Sıcak yaz günlerinde veya güneşli kış sabahlarında aracınıza bindiğinizde, koltuğun üzerinde veya orta konsolda unuttuğunuz yarım kalmış bir pet şişe su görebilirsiniz. Çoğumuzun aklına gelen ilk endişe "su ısınmıştır, tadı bozulmuştur" olur. Ancak itfaiye teşkilatları ve fizik uzmanları, o masum su şişesinin uygun koşullar altında bir "kundakçıya" dönüşebileceği konusunda uyarıyor. Şeffaf plastik, su ve güneş ışığı üçlüsü bir araya geldiğinde oluşan "mercek etkisi", aracınızın koltuk döşemesini, konsolunu ve hatta tavanını tutuşturarak saniyeler içinde yangın çıkarabilir.
Otomobil yangınlarının sebepleri genellikle elektrik kontağı, yakıt sızıntısı veya motor aşırı ısınması olarak bilinir. Ancak istatistiklere giren ve giderek artan bir yangın sebebi daha var ki, çoğu sürücü bunu "şehir efsanesi" sanıyor: Su şişeleri. Bir şişe suyun yangın çıkarabileceği fikri kulağa mantıksız gelebilir; sonuçta su, ateşi söndürmek için kullanılan bir maddedir. Ancak buradaki tehlike suyun kendisi değil, suyun içinde bulunduğu şeffaf, kavisli plastik şişenin optik özellikleridir. İlkokul fen bilgisi derslerinde büyüteçle kağıt yakma deneyini hatırlarsınız. Büyüteç, üzerine düşen güneş ışınlarını tek bir odak noktasında toplayarak (konverjans) o noktadaki sıcaklığı yüzlerce dereceye çıkarır. İçi su dolu şeffaf bir pet şişe de, fiziksel olarak kusursuz bir "yakınsak mercek" (büyüteç) görevi görür. Güneş ışığı, suyun içinden geçerken kırılır ve şişenin arkasındaki tek bir noktaya odaklanır. Eğer bu odak noktası, aracınızın kumaş koltuğuna, deri döşemesine veya kağıt bir evraka denk gelirse, felaket senaryosu başlamış demektir.
İtfaiye departmanlarının yaptığı testler ve yayınladığı uyarı videoları, bu sürecin ne kadar hızlı gerçekleştiğini kanıtlıyor. Güneş ışığının dik geldiği bir öğle saatinde, koltuğun üzerinde bırakılan su şişesi, ışığı odakladığı noktada sıcaklığı saniyeler içinde 100 santigrat derecenin üzerine çıkarabiliyor. Koyu renkli kumaş, deri veya vinil malzemeler, ışığı daha çok emdiği için çok daha hızlı ısınır. Odak noktasında başlayan dumanlanma, kısa sürede içten içe yanmaya (korlaşma) ve ardından alevli yanmaya dönüşebilir. Aracın içi, camların kapalı olması nedeniyle zaten sera etkisiyle ısınmıştır ve içerideki oksijen, yangının büyümesi için yeterlidir. Sürücü araca döndüğünde koltukta yanık bir delik bulabileceği gibi, daha kötü senaryoda aracını alevler içinde de bulabilir. Özellikle şişenin yarısının dolu, yarısının boş olduğu durumlar veya şişenin üzerindeki şeffaf etiketler, ışığın kırılma açısını değiştirerek odaklamayı daha da güçlendirebilir.
Bu riskin gerçekleşmesi için güneşin açısının, şişenin konumunun ve ışığın şiddetinin belirli bir kombinasyonda olması gerekir. Ancak bu "mükemmel fırtına" sandığımızdan daha sık oluşur. Özellikle güneşin yatay geldiği sabah ve akşam saatlerinde, yan camlardan giren ışık, koltuk üzerindeki şişeye daha kolay ulaşır. Ayrıca sunroof'u açık bırakılan araçlarda, öğle güneşinin dik açısı orta konsoldaki şişeleri tehlikeli hale getirir. Sadece su şişeleri değil, araçta bırakılan numaralı gözlükler, cam süs eşyaları, şeffaf vantuzlar ve hatta içi su dolu cam küreler de aynı mercek etkisini yaratarak yangın riski oluşturur. Birçok sürücü, aracının koltuğunda veya paspasında gördüğü yanık izlerinin sigara külünden kaynaklandığını düşünür, oysa gerçek suçlu bir önceki gün orada unuttukları su şişesi olabilir.
Yangın riski en dramatik tehlike olsa da, güneş altında kalan su şişelerinin bir diğer zararı da insan sağlığınadır. Pet şişelerin yapımında kullanılan polietilen tereftalat, yüksek ısıya maruz kaldığında suya kimyasal sızdırmaya (leaching) başlar. Özellikle antimon ve Bisfenol-A (BPA) gibi endokrin bozucu kimyasallar, 60-70 dereceye varan araç içi sıcaklığında suya karışır. Bu suyu içmek, yangın kadar anlık bir zarar vermese de, uzun vadede hormonal dengesizliklere ve kanser riskine yol açabilir. Yani güneş altında ısınmış bir şişe su, hem aracınız için hem de sizin için zehirdir.
Çözüm oldukça basittir: Su şişelerini asla doğrudan güneş ışığı alacak koltuk, torpido üzeri veya arka pandizot gibi yerlerde bırakmayın. Şişeleri kapı ceplerine, kolçak altındaki kapalı gözlere veya koltuğun altına, yani gölgeye koymak yangın riskini sıfırlar. Eğer araçta su bulundurmanız gerekiyorsa, şeffaf plastik yerine ışığı geçirmeyen çelik termoslar veya opak (renkli) cam şişeler kullanmak en güvenli yöntemdir. Ayrıca araçtan inerken yan koltukta ne bıraktığınızı kontrol etme alışkanlığı kazanmak, sizi ve aracınızı olası bir felaketten koruyacaktır.
Google Play
App Store