Şehir içi trafiğinde, bitmek bilmeyen kırmızı ışıklarda beklerken sağ eliniz gayriihtiyari vites koluna gidiyor ve vitesi "D" konumundan "N" (Neutral) konumuna mı alıyor? Birçok sürücü, bu hareketin şanzımanı dinlendirdiğini, yakıt tasarrufu sağladığını ve motoru rahatlattığını düşünür. Oysa otomotiv mühendisleri ve şanzıman ustaları, bu alışkanlığın modern tork konvertörlü ve çift kavramalı şanzımanların ömrünü kısaltan en büyük hatalardan biri olduğu konusunda hemfikir. Işıklarda boşa almak, şanzıman içindeki yağ basıncını düşürerek, tekrar kalkış anında parçaların sürtünmesine ve aşınmasına neden oluyor.
Otomatik vitesli araç kullanımı, özellikle dur-kalk trafiğin yoğun olduğu metropollerde sürücülere büyük bir konfor sağlar. Ancak manuel vites alışkanlıklarından kurtulamayan veya kulaktan dolma bilgilerle hareket eden birçok sürücü, otomatik şanzımanın çalışma prensibine aykırı davranışlar sergileyebiliyor. Bunların en yaygını, kırmızı ışıkta veya kısa süreli duraklamalarda vitesi boşa (N) almaktır. Sürücüler genellikle bu hareketin şanzımanın ısınmasını engellediğini veya motora binen yükü hafifleterek yakıt tasarrufu sağladığını zanneder. Oysa modern otomobillerin mühendisliği, vites "D" (Drive) konumundayken bile araç durduğunda şanzıman üzerindeki yükü minimize edecek şekilde tasarlanmıştır. Siz her duruşta vitesi boşa alıp, kalkışta tekrar D'ye aldığınızda, şanzıman içindeki hidrolik valfleri, kavramaları ve dişlileri gereksiz bir çalışma döngüsüne sokarak yorarsınız. Bu durum, uzun vadede "vuruntu", "vites geçişlerinde kararsızlık" ve nihayetinde şanzıman revizyonu gibi binlerce liralık masraflara yol açabilir.
Sürücülerin vitesi boşa almasındaki en büyük motivasyonlardan biri yakıt tasarrufu beklentisidir. "Motor boşa dönüyor, demek ki az yakıyor" mantığı, eski karbüratörlü araçlar için kısmen doğru olabilirdi ancak modern enjeksiyonlu araçlarda bu bir yanılgıdır. Yeni nesil araçların motor kontrol üniteleri (ECU), araç D konumunda frenle durduğunda motorun rölanti devrini ve yakıt püskürtmesini otomatik olarak en alt seviyeye çeker. Yani vitesi N'ye almanızın yakıt tüketimine etkisi, laboratuvar ortamında bile ölçülemeyecek kadar düşüktür. Hatta Start-Stop sistemi olan araçlarda bu hareket tamamen anlamsızdır.
İşin bir de güvenlik boyutu vardır. Trafikte beklerken aracınızın her an harekete hazır olması hayati önem taşır. Arkanızdan hızla gelen ve duramayacağını fark ettiğiniz bir araç gördüğünüzde veya bir ambulansa yol vermeniz gerektiğinde, vitesin "N" konumunda olması size saniyeler kaybettirir. O panik anında vitesi D'ye alıp gaza basmak, gecikmeye ve kazaya neden olabilir. Vites D'de ve ayağınız frende beklemek, size her zaman manevra kabiliyeti sağlar.
Sürekli N-D geçişi yapmanın bir diğer zararı da mekanik aksam üzerinedir. Vitesi her D'ye aldığınızda, araçta hafif bir sarsıntı veya "küt" sesi hissedersiniz. Bu, şanzımanın motor torkunu tekerleklere iletmeye başladığı andır. Günde 50 kez ışıkta durduğunuzu ve her seferinde bu işlemi yaptığınızı düşünün. Bu sarsıntı, motoru ve şanzımanı şasiye bağlayan "şanzıman kulakları" ve "motor takozları" üzerinde kümülatif bir yorgunluk yaratır. Zamanla bu kauçuk takozlar yırtılır ve araçta titreşim sorunları başlar. Ayrıca aks ve diferansiyel dişlilerindeki boşluklar (backlash), bu sürekli yük bindirme-boşaltma döngüsü nedeniyle artabilir.
Otomatik şanzımanların can damarı, şanzıman yağı ve bu yağın oluşturduğu hidrolik basınçtır. Araç "D" konumundayken, şanzıman yağı pompası aktiftir ve sistemdeki tüm hareketli parçaları, dişlileri ve kavramaları yağlayarak hazır bekler. Siz aracı "N" konumuna aldığınızda, şanzıman içindeki yağ basıncı düşer ve bazı parçaların yağlanması azalır. Işık yeşile dönüp tekrar "D"ye aldığınızda, sistemin tekrar basınç oluşturması ve kavramaları kilitlemesi için kısa da olsa bir süreye ihtiyacı vardır. Eğer siz vitesi D'ye alır almaz gaza basarsanız, şanzıman henüz tam yağlama basıncına ulaşmadan ve dişliler tam kilitlenmeden yük altına girer. Bu durum, şanzıman içindeki balataların ve bantların birbirine sürtünerek aşınmasına neden olur. Özellikle DSG veya EDC gibi çift kavramalı şanzımanlarda bu durum, mekatronik ünitenin kafasının karışmasına ve kavramanın erken bitmesine yol açabilir. Tork konvertörlü tam otomatik şanzımanlarda ise, türbin ve pompa arasındaki yağ akışının sürekli kesilip tekrar başlatılması, sistemde gereksiz bir termal stres yaratır.
Uzmanların tavsiyesi nettir: Kısa süreli duraklamalarda (trafik ışıkları, dur-kalk trafiği) vitesi asla değiştirmeyin. Vites D konumunda kalsın ve ayağınız frende olsun. Eğer aracınızda "Auto Hold" (Otomatik Fren Tutma) özelliği varsa, bunu kullanmak en konforlu ve sağlıklı yöntemdir; çünkü araç D'de kalır ancak frenleme otomatik yapılır. Vitesi "N" veya "P" (Park) konumuna almanız gereken tek durum, aracın motorunu kapatacağınız veya 1-2 dakikadan uzun süreli (örneğin birini beklerken) duraklamalardır. Bunun dışındaki her saniyelik müdahale, şanzımanınızın ömründen çalmaktan başka bir işe yaramaz. Şanzıman tamirlerinin maliyeti düşünüldüğünde, sol ayağınızı veya elinizi biraz dinlendirmek için yapılan bu hareketin bedeli oldukça ağırdır.
Google Play
App Store