altyapıyı geliştiriyor. Bu adımlar yuanı altına endeksli bir para birimine dönüştürmüyor. Fakat altının, Çin ve yuan merkezli bir finansal sistem içinde daha kolay saklanmasını, alınıp satılmasını ve teslim edilmesini sağlayabilir.
24 Temmuz tarihini “büyük sıfırlama” iddialarının merkezine yerleştiren gelişme ise Çin Sanayi ve Ticaret Bankası’nın, yani ICBC’nin aldığı karar oldu. Banka, bireysel müşterilerin Şanghay Altın Borsası üzerinden yaptığı kıymetli maden sözleşmelerinde aracılık hizmetini 24 Temmuz Cuma günü yapılacak gün sonu işlemlerinin ardından durduracağını açıkladı.
Karar farklı sözleşme türlerini kapsıyor. Bunların bir kısmı fiziki teslimata uygun spot altın ürünlerinden oluşuyor. Bir kısmı ise yatırımcıların daha az parayla daha büyük pozisyonlar açmasına imkân veren kaldıraçlı, vadeli teslimat sözleşmeleri.
ICBC, mevcut pozisyonu bulunan müşterilerinden hizmet sonlandırılmadan önce satış yapmalarını, işlemlerini kapatmalarını ya da fiziki teslimat talep etmelerini istedi.
Çin’in diğer büyük bankalarından bazıları da bireysel müşterilerin Şanghay Altın Borsası’ndaki işlemlerinden çekilme kararı aldı. Ancak hepsi aynı tarihi kullanmadı.
Örneğin China Construction Bank da 24 Temmuz’da benzer bir kapanış gerçekleştireceğini duyurdu. Banka, müşterilerin ellerinde kalan stokların veya açık pozisyonların daha sonra satılabileceği ya da zorunlu olarak kapatılabileceği uyarısında bulundu. Banka daha önce kıymetli maden sözleşmelerindeki teminat oranını yüzde 120’ye çıkarmıştı.
Bankalar, kararların arkasındaki temel nedenin risk yönetimi olduğunu belirtiyor.
Altın fiyatlarında bu yıl yaşanan olağanüstü dalgalanma düşünüldüğünde bu gerekçe pek de şaşırtıcı değil. Altın, ocak ayında gün içinde 5 bin 600 dolara yaklaşan bir zirve gördü. Haziran ayında ise kısa süreliğine 4 bin doların altına indi.
Çinli bankalar bu sert hareketlere karşı işlem şartlarını ağırlaştırdı. Bazı sözleşmelerde teminat oranlarının yüzde 140’a kadar yükseltildiği bildirildi. Başka bir ifadeyle yatırımcının, açacağı pozisyonun değerinden daha fazla teminat yatırması gerekiyordu. Aynı dönemde CME Group’un COMEX altın vadeli işlemlerindeki teminat oranı yüzde 40 seviyesindeydi.
Bu noktadan sonra bankaların söz konusu hizmeti sürdürmesinin ticari açıdan cazibesi biraz tartışmalı hale geldi. Ancak alınan karar, Çin genelinde altın sahipliğinin yasaklandığı anlamına gelmiyor. Çinli vatandaşlar hâlâ fiziki altın sahibi olabiliyor, külçe ve madeni para satın alabiliyor ve kaldıraç içermeyen diğer altın ürünlerini kullanabiliyor.
Şanghay Altın Borsası da kapatılmış değil. Durumu daha doğru tarif etmek gerekirse Çin altın kasasını kapatmıyor. Ülkenin en büyük bankaları, kasanın yanında bulunan spekülatif işlem tezgâhının bir bölümünü kapatıyor. Bu elbette dikkat çekici bir gelişme. Ancak parasal bir sıfırlama değil.
Çin, altın standardını yeniden yürürlüğe koymadı. Geleneksel bir altın standardında ülkenin para birimi belirli miktarda altınla tanımlanır ve para ile altın arasında dönüşüm garantisi verilir. Çin böyle bir taahhütte bulunmadı.
