Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
TBMM’de kabul edilen yeni düzenleme, sadece klasik bir “varlık barışı” değil; vergi sistemi, yatırım ortamı ve sermaye girişini destekleyen kapsamlı bir ekonomik paket olarak öne çıkıyor. Düzenleme ile yurt dışında bulunan veya kayıt dışı olan para, döviz, altın, menkul kıymet ve bazı sermaye piyasası araçlarının finansal sisteme kazandırılması hedefleniyor.
HABERİN ÖZETİ
Okunma süresi 47 saniyeye düşürüldü.
Okunma süresi 47 saniyeye düşürüldü.
ÖZETİ PAYLAŞ
Bildirilen varlıklar için belirli şartların sağlanması halinde vergi incelemesi koruması getiriliyor. Peki düzenlemenin kapsamı ne? Kimler hangi teşviklerden faydalanabilecek? Prof. Dr. Ali Hepşen, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'a düzenlemenin sadece sıcak para girişini değil; üretim, girişim sermayesi ve sermaye piyasalarına yönlenecek kalıcı kaynak oluşturmayı amaçladığını söyleyerek merak edilen tüm detayları anlattı.
Düzenleme hangi konuları kapsıyor?
Prof. Dr. Ali Hepşen: Düzenlemenin merkezinde yurt dışında bulunan veya yurt içinde olup kanuni defter kayıtlarında yer almayan bazı varlıkların finansal sisteme alınması var. Ancak kanun paketi bununla sınırlı değil.
Paket içinde; kamu alacaklarının tecil süresinin 72 aya kadar çıkarılması, 1 milyon TL’ye kadar olan tecil taleplerinde teminat şartı aranmaması, yurt dışından elde edilen bazı kazanç ve iratlar için 20 yıl süreyle gelir vergisi istisnası getirilmesi, nitelikli hizmet merkezlerine yönelik vergi indirimleri, teknogirişim şirketlerine ilişkin düzenlemeler ve üretim ile zirai üretim faaliyetlerinden elde edilen kazançlarda kurumlar vergisi oranının yüzde 12,5 olarak uygulanması gibi başlıklar da yer alıyor.
Yani kanun, “varlık barışı” başlığı dışında da vergi sistemi, yatırım ortamı, hizmet ihracı ve sermaye girişine dönük çeşitli düzenlemeler içeriyor.
Varlık barışı kısmında ise temel amaç iki yönlü. Birincisi, yurt dışında ya da kayıt dışında duran finansal varlıkların sisteme alınması. İkincisi, bu varlıkların Türkiye’de kalmasını ve belirli finansal araçlarda değerlendirilmesini sağlamak. Son aşamada girişim sermayesi yatırım fonlarının da indirimli vergi uygulaması kapsamına alınması burada önemli. Bu, düzenlemenin sadece bankada para tutma veya devlet iç borçlanma senedi alma mantığıyla sınırlı olmadığını; sermaye piyasası ve girişim finansmanı tarafına da bir kanal açmak istediğini gösteriyor.
“Varlık” kavramının kapsamı tam olarak nedir? Sadece nakit ve altın mı; yoksa kripto varlıklar, taşınmazlar veya yurt dışındaki menkul kıymetler de bu barışın kapsama alanına giriyor mu?
Prof. Dr. Ali Hepşen: Kapsam sadece nakit ve altından ibaret değil. Düzenlemede; yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları sayılıyor. TBMM haberinde bu amaç daha anlaşılır biçimde; para, döviz, altın, hisse senedi, tahvil ve diğer menkul kıymetlerin Türkiye’ye getirilerek milli ekonomiye kazandırılması şeklinde ifade edilmiş. Türkiye’de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları için de bildirim imkanı var.
Burada taşınmazlar açısından ihtiyatlı konuşmak gerekir. Mevcut metinde taşınmazların açık biçimde ana kapsamda yer aldığını söylemek doğru olmaz. Ağırlık finansal varlıklar üzerinde.
