Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
Büyük finansal krizler çoğu zaman küçük bir kıvılcımla başlıyor. İlk anda önemsiz görülen bir gelişme, yıllar sonra dönüp bakıldığında tüm sistemi sarsan zincirin ilk halkası olarak hatırlanıyor.
MarketWatch’un haberine göre bugün küresel piyasalarda görülen sürdürülemez değerlemeler ve sert fiyat hareketleri, benzer bir kırılmanın yaklaşmakta olabileceğine işaret ediyor. Hisse senedi piyasaları şimdilik sakin görünse de perde arkasında büyüyen borç yükü, yatırımcıların önündeki en ciddi risklerden biri.
Dünyanın en büyük servet havuzu olarak kabul edilen gayrimenkul sektörü, küresel ölçekte yaklaşık yüzde 50 oranında aşırı değerlenmiş durumda. Amerika Birleşik Devletleri genelinde bu oran ortalama yüzde 10 seviyesinde kalıyor. Ancak büyük finans merkezlerine bakıldığında tablo çok daha riskli bir hâl alıyor. Benzer bir şişkinlik hisse senedi piyasalarında da görülüyor. Şirketlerin piyasa değerlerini geçmiş dönem kazançlarıyla karşılaştıran Shiller CAPE göstergesi, son 25 yılın ortalamasının oldukça üzerinde seyrediyor. Bu da bazı hisse fiyatlarının gerçek değerlerinin iki katına kadar çıkmış olabileceğini gösteriyor.
McKinsey’nin verileri ise borç tarafındaki kırılganlığın boyutunu daha net ortaya koyuyor. Küresel ekonominin yüzde 60’ını oluşturan 10 ülkede, 500 trilyon dolarlık reel varlığa karşılık 1.000 trilyon dolardan fazla finansal yükümlülük bulunuyor. Dahası, son 20 yılda reel varlıklara yapılan her 1 dolarlık yeni yatırıma karşılık borçlar 4 dolar arttı. Yani ekonomik büyümenin önemli bir bölümü, aslında giderek kabaran bir borç yığınının üzerinde ilerliyor.
Yüksek değerlemeler uzun vadeli öz sermayeyle finanse edilseydi risk bir ölçüde yönetilebilirdi. Ancak mevcut sistemin büyük bölümü borca dayanıyor. Faizlerin yüksek, yeni kaynak bulmanın ise zor olduğu bu dönemde birçok şirketin borçlarını çevirebilmek için hızla yeniden finansman sağlaması gerekiyor. Varlık fiyatları düştüğünde borçların teminatla karşılanma oranı da geriliyor. İşte tam bu noktada teminat tamamlama çağrıları, yani “margin call” süreci devreye giriyor. Yatırımcılar ve şirketler nakit bulmak için ellerindeki varlıkları satmaya başlayınca düşüş daha da hızlanabiliyor.
Şu anda ABD’deki orta ve küçük ölçekli şirketlerin yaklaşık yüzde 40’ı negatif getiriyle çalışıyor. Küresel ölçekte şirketlerin yüzde 15’i ise “zombi şirket” olarak değerlendiriliyor. Bu şirketler borçlarının yalnızca faizini ödeyebiliyor. Anaparayı azaltamıyor, ortaklarına kâr payı dağıtamıyor ve açıkçası yeni bir finansman sıkışıklığında ayakta kalmaları giderek zorlaşıyor.
Son yıllarda piyasaları taşıyan temel güçlerden biri, dev teknoloji şirketlerinin yüksek kârlılığı ve güçlü nakit akışlarıydı. Ancak şimdi bu şirketlerin kaynakları, henüz ciddi gelir üretmeyen ve yüksek nakit tüketen yapay zekâ projelerine yöneliyor. Yapay zekâ yatırımlarına ayrılan milyarlarca dolar, şirketlerin temettü ödemelerini ve hisse geri alımlarını azaltmasına yol açabilir. Bu da teknoloji hisselerine yönelik yatırımcı ilgisini zayıflatabilecek önemli bir risk olarak görülüyor.
Haberde yer alan hesaplamalara göre mevcut yapay zekâ yatırımlarının büyüklüğü, 2000 yılındaki dot-com çılgınlığının 17 katına, 2008’deki konut krizinin ise 4 katına ulaşmış durumda. Geçmiş krizlerin ortaya çıkardığı kayıplar düşünüldüğünde bu rakamlar dikkat çekici. Dot-com çöküşü küresel servette 5-6 trilyon dolarlık kayba yol açarken, subprime konut krizinin maliyeti 15-20 trilyon doları bulmuştu. Piyasa uzmanları, bugünkü yapay zekâ yatırımlarının taşıdığı finansal riskin çok daha büyük olabileceği uyarısında bulunuyor.
Piyasalardaki risk işaretleri yalnızca teorik değerlendirmelerden ibaret değil. SpaceX’in yüksek fiyatlanan tahvil ihraçları ve borsaya kote olmayan bazı fonların nakit çıkışlarını durdurması, sistemdeki baskının ilk somut örnekleri arasında gösteriliyor. Bireysel yatırımcılar uzun süre FOMO, yani fırsatı kaçırma korkusuyla hareket ediyor. Fiyatlar yükselirken piyasadan uzak kalmak istemeyen yatırımcılar, riskleri çoğu zaman ikinci plana atıyor. Ancak hava tersine döndüğünde bu psikoloji çok hızlı değişebiliyor. FOMO’nun yerini, “kaçmaktan başka çare yok” anlamında kullanılan NOGO paniği alabiliyor. Nakit ihtiyacı artan yatırımcıların likit varlıklarını hızla satması, düşüşün yalnızca teknoloji hisseleriyle sınırlı kalmamasına yol açabilir. Satışlar diğer varlık sınıflarına yayıldıkça borç verenlerin kayıpları artıyor, kredi koşulları sertleşiyor.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
17:03
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