Yuan, sabit miktarda altına çevrilemiyor. Pekin yönetimi, dolaşımdaki her yuanın altın rezervleriyle destekleneceğini de açıklamadı. Para arzı, kasalardaki altın miktarına göre sınırlandırılmış değil. Çin ayrıca vadeli işlemleri veya türev ürünleri de yasaklamadı. Hatta Hong Kong’da yaşananlar bunun neredeyse tam tersini gösteriyor.
Bölge, daha büyük bir altın ticaret merkezi olma çalışmaları kapsamında hem ABD doları hem de offshore yuan cinsinden altın vadeli işlem sözleşmelerini yeniden devreye aldı. Katılımcı kurumlar üzerinden fiziki teslimat hizmetleri de sunuluyor. Bu adımların hedefi, yuanı altına çevrilebilir bir para birimi haline getirmek değil. Hong Kong’un offshore yuan merkezi, bölgesel altın ticareti, takas ve rezerv merkezi olarak konumunu güçlendirmek.
Yani Çin kâğıt altını sistematik biçimde ortadan kaldırmıyor. Daha çok, bankalar üzerinden sunulan yüksek riskli bazı bireysel yatırım ürünlerine erişimi azaltırken kurumsal altın ticaretini, takası, teslimatı ve depolamayı genişletiyor.
Bu iki politika aslında birbiriyle çelişmek zorunda değil. Pekin, sıradan vatandaşların kısa vadeli ve yüksek kaldıraçlı fiyat bahislerine girmesini istemeden de altına daha stratejik bir rol verebilir. Bu açıklama, Çin’in küresel para sistemini temmuz ayındaki bir cuma öğleden sonra gizlice yıkmayı planladığı iddiasından çok daha gerçekçi görünüyor.
Ortaya atılan iddialar abartılı olsa da tamamen temelsiz bir ortamda doğmuş değil.
Çin, küresel altın piyasasında oldukça özel bir konuma sahip. Ülke, son yıllarda dünya altın madeni üretiminin yaklaşık yüzde 10’unu gerçekleştiriyor. Aynı zamanda dünyanın en büyük altın tüketicisi. Dolayısıyla Çin, ürettiğinden daha fazla altın kullanıyor ve iç talebi karşılamak için önemli miktarda ithalat yapmak zorunda kalıyor.
Çin’deki talebin yapısı da değişiyor. 2025 yılında külçe ve madeni para alımları yüzde 35’ten fazla artarak yaklaşık 504 metrik tona ulaştı. Çin’de yatırım amaçlı külçe ve madeni para talebi, ilk kez altın takı talebini geçti.
Aynı dönemde ülkenin maden üretimi yaklaşık 381 metrik ton olarak gerçekleşti. Bir de Çin Merkez Bankası’nın alımları var. Çin Merkez Bankası, haziran ayında rezervlerine yaklaşık 15 metrik ton altın eklediğini bildirdi. Bu, Ekim 2023’ten bu yana görülen en yüksek aylık artış oldu. Böylece bankanın altın alım serisi 20’nci aya taşınırken resmi rezervler yaklaşık 2 bin 346 metrik tona yükseldi. Çin yüksek miktarda altın üretiyor. Çinli haneler ve kurumlar altın satın alıyor. Ülke, ihtiyacını karşılamak için dışarıdan altın getiriyor. Merkez bankası rezervlerini büyütüyor. Hong Kong depolama kapasitesini artırıyor. Üstelik sınır ötesi altın işlemlerini tamamlamak, takas etmek ve fiziki teslimata dönüştürmek için yeni sistemler kuruluyor.
Bunların hiçbiri tek başına altın standardı anlamına gelmiyor. Fakat yaşananları önemsiz görmek de pek mümkün değil.
Çin, fiziki altının daha kolay saklanabileceği, alınıp satılabileceği ve kullanılabileceği bir finansal alan oluşturuyor. Bunu yaparken kendi denetimi dışındaki kurumlara ve ödeme sistemlerine bağımlılığını da azaltmaya çalışıyor.