Kripto varlıklar için de aynı ihtiyat gerekli. Kripto varlıkların tamamı kendiliğinden “sermaye piyasası aracı” sayılmaz. Dolayısıyla kripto varlıklar bakımından “doğrudan kapsama giriyor” demek şimdilik riskli olur. Bu konuda uygulama tebliği, idarenin açıklamaları ve ilgili kripto varlığın hukuki niteliği belirleyici olacaktır. Ben bu aşamada kripto varlıklar için kesin hüküm vermek yerine, uygulama düzenlemelerinin beklenmesini daha doğru buluyorum.
Yurt dışındaki ya da yurt içindeki kayıt dışı varlıklarını bu kapsama sokmak isteyen bir mükellef için süreç nasıl işleyecek?
Prof. Dr. Ali Hepşen: Yurt dışındaki varlıklar için süreç banka veya aracı kurumlara bildirimle başlıyor. Bildirim için temel tarih 31 Temmuz 2027. Cumhurbaşkanına bu tarihi, bitim tarihinden itibaren her defasında 6 ayı geçmeyen sürelerle toplamda 1 yıla kadar uzatma yetkisi de veriliyor. Dolayısıyla uygulama, ihtiyaç görülürse 2028’e kadar taşınabilecek.
Yurt dışında bulunan varlıkların, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren 2 ay içinde Türkiye’deki banka veya aracı kurumlarda açılacak hesaplara transfer edilmesi gerekiyor. Fiziki olarak yurda getirilen varlıklarda ise gümrük idaresine yapılan beyana ilişkin belgelerle tevsik şartı aranacak.
Yurt içinde bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan varlıklar için de süreç; banka veya aracı kurumlara bildirim ve aynı tarih itibarıyla bu hesaplara yatırılarak tevsik edilmesi üzerinden işleyecek. Gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayan kişiler de tamamen kapsam dışında değil. Bildirdikleri yurt dışı varlıkları süresinde Türkiye’ye getirirlerse veya yurt içindeki varlıklarını banka ya da aracı kurumlara yatırarak tevsik ederlerse düzenlemeden yararlanabilecekler.
Defter tutan mükellefler açısından ayrıca kayıt yükümlülüğü var. Bildirilen varlıklar kanuni defterlere kaydedilecek. Bilanço esasına göre defter tutanlarda pasifte özel fon hesabı açılacak. Bu fon hesabı, bildirim tarihinden itibaren 2 yıl geçmedikçe işletmeden çekilemeyecek ve sermayeye ilave dışında başka amaçla kullanılamayacak. İki yıl sonunda ise vergiye tabi kazanç ve kurumlar açısından dağıtılabilir kazanç hesabına dahil edilmeksizin işletmeden çekilebilecek.
Bu kısım teknik görünüyor ama uygulamada çok önemli. Çünkü sadece “bildirdim ve bitti” şeklinde işleyen bir mekanizma yok; kayıt, tevsik ve süre şartları birlikte aranıyor.
En kritik avantajlar ve muafiyetler neler?
Prof. Dr. Ali Hepşen: En kritik avantaj, şartlara uyulması halinde bildirilen varlıklara isabet eden tutarlar nedeniyle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaması. Ancak bunu sınırsız bir bağışıklık gibi okumamak gerekir. Düzenleme vergi yönünden bir koruma alanı sağlıyor; fakat diğer mevzuat uyarınca alınması gereken tedbirler bundan etkilenmiyor. Yani kara para, suç geliri, yaptırım mevzuatı veya finansal suçlarla mücadele düzenlemeleri bakımından otomatik bir muafiyet yaratmıyor. Bankalar ve aracı kurumlar kendi yükümlülükleri çerçevesinde yine gerekli kontrolleri yapmak durumunda.
Vergi incelemesi koruması da şartlı bir koruma. Diğer nedenlerle başlayan vergi incelemeleri veya takdir komisyonu kararları sonucunda bulunan matrah farkının, bildirilen varlıklardan kaynaklandığı tespit edilirse bildirilen tutar kadar tarhiyat yapılmayacak. Eğer matrah farkı bildirilen varlık tutarından fazlaysa sadece aradaki fark üzerinden tarhiyat yapılacak. Ancak matrah farkı bildirilen varlıklar dışındaki nedenlerden doğmuşsa, bildirilen tutarlar bu farktan mahsup edilmeyecek.
Burada önemli bir sınırlama daha var. Vergi incelemesine başlanıldıktan veya konu takdir komisyonuna sevk edildikten sonra yapılan bildirim, o inceleme veya takdir sonucunda yapılacak tarhiyatlar bakımından koruma sağlamayacak. Bu madde, “son anda bildirim yapıp incelemeden çıkılır” şeklindeki algıyı sınırlıyor. Ayrıca bildirim süresi sona erdikten sonra bildirimlere ilişkin düzeltme yapılamayacak. Bu nedenle varlık türü, tutar, belge ve süre tarafının baştan dikkatli hazırlanması gerekiyor.
Tahsil edilen vergiler ret ve iade edilmeyecek. Ödenen vergi gider yazılamayacak ve başka bir vergiden mahsup edilemeyecek. Bildirime konu varlıkların elden çıkarılmasından doğan zararlar da gelir veya kurumlar vergisi bakımından gider ya da indirim olarak kabul edilmeyecek.
Vergi oranları nasıl uygulanacak?
Prof. Dr. Ali Hepşen: Düzenlemede standart vergi oranı yüzde 5. Banka ve aracı kurumlar, kendilerine bildirilen varlıkların değeri üzerinden bu vergiyi peşin tahsil edecek. Ardından bildirimi izleyen ayın 15’inci günü akşamına kadar vergi sorumlusu sıfatıyla beyan edip ödeyecek.
Ancak burada kademeli bir teşvik yapısı var. Bildirilen varlıkların vadeli hesaplarda, 4749 sayılı Kanun kapsamında ihraç edilen devlet iç borçlanma senetlerinde, kira sertifikalarında veya son değişiklikle girişim sermayesi yatırım fonlarında belirli sürelerle tutulacağının taahhüt edilmesi halinde vergi oranı düşüyor.
En az 5 yıl tutulursa oran yüzde 0
En az 4 yıl tutulursa yüzde 1
En az 3 yıl tutulursa yüzde 2
En az 2 yıl tutulursa yüzde 3
En az 1 yıl tutulursa yüzde 4 olarak uygulanacak.
Zamanlama da önemli. 1 Ocak 2027’den itibaren 31 Temmuz 2027’ye kadar yapılacak bildirimlerde bu oranlara yarım puan eklenecek. Eğer 31 Temmuz 2027 tarihi Cumhurbaşkanı yetkisiyle uzatılırsa, uzatma döneminde yapılacak bildirimlerde oran toplamda 1 puan artırımlı uygulanacak. Ayrıca bu taahhütnamelerden damga vergisi alınmayacak.
Ben bu yapıyı sadece “vergi indirimi” olarak okumuyorum. Burada erken bildirim yapanı ve varlığını Türkiye’de daha uzun süre tutmayı taahhüt edeni ödüllendiren bir mekanizma var. Özellikle girişim sermayesi yatırım fonlarının kapsama alınması, kaynağın sadece mevduatta beklemesi değil; sermaye piyasası ve girişim finansmanı kanallarına da yönelmesinin istendiğini gösteriyor.
Bu yasa ile ekonomiye ne kadarlık bir fon girişinin olması hedefleniyor ve sizin beklentiniz nedir?
Prof. Dr. Ali Hepşen: Bu tür düzenlemelerde en zor konu rakam vermek. Çünkü potansiyel varlık büyüklüğü ile fiilen sisteme giren ve sistemde kalan tutar aynı şey değil. Kamuya açıklanmış net bir hedef tutar olmadan “şu kadar milyar dolar gelir” demek sağlıklı olmaz.
Benim beklentim sınırlı ama görünür bir giriş olabileceği yönünde. Gelen kaynağın ne kadar süre Türkiye’de kalacağı ve hangi araçlara yöneleceği daha belirleyici. Daha önceki varlık barışı uygulamalarında da gördük; bazı kaynaklar sisteme girer, kısa süre kalır ve sonra yeniden yer değiştirir. Ekonomiye kalıcı katkı böyle oluşmaz.
Bu düzenlemede kademeli oran yapısı tam da bu nedenle önemli. Varlığı ne kadar uzun süre Türkiye’de tutmayı taahhüt ederseniz vergi oranı o kadar düşüyor. Beş yıl taahhütte oran sıfıra kadar iniyor. 2027’den itibaren bildirim yapanlar için oranların artırımlı uygulanacak olması da erken geleni ödüllendiren bir yapı kuruyor. Ancak bunun ne kadar başarılı olacağı sadece kanun metnine değil; güven iklimine, makroekonomik beklentilere ve Türkiye’de yatırım yapılabilir alanların cazibesine bağlı.
Gelen bu kaynak sıcak para olarak mı kalır, yoksa doğrudan yatırımlara ve üretime döner mi?
Prof. Dr. Ali Hepşen: Bu tamamen kaynağın hangi araçlara yönlendirileceğine bağlı. Eğer gelen kaynak ağırlıklı olarak vadeli hesaplarda ya da kısa vadeli finansal araçlarda kalırsa ekonomiye daha çok likidite etkisi yapar. Bu da önemsiz değildir; ancak üretim kapasitesini doğrudan artıran bir etki değildir.
Son değişiklikle girişim sermayesi yatırım fonlarının kapsama alınması burada farklı bir kapı açıyor. Çünkü GSYF üzerinden değerlendirilen kaynak; doğru fon yapıları ve doğru yatırım stratejileriyle girişimlere, büyüme potansiyeli olan şirketlere ve daha uzun vadeli sermaye oluşumuna katkı verebilir. Vadeli hesapta duran para ile girişim sermayesi fonu üzerinden şirketlere yönelen para aynı ekonomik sonucu doğurmaz.
Ancak bunu da abartmamak gerekir. Sırf GSYF kapsama alındı diye getirilen varlıkların büyük bölümünün doğrudan üretime veya girişim sermayesine akacağını söylemek doğru olmaz. Türkiye’de yatırımcı davranışında mevduat, döviz, altın, gayrimenkul ve borsa hâlâ çok güçlü refleks alanları. GSYF tarafında ise fon yöneticisinin itibarı, yatırım stratejisi, çıkış imkanı ve risk algısı belirleyici olacaktır.
Yine de bu ekleme önemli. Düzenlemenin sadece sıcak para arayışı olmadığını, en azından kaynağın bir kısmını daha uzun vadeli finansal kanallara yönlendirme niyeti taşıdığını gösteriyor. Ekonominin ihtiyacı da zaten sadece para girişi değil; o paranın üretime, girişime, teknolojiye, ihracata ve uzun vadeli sermaye oluşumuna bağlanması.
Getirilen varlıkların sisteme entegrasyonu, özellikle bankacılık sektörü ve likidite yönetimi açısından nasıl bir rahatlama yaratacaktır? Kredi musluklarının açılmasına ya da faiz oranlarına dolaylı bir etkisi olur mu?
Prof. Dr. Ali Hepşen: Finansal sisteme giren her kaynak, özellikle bankacılık kanalı üzerinden geldiğinde, mevduat tabanını ve likidite yönetimini destekler. Bankalar açısından bu tür girişler kısa vadede bilanço esnekliği sağlayabilir. Döviz likiditesi, TL’ye dönüşüm davranışı ve vadeli hesap tercihi burada belirleyici olur.
Ancak “bu düzenleme kredi musluklarını hemen açar” demek fazla iddialı olur. Çünkü bankaların kredi verme iştahını sadece likidite belirlemiyor. Sermaye yeterliliği, aktif kalitesi, kredi riski, karşılık düzenlemeleri, enflasyon beklentisi, para politikası duruşu ve regülasyonlar da önemli. Bankanın elinde kaynak olsa bile risk almak istemediği bir dönemde kredi genişlemesi sınırlı kalabilir.
