Kategoriler
UYGULAMALAR
İstanbul

İş Kanunu uyarınca, iş sözleşmesinde aksine bir hüküm yoksa işçinin onayı olmadan bayramda çalıştırılması yasaktır; rızası olmadan işe gitmeyen işçi bu nedenle işten çıkarılamaz. Birçok işçi haklarını bilmediği için mağdur oluyor.
Peki işveren 'Bayramda çalışacaksın' diye zorlayabilir mi? Kurban Bayramı boyunca kesintisiz çalışan bir asgari ücretlinin cebine kaç TL mesai ücreti girecek? Arife günü yarım gün çalışanlar ek ücret alabilir mi? Mali Müşavir, Sosyal Güvenlik Müşaviri Emin Yılmaz, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'un sorularını cevapladı. İşte kuruşu kuruşuna bayram mesaisi...

İş Kanunu’na göre bir işçi, işvereni "Bayramda çalışacaksın" dediğinde bunu reddedebilir mi? Bayramda çalışmanın yasal şartı nedir?
Emin Yılmaz: İş kanuna göre işçinin ulusal bayram ve genel tatil günlerinde (UBGT) çalışması için mutlaka işçinin rızasını alması gerekmektedir. Burada işçi işveren arasındaki iş sözleşmesi veya toplu sözleşmede ilgili bir madde üzerinden bu prosedür yapılabilir. Eğer işçi razı gelmez ise bayramda çalıştırılmaya zorlanamaz. Konu ile ilgili 4857 sayılı iş kanunumuzun 44. Maddesine bakılabilir.
‘’ Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma Madde 44 - Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerlerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile kararlaştırılır. Sözleşmelerde hüküm bulunmaması halinde söz konusu günlerde çalışılması için işçinin onayı gereklidir. ‘’

İş sözleşmelerinde veya toplu iş sözleşmelerinde "Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılır" ibaresi olmayan bir işçi, bayram sabahı işe gitmezse işveren haklı fesih yapabilir mi?
Emin Yılmaz: Hayır işveren buna sığınarak haklı fesih yapma hakkına sahip değildir. Ayrıca bayram tatili çalışılması gereken zorunlu bir gün olmadığından dolayı devamsızlık olarak ta değerlendirilemez.

Kurban Bayramı'nda 4 gün boyunca kesintisiz çalışan bir asgari ücretlinin bayram mesaisi kaç TL olmalı?

Emin Yılmaz: Bu yıl için asgari brüt ücretimiz 33.030,00 TL’dir. Günlük olarak ise 1.101,00 liraya denk gelmektedir. İş kanunumuza göre ücret kıstası 47. Maddede değerlendirilmiştir.
‘’ Genel tatil ücreti
Madde 47 - Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir.’’
4 günlük bayram tatilinde çalışılması durumunda ücreti ise her gün için 2 yevmiye şeklinde ödenmesi gerekmektedir.
Eğer hafta sonuna denk gelirse orada da 2,5 yevmiye şeklinde değerlendirilecektir. Bu sene Kurban bayramının 4. Günü Cumartesi gününe denk gelmektedir.

