Kış lastiği olsa bile buzlu veya karlı zeminde ani fren yapıldığında pedaldan gelen şiddetli titreşim ve metalik "kütür kütür" sesi, acemi sürücüleri paniğe sevk ederek ayaklarını frenden çekmelerine neden oluyor. "Arabayı kırdım" korkusuyla yapılan bu refleks, aslında kazaya davetiye çıkaran en büyük hatadır. Oysa o korkutucu ses, bir arıza değil, hayatta kaldığınızın ve teknolojinin işlediğinin en net sinyalidir. ABS sisteminin saniyede 15 kez devreye girdiği o kritik anda yapmanız gereken tek şey, sese ve titremeye rağmen pedala daha sert basmaktır. İşte ABS'nin çalışma mantığı ve buzda doğru fren tekniği.
Ocak ayının dondurucu soğuklarında yollar gizli buzlanma tuzaklarıyla doludur. Seyir halindeyken önünüze aniden bir araç çıktığında veya virajı alamadığınızda içgüdüsel olarak frene asılırsınız. İşte o anda, fren pedalının altından sanki birisi çekiçle vuruyormuş gibi şiddetli bir takırtı sesi gelir ve pedal ayağınızın altında titremeye başlar. Sürücü kurslarında yeterince pratik yapmamış veya ilk kez kış şartlarında araç kullanan sürücüler, bu sesin "frenlerin kilitlendiği" veya "balataların parçalandığı" anlamına geldiğini sanır. Korkuyla ayağını frenden çeken sürücü, direksiyon hakimiyetini kaybeder ve kaçınılmaz son gerçekleşir. Oysa o ses, aracınızın sizi yolda tutmak için verdiği mücadelenin sesidir.
ABS (Anti-lock Braking System), yani Kilitlenme Karşıtı Fren Sistemi, tekerleklerin frenleme sırasında tamamen durmasını (kızaklamasını) engelleyen bir güvenlik donanımıdır. Fizik kurallarına göre, dönen bir tekerleğin yere tutunma gücü, kayan (kızaklayan) bir tekerlekten çok daha fazladır. Ayrıca tekerlek kilitlenip kaymaya başlarsa, direksiyonu ne kadar çevirirseniz çevirin araç dönmez, dümdüz kaymaya devam eder.
Siz buzlu yolda frene bastığınızda, tekerlekler anında kilitlenme eğilimine girer. Tekerleklerin üzerindeki hız sensörleri, bu durumu milisaniyeler içinde algılar ve motor beynine "Tekerlek durdu, kayıyoruz!" sinyali gönderir. ABS beyni, fren kaliperlerindeki hidrolik basıncı saniyede 15-20 kez "bırakıp-tekrar sıkar".
İşte duyduğunuz o "kütür kütür" veya "tak tak tak" sesi, hidrolik valflerin saniyede 15 kez açılıp kapanma sesidir. Pedalın ayağınızın altında titremesi de bu basınç değişiminin fiziksel yansımasıdır. Yani o ses, sistemin bozulduğunu değil, tam tersine mükemmel çalıştığını gösterir.
Eski nesil (ABS'siz) araçlarda, tekerlek kilitlendiğinde sürücünün ayağını frenden çekip tekrar basması (pompalama yapması) öğretilirdi. Ancak ABS'li modern araçlarda bu yöntem kesinlikle yanlıştır.
Siz o sesten korkup ayağınızı frenden çektiğinizde veya pompalama yapmaya çalıştığınızda, ABS sistemini devre dışı bırakmış olursunuz. Araç, sizin ayağınızı çekip tekrar basmanız arasındaki o sürede metrelerce yol kateder ve durma mesafesi uzar. İnsan ayağı, saniyede 15 kez fren yapamaz ama ABS yapar. Bu nedenle sistemin işini yapmasına izin vermelisiniz.
Uzman sürüş eğitmenlerinin buzlu ve karlı zeminler için verdiği altın kural şudur: "Sesi duy, titremeyi hisset ama sakın bırakma."
Tehlike anında frene bastınız ve o korkunç takırtı başladı mı? Yapmanız gereken şey, gücünüzün yettiği kadar pedala daha sert basmaktır. Pedalın titremesi ayağınızı itebilir, buna direnin ve baskıyı artırın. Aynı anda direksiyonu gitmek istediğiniz yöne çevirin. ABS'nin en büyük mucizesi budur: Frene sonuna kadar basarken bile direksiyon hakimiyetinizin kaybolmamasını sağlar. Tekerlekler kilitlenmediği için, engelden kaçmak için manevra yapabilirsiniz. Kızaklayan bir araçta ise direksiyon işlevsizdir.
Burada hayati bir uyarı yapmak gerekir: ABS sistemi, fizik kurallarını değiştiremez veya yoktan sürtünme var edemez. ABS'nin çalışabilmesi için tekerleğin zemine az da olsa tutunması gerekir.
Eğer aracınızda kış lastiği yoksa ve yaz lastiğiyle buzun üzerine çıktıysanız, ABS size mucize yaratamaz. Yaz lastiği buzda "sıfır" tutunma sağlar. ABS devreye girer, sesler gelir ama araç durmaz. Çünkü ABS'nin görevi "durdurmak"tan ziyade "kilitlenmeyi önlemektir". Durdurma görevi lastiğindir. 4 Ocak gibi kışın en sert günlerinde, altınızda iyi bir kış lastiği varsa ABS hayat kurtarır; yoksa sadece ses çıkaran bir aksesuardan ibarettir.
Eğer frene basmadığınız halde gösterge panelinde sarı renkli "ABS" ışığı sürekli yanıyorsa, işte o zaman sistemde bir arıza var demektir (genellikle sensör kirlenmesi veya kablo kopması). Bu durumda aracın frenleri tutar ama ABS devreye girmez. Yani ani frenlemede tekerlekler kilitlenir ve araç savrulur. Işık yanıyorsa, karlı havada yola çıkmak büyük risktir; en yakın servise gidilmelidir. Ancak ışık yanmıyor ve sadece fren anında ses geliyorsa, aracınızla ve teknolojinizle gurur duyabilirsiniz; sizi koruyor demektir.
Google Play
App Store