Faiz oranları açısından da benzer bir değerlendirme yapmak gerekir. Sisteme kaynak girişi faizler üzerinde dolaylı ve sınırlı bir rahatlama yaratabilir. Ancak genel faiz seviyesini belirleyen ana unsur; Merkez Bankası politikası, enflasyon beklentileri ve makro risk primidir. Bu nedenle varlık barışından gelecek kaynak, tek başına faizleri aşağı çekecek bir mekanizma olarak görülmemeli. Daha çok finansal sistemin likidite tamponunu güçlendiren yardımcı bir unsur olarak değerlendirilmelidir.
Gelen varlıkların gayrimenkul ve borsa, yani BIST üzerindeki olası spekülatif ya da pozitif etkileri neler olur?
Prof. Dr. Ali Hepşen: Borsa açısından bakarsak, sisteme giren kaynağın bir kısmının sermaye piyasalarına yönelmesi pozitif etki yaratabilir. Özellikle likidite artışı, yatırım fonlarına ilgi ve GSYF’lerin kapsama alınması sermaye piyasası tarafında belli bir hareketlilik doğurabilir. Ancak burada kalıcı pozitif etki için sadece para girişi yetmez. Şirket kârlılıkları, makroekonomik istikrar, enflasyon beklentileri ve yatırımcı güveni de aynı ölçüde önemlidir.
Gelen kaynak gayrimenkul piyasasını nasıl etkiler?
Prof. Dr. Ali Hepşen: Gayrimenkulde ise durum biraz daha hassas. Türkiye’de kayıt içine alınan veya yeniden sisteme dönen servetin gayrimenkule yönelme eğilimi güçlüdür. Konut, arsa ve ticari gayrimenkul hâlâ birçok yatırımcı için güvenli liman olarak görülüyor. Bu nedenle getirilen kaynakların bir kısmının gayrimenkule yönelmesi şaşırtıcı olmaz.
Fakat burada iki ayrı etkiyi ayırmak lazım. Eğer bu kaynak yeni konut üretimine, kentsel dönüşüm finansmanına, gayrimenkul yatırım fonlarına, kira sertifikalarına veya proje finansmanına yönelirse pozitif bir etki yaratır. Çünkü arzı ve finansmanı destekler. Ancak sadece mevcut konut, arsa veya ticari gayrimenkul stokuna alım talebi olarak yönelirse bazı bölgelerde fiyatları yukarı itebilir. Bu da erişilebilirlik sorununu artırır.
Benim açımdan sağlıklı kanal şu olur: Kaynak, mevcut varlık fiyatlarını şişirmek yerine üretime, dönüşüme, sermaye piyasası araçlarına ve uzun vadeli fonlama modellerine yönelmeli. Aksi halde para sisteme girer ama toplumun hissettiği sonuç daha pahalı konut ve daha zor erişim olur. Bu da düzenlemenin ekonomik etkisini tartışmalı hale getirir.
Düzenlemenin genel katkısı hakkında ne söylemek istersiniz?
Prof. Dr. Ali Hepşen: Özetle, bu düzenlemenin başarısı sadece ne kadar kaynağın geleceğiyle ölçülmemeli. Daha önemli olan; gelen kaynağın Türkiye’de ne kadar kalacağı, hangi araçlara yöneleceği ve üretim, yatırım, sermaye piyasası derinliği ile ne ölçüde bağ kuracağıdır.
Girişim sermayesi yatırım fonlarının kapsama alınması bu açıdan doğru okunması gereken bir detay. Küçük gibi görünüyor ama düzenlemenin niyetini gösteriyor: Parayı sadece getirtmek değil, belli ölçüde sistem içinde tutmak ve daha uzun vadeli kanallara yönlendirmek.
Benim kanaatim şu: Bu düzenleme kısa vadede finansal sisteme belli bir likidite sağlayabilir. Ancak gerçek ekonomik değer, bu kaynağın mevduat hesaplarında beklemesinden değil; sermaye piyasasına, girişim sermayesine, üretime, kentsel dönüşüm finansmanına ve yeni yatırım modellerine bağlanmasından çıkar. Yoksa para gelir, görünür olur, sonra yine kendi yolunu bulur. Ekonomi açısından aradığımız kalıcı etki ise orada değil; kaynağın kullanım biçiminde.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
09:00
YORUM YAZ