Bu soruya temkinli yaklaşmak gerekiyor. Altının tek bir piyasası veya fiyatı belirleyen tek bir mekanizması bulunmuyor. Küresel fiyat; fiziki külçe işlemleri, toptan spot piyasalar, vadeli sözleşmeler, döviz hareketleri, merkez bankalarının kararları ve dünyanın farklı bölgelerindeki bireysel ve kurumsal alımların birleşimiyle ortaya çıkıyor.
Londra ve New York piyasaları hâlâ son derece etkili. Şanghay’ın önemi ise giderek artıyor. Piyasalar arasındaki fiyat farklılıkları arbitraj işlemleriyle dengeleniyor. Altın bir bölgede diğerine göre belirgin biçimde ucuzladığında, yatırımcılar bu farktan yararlanmak için harekete geçiyor.
Sık dile getirilen görüşlerden biri, fiziki olarak el değiştiren külçe miktarından çok daha fazla vadeli sözleşme işlem gördüğü için altın fiyatının yapay biçimde belirlendiği yönünde.
Bu görüşün içinde bir miktar gerçek payı var. Kaldıraçlı işlemler, yatırımcıların pozisyonun tamamını ödemeden büyük miktarda altını kontrol etmesine imkân veriyor. Piyasanın sert hareket ettiği dönemlerde teminat çağrıları ve zorunlu satışlar, fiyat dalgalanmalarını daha da büyütebiliyor. Son dönemde kıymetli madenlerde görülen hareketler, spekülatif işlemlerin hem yükselişleri hem de düşüşleri nasıl hızlandırabildiğine dair pek çok örnek sundu.
Ancak bütün vadeli işlemlerin sahte olduğunu ya da bunların ortadan kaldırılmasıyla altının “gerçek fiyatının” otomatik olarak ortaya çıkacağını söylemek doğru olmaz. Vadeli piyasalar aynı zamanda likidite sağlıyor ve fiyat oluşumuna katkıda bulunuyor. Çin’in kendi altın piyasasına yönelik çalışmalar da vadeli işlemlerin tarihsel olarak fiyat keşfinde önemli rol oynadığını gösteriyor. Dünya Altın Konseyi de vadeli piyasaların işlem faaliyetlerini yoğunlaştırdığını, likiditeyi artırdığını ve yeni bilgilerin fiyatlara yansımasına katkıda bulunduğunu belirtiyor.
Daha düşük kaldıraç, zorunlu satışları ve aşırı spekülasyonu azaltabilir. Uluslararası Ödemeler Bankası da ocak ayında altın fiyatında yaşanan ani dönüşün, kaldıraç ve teminat kaynaklı satışlarla güçlendiğini savunuyor.
Öte yandan piyasada daha az alıcı ve satıcı bulunması, işlem hacmini düşürerek oynaklığı artırabilir. Bu nedenle Çinli bankaların bireysel işlem kanallarını kapatmasının otomatik olarak daha “dürüst” bir altın fiyatı oluşturacağını söylemek zor. Üstelik bu kapanışlar yalnızca belirli bireysel yatırım kanallarını etkiliyor. Hong Kong ise aynı anda farklı vadeli işlem araçlarını genişletiyor.
Uzun vadede daha belirleyici olabilecek gelişme, fiziki altın altyapısının büyümesi.
Hong Kong’da daha fazla altın depolanırsa, yapılan işlemlerin daha büyük bölümü fiziki teslimatla sonuçlanırsa ve Delivery Connect sınır ötesi işlemlerde ciddi bir hacme ulaşırsa, Çin ve Asya’dan gelen fiziki talep küresel fiyat üzerinde daha doğrudan etkili olabilir. Asyalı kurumların başka merkezlerde oluşan fiyatları yalnızca takip etmek yerine bu yeni sistemleri yoğun biçimde kullanmaya başlaması da dengeleri değiştirebilir. Ancak bu dönüşüm tek bir son tarihte gerçekleşmez. Yavaş yavaş olur. İşlem işlem, külçe külçe.