Dolayısıyla ilk üç gün için şu şekilde bir hesaplama yapmamız gerekmekte 1.101,00 TL x 2 kat = 2.202,00 TL buradan da x 3 gün ile çarptığımız takdirde 6.606,00 TL ye tekabül edecektir. Eğer Cumartesi günlerinin de genel tatil günü olarak işyerinizde ilan edilmiş ise bayramında son gününe denk geldiği için 1.101,00 x 2,5 kattan 2.752,50 TL olarak hesaplamış oluruz toplam olarak brüt 9.358,50 TL ye ulaşmış olacak ve aylık olarak 33.030 TL brütünün yanına ekstra 4.954 TL eklenecektir. Eğer arife günüde yarım günde de çalışırsa 550,50 TL den toplamda 4,5 güne karşılık 5.504,50 TL alacaktır. Sizlerin de bildiği gibi asgari ücrete kadar gelir vergisi ve damga vergisi kesilmemektedir. Yapmış olduğumuz hesaplamadan ilgili kesintiler olan prim ve vergi kıstası da düşürülecektir.
| Açıklama | Tutar (TL) | Hesaplama | Sonuç (TL) |
|---|---|---|---|
| İlk 3 Gün Ücreti | 1.101,00 | x 2 kat | 2.202,00 |
| İlk 3 Gün Toplamı | 2.202,00 | x 3 gün | 6.606,00 |
| Cumartesi Günleri Tatil Sayılırsa | 1.101,00 | x 2,5 kat | 2.752,50 |
| Toplam Brüt (Cumartesi Dahil) | 9.358,50 | ||
| Aylık Brüt Yanına Ekstra | 4.954,00 | ||
| Arife Günü Yarım Gün Çalışırsa | 550,50 | 4,5 güne karşılık | 5.504,50 |
| Vergi Muafiyeti | Asgari ücrete kadar gelir vergisi ve damga vergisi kesilmemektedir. | ||
| Kesintiler | Prim ve vergi kıstası hesaplamadan düşürülecektir. | ||
Arife günü yarım gün resmi tatil sayılıyor. Arife günü öğleden sonra çalışan bir işçinin hak edişi nasıl hesaplanır?
Emin Yılmaz: Bayram arife günlerinde yarım gün çalışılması yani saat 13:00’dan itibaren tatil olarak değerlendirilmesi 2429 sayılı Ulusal bayram ve genel tatiller hakkında kanunun 1. Maddesinde açıklanmıştır. Bu yarım günlere 29 Ekim Cumhuriyet , Ramazan ve Kurban bayramı arife günlerinde denk gelmektedir. İlgili saate kadar çalışıp o güne ait standart ücretini alır. Geri kalan günün yarısında çalışırsa ek ücret olarak değerlendirilmesi ve yarım günlük ilave ücret ödenmesi gerekmektedir. Örnek olarak şu şekilde bir hesaplama yapabiliriz. İşçinin günlük ücretinin 2.000 TL olduğunu varsayalım. Bu işçiye saat 13:00 e kadar çalışması halinde 2.000 TL ödenecektir. Eğer 13:00 dan sonra çalışırsa yarım gün ücret olan 1.000 lira daha ödenecek toplamda 3.000 TL ücret hak edişi olacaktır.
| Konu | Açıklama | Yasal Dayanak | Örnek Hesaplama |
|---|---|---|---|
| Arife Günü Resmi Tatil Anlamı | Arife günü öğleden sonra (13:00'dan itibaren) yarım gün resmi tatil sayılır. | 2429 sayılı Ulusal bayram ve genel tatiller hakkında kanunun 1. Maddesi | - |
| Hangi Bayramlar İçin Geçerli | Ramazan ve Kurban Bayramı arife günleri ile 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı arife günleri. | - | - |
| Çalışan İşçinin Hak Edişi (Saat 13:00'e Kadar) | İlgili saate kadar çalışıp o güne ait standart ücretini alır. | - | Günlük ücreti 2.000 TL olan bir işçi, saat 13:00'e kadar çalışırsa 2.000 TL alır. |
| Çalışan İşçinin Hak Edişi (13:00'ten Sonra Devam Ederse) | Geri kalan günün yarısında çalışırsa ek ücret olarak değerlendirilir ve yarım günlük ilave ücret ödenmesi gerekir. | - | Eğer işçi 13:00'ten sonra da çalışırsa, yarım gün ücreti olan 1.000 TL daha ödenir. Toplamda 3.000 TL hak edişi olur. |
Yasalar "Para yerine izin (idari izin/serbest zaman)" uygulamasına izin veriyor mu?
Emin Yılmaz: Tatil çalışması yapılmışsa işçiye ücret yerine idari izin veya serbest zaman gibi kullandırılması kesinlikle yasaktır. Hatta işçinin rızası olsa bile bu durum yasalarımızda uygun sayılmamaktadır. Bu konuda yargıtaya yansımış kararlar mevcuttur.

Bayram mesaileri ödenmeyen bir işçi, haklı fesih yaparak tazminatını alıp işten ayrılabilir mi?
Emin Yılmaz: Bayramda çalışan işçinin mesai ücretleri ödenmediği takdirde iş kanuna göre haklı sebebe dayandırılarak fesih yapabilmektedir. Tazminat olarak eğer çalışan 1 yıllık süreyi doldurmuş ise kıdem tazminatını alabilir. İhbar süresi için haklı bir sebebe dayandırıldığı için derhal iş sözleşmesi fesih edilebilir. İş veren sizden ihbar tazminatı talep edemez. Ödenmeyen fazla çalışma ve diğer özlük haklarınızı talep etmek için noter aracılığı ile ihtarname göndermeniz sağlıklı olacaktır.

Geriye dönük olarak bu paraları talep etmek için zaman aşımı süresi ne kadardır?
Emin Yılmaz: Yasal olarak işçi alacağının doğduğu süreden başlamak üzere 5 (Beş) yıl olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Burada alacağınızı yazılı olarak işverenden talep edilmesi, eğer sonuçlanmaz ise arabulucu ve iş mahkemesi süreci mevcuttur.