Çalışma hayatı boyunca ödenen prim ne kadar yüksekse, emeklilikte alınan aylık da o ölçüde yüksek olur. Türkiye’de 2019 Ocak ayından itibaren uygulanan en düşük emekli aylığı politikasının, kısa vadede sosyal bir rahatlama sağlarken, uzun vadede bu temel dengeyi ciddi biçimde zorladığını ifade eden Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, sorunun, en düşük aylığın artırılması değil; bu artışın diğer emekli aylıklarına aynı oranda yansıtılmaması olduğunu belirtti.
2019’dan bu yana emekli aylıkları fiilen iki ayrı hatta ilerlediğini belirten Erdursun, "Birinci hat, kök aylık hattıdır. SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin maaşları, kural olarak her altı ayda bir, TÜİK’in açıkladığı son altı aylık TÜFE artışı kadar yükseltilmiştir. Bazı dönemlerde bu artışlara refah payı eklenmiştir" dedi.
İkinci hattın ise taban aylık hattı olduğunu belirten Erdursun, "Kök aylığı düşük kalan emeklilerin maaşları, kanunla belirlenen en düşük emekli aylığına tamamlanmıştır. Bu tutar, enflasyon artışlarından bağımsız biçimde ve çoğu zaman çok daha yüksek oranlarla artırılmıştır" diyerek asıl meselenin, bu iki hattın zamanla birbirinden kopması olduğunu dile getirdi.
2019 Ocak ayından 2026 Ocak ayına kadar geçen sürede emekli aylıklarına uygulanan altı aylık TÜFE artışları ve eklenen sınırlı refah payları bileşik olarak hesaplandığında, kök aylıkların toplam artışı yaklaşık 11,1 kat olmuştur.
Erdursun bunun anlamı için, "2019’da 1.000 TL kök aylığı olan bir emeklinin maaşı, aynı artış mekanizmasıyla 2026 Ocak ayında yaklaşık 11.129 TL’ye yükselmiştir" dedi.
Aynı mantıkla:
2019’da 2.000 TL alan emekli bugün yaklaşık 22.259 TL,
2019’da 3.000 TL alan emekli yaklaşık 33.388 TL,
2019’da 4.000 TL alan emekli yaklaşık 44.518 TL,
2019’da 5.000 TL alan emekli ise yaklaşık 55.647 TL almaktadır.
Bu rakamlar, prim esaslı emeklilik sisteminin “normal” artış hattını göstermektedir.
Aynı dönemde en düşük emekli aylığı 1.000 TL’den 20.000 TL’ye çıkarıldığını söyleyen Erdursun, bu artışın, enflasyonun doğal sonucu değil sosyal politika tercihiyle yapılan doğrudan bir taban yükseltmesi olduğunu hatırlatarak "2019–2026 döneminde kök aylıklar yaklaşık 11 kat, en düşük aylık ise 20 kat artmıştır" dedi.
2019 yılında sistemin son derece açık olduğunu belirten Erdursun, "1.000 TL alan bir emekliye karşılık 3.000 TL alan emekli, 3 kat aylık alıyordu.2026’ya gelindiğinde tablo değişti, taban aylık alan emekli: 20.000 TL, 2019’da 3.000 TL alan emeklinin kök aylığı: yaklaşık 33.388 TL. Böylece 3 kat olan fark, 1,67 kata düşmüş oldu. Bu yalnızca bir maaş farkı değildir; prim–maaş ilişkisinin bozulmasıdır" dedi.
En düşük aylığa uygulanan 20 katlık artış, tüm emekli aylıklarına oransal olarak yansıtılsaydı:
2019’da 2.000 TL alan emekli bugün 40.000 TL,
2019’da 3.000 TL alan emekli 60.000 TL,
2019’da 4.000 TL alan emekli 80.000 TL,
2019’da 5.000 TL alan emekli ise 100.000 TL aylık alıyor olacaktı.
2019’da yaklaşık 1 milyon emekli en düşük aylık alırken, bugün bu sayı yaklaşık 4,9 milyon kişiye ulaştığını vurgulayan Erdursun, "Bu artış, sadece taban aylığın yükseldiğini değil; üstten alta doğru bir sıkışma yaşandığını göstermektedir. Sistem, yukarıyı yukarı çekerek değil, yukarıyı aşağıya yaklaştırarak eşitlemektedir" dedi.
Erdursun, bugün gelinen noktada emekli maaşlarının arttığını; ancak emeklilik sisteminin matematiğinin bozulduğunu söyledi.
Erdursun, "Önümüzdeki dönemde ihtiyaç duyulan yaklaşım; en düşük aylığı korurken, diğer aylıkları da aynı oransal mantık içinde dengeleyen, prim ile maaş arasındaki bağı yeniden güçlendiren bir düzenlemedir" dedi.
Bu dengesizliğin en önemli sonuçlarından biri de kayıt dışılığın teşvik edilmesi riski olduğunu belirten Erdursun, "Özetle; en düşük emekli aylığını korumak sosyal bir zorunluluktur. Ancak bu yapılırken ödenen primle bağlanan aylık arasındaki ilişki koparılırsa, ortaya çıkan sonuç hem adalet duygusunu zedeler hem de kayıt dışılığı besleyen bir yapıya kapı aralar. Bu nedenle emeklilik sisteminde atılacak her adım, yalnızca bugünün maaşlarını değil; yarının çalışma, prim ödeme ve kayıt içi istihdam davranışlarını da dikkate almak zorundadır" diyerek durum hakkında tüm çalışanları ve emeklileri uyardı.
Google Play
App Store