Çin’in altın piyasasındaki hedeflerini anlamanın en doğru yolu, sosyal medyadaki tahminleri ya da 24 Temmuz sabahındaki fiyat hareketini takip etmek değil.
Çin’in gerçekte ne inşa ettiğine ve kurulan altyapının ne ölçüde kullanıldığına bakmak gerekiyor. Hong Kong’un depolama kapasitesi gerçekten 2 bin ton hedefine yaklaşacak mı? Yeni takas sisteminden ne kadar altın geçecek? Uluslararası bankalar, merkez bankaları ve büyük ticari alıcılar Delivery Connect’i kullanacak mı?
Hong Kong’daki yeni altın sözleşmeleri anlamlı bir işlem hacmine ulaşabilecek mi? Daha fazla altın, yalnızca kâğıt üzerinde verilen bir söz olarak kalmak yerine tahsisli depolara ve fiziki teslimata taşınacak mı? İşte bu rakamlar, Çin’in gerçek bir alternatif altın merkezi oluşturup oluşturamadığını gösterecek. Çünkü altyapı önemli, evet. Ama kullanılmayan altyapı tek başına ticaretin yönünü değiştirmez. Beton dökülmüş olması, boş bir otoyolu önemli bir ticaret güzergâhına dönüştürmeye yetmez.
Çin altına dayalı yeni bir para birimi çıkarmadı, türev ürünleri yasaklamadı ve küresel altın fiyatını sıfırlamadı. Ancak son kararlar, fiziki altınla altın fiyatına bağlı finansal bir sözleşme arasındaki farkı yeniden gündeme taşıdı.
Vadeli işlem sözleşmesi, taraflar arasındaki bir anlaşma. Kuralları, vade tarihleri, teminat şartları ve karşı tarafları bulunuyor. Borsa koşulları değiştirebilir. Banka teminat oranını yükseltebilir. Bir finans kuruluşu artık belirli bir ürünü sunmak istemediğine karar verebilir.
Bu durum bütün sözleşmelerin sahte veya işlevsiz olduğu anlamına gelmiyor. Söz konusu araçlar, spekülasyonun yanı sıra meşru ticari amaçlara da hizmet ediyor. Ancak sözleşmenin kendisi altın değil. ICBC müşterileri bu farkı doğrudan gördü. Şanghay Altın Borsası’na banka üzerinden sağlanan erişim, banka bu hizmeti sunmaya devam ettiği sürece mümkündü. Banka politikasını değiştirdiğinde müşterilerden pozisyonlarını satmaları, işlemleri kapatmaları veya fiziki teslimat talep etmeleri istendi.
Bir sözün etrafındaki kurallar değişebilir. Bir ons fiziki altın ise yine bir ons fiziki altındır. Bu, fiziki altının fiyatının düşmeyeceği anlamına da gelmiyor. Altın bu yıl sert bir gerileme yaşadı. Fiyatın yalnızca yukarı gittiğini savunmak, piyasa tarihini görmezden gelmek olur.
Çin’in kurduğu yeni sistemlerin altını gelecek hafta, gelecek yıl ya da herhangi bir zamanda yükseltip yükseltmeyeceği de kesin değil. Tek bir tarihe dayanarak büyük bir fiyat patlaması vadedenler, aslında piyasada bulunmayan bir kesinliği pazarlıyor.
Bilinen şu: Çin, fiziki altının depolanması, takası ve teslimatı için ciddi kaynak ayırıyor. Çin Merkez Bankası altın biriktirmeyi sürdürüyor. Aynı dönemde ülkenin en büyük bankalarından bazıları, bireysel yatırımcıların kaldıraçlı altın spekülasyonuna erişimini büyük ölçüde sonlandırıyor. Çin kâğıt piyasalarını tamamen terk etmiyor. Ancak fiziki altın külçesini finansal sistemi içinde daha büyük ve daha önemli bir konuma taşıyor.
Google Play
App Store
15:51
