Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
İsrail Meclisi (Knesset), 12 Mayıs 2026 tarihinde, 7 Ekim olaylarına katılan Filistinlilerin yargılanması için özel bir askeri mahkeme kurulmasını ve bu kişilere idam cezası verilmesini öngören yasa tasarısını 93 oyla kabul etti. Sadece Filistinli esirleri kapsayan bu düzenleme bir 'savaş suçu' mu? 4 No’lu Cenevre Sözleşmesi bu konuda ne diyor? İnfazların durdurulması için diplomatik bir yol var mı? Uluslararası Hukuk Uzmanı Prof. Dr. Selami Kuran, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş’un sorularını cevapladı.
HABERİN ÖZETİ
Okunma süresi 36 saniyeye düşürüldü.
Okunma süresi 36 saniyeye düşürüldü.
ÖZETİ PAYLAŞ
İsrail hukuk sisteminde idam cezasının 1962’den beri (Eichmann davası) uygulanmadığı biliniyor. Bu yeni yasa tasarısını hangi zemine oturtuyorlar?
Prof. Dr. Selami Kuran: İsrail, "devleti"nin; zaten uluslararası hukuktaki statüsü, yapmış olduğu, uluslararası hukuku tanımayan uygulamaları ve saldırgan politikaları belli. Ciddi şekilde bölgede ve dünyada istikrarı tehdit eden en büyük unsurlardan biri olduğu aşikâr. ABD ve belki birkaç devlet dışında bu artık genel anlamda kabul gören bir olgu.
İsrail Parlamentosu’nun ve iktidar hükümetinin, İsrail Parlamentosu’na getirdiği bir yasa tasarısı vardı. Bu geçti, kabul edildi ve bu da aslında bir idam yasası olarak isimlendiriliyor.
Kurulması planlanan "özel askeri mahkemelerin", adil yargılanma hakkı ve mahkemelerin bağımsızlığı mümkün olabilir mi?
Prof. Dr. Selami Kuran: Yani esas itibarıyla baktığımız zaman birçok açıdan sorunlu bir yasa. Özellikle uluslararası hukukta düzenlenmiş olan işgal hukuku açısından, insan hakları hukuku açısından ve uluslararası ceza hukukunun temel ilkeleri açısından ciddi şekilde sorunlu. Bu mevzuatı ihlal eden bir yasa olarak karşımızda duruyor.
Esasen İsrail’in iç hukukunda genellikle müebbet hapis cezalarının verildiğini biliyoruz. 1954’te, adi suçlar ve barış döneminde genellikle müebbet hapis cezalarının verildiğini görüyoruz. Sadece savaş zamanında çok istisnai durumlarda idam cezasının verilebileceği öngörülüyor.
Zaten tarihinde de idam iki defa uygulanmış: 1948’de vatana ihanetten dolayı bir İsrailli subay idam cezasına mahkûm edilmiş. İkincisi de, Hitler Almanyası’ndaki uygulamalar nedeniyle Adolf Eichmann'ın 1962’de idam cezasına mahkûm edilmesi. Ondan sonra bir idam cezasının verildiğini görmüyoruz.
İsrail Parlamentosu’nda geçen bu yasal düzenleme bir defa yalnızca Filistinlileri hedef alıyor. Bu açıdan da özellikle ırksal bir ayrımcılık ortaya koyuyor. Yani ırki temelli bir yasal düzenlemedir ki bu uluslararası insan hakları hukuku açısından kabul edilemez. Yaşam hakkını etnik temelde ayrıştırıyor. Sadece Filistinli mahkûmlar için bir düzenleme; Yahudiler bu düzenlemeden yargılanmayacaklar.
Cenevre Sözleşmeleri, işgal altındaki bir halkın kendi topraklarında kurulan askeri mahkemelerde yargılanması ve idam edilmesi konusunda ne der?
Prof. Dr. Selami Kuran: İsrail bir işgalci devlet. Bir işgalci güç, işgal ettiği toprakta uluslararası hukuk açısından böyle bir yasal düzenleme yapma yetkisi konusunda karşımıza 1949 tarihli 4 No’lu Cenevre Sözleşmesi çıkıyor. Orada 68 ve 75. maddeler arasında özellikle işgalci gücün, işgal ettiği topraklarda yerel halka hangi yasal düzenlemeleri yapabileceği anlatılıyor.
Cenevre Sözleşmesi'nde "Kamu düzeni için geçici ve zorunlu tedbirler alabilir" diyor. Yani işgalci devlet olarak, işgal hukukuna göre geçici ve zorunlu tedbirleri alabilir; bu da kamu düzenini korumak için. İşgalci güç geçici yönetim yetkilerine sahiptir ve kalıcı hukuki düzenlemeler yapamaz.
Yani -kalıcı şekilde- sınırsız ve süresiz bir yasal düzenleme yapamaz. Çünkü kendisi sadece işgalci bir güçtür, geçici yetkilere sahiptir. Özellikle işgalci gücün yerel halkın ve sivillerinin korunmasını amaçlayan düzenlemelerine baktığımızda şunu görüyoruz:
1949 tarihli 4 No’lu Cenevre Sözleşmesi'nde "Askerî mahkemeler kurabilir" maddesi yer alıyor. Ancak bu mahkemeler usulüne uygun kurulmalı, siyasi bir nitelik taşımamalı. Oysa kabul edilen yasanın siyasi bir nitelik taşıdığı gayet açık. İşgal edilen bölgede faaliyet göstermeli, kalıcı bir düzenleme olmamalı, geçici bir düzenleme olmalı. İşgalci gücün kuracağı mahkemenin yargılama güvencelerine sahip olması lazım.
Özellikle yargılanacak kişilerin uluslararası hukuk ve uluslararası ceza hukukunun genel ilkelerine göre yargılanma hakkına sahip olmaları gerekir ve tarafsız ve bağımsız bir mahkemede yargılanmaları gerekir.
Cenevre Sözleşmesi'ne göre hangi durumlarda idam cezası verilebilir?
Prof. Dr. Selami Kuran: İdam cezası çok istisnai olarak 1949 tarihli 4 No’lu Cenevre Sözleşmesi’nde düzenlenen, 'casusluk suçları'nı kapsıyor. İkincisi de işgalci gücün askerî tesislerine yönelik çok ağır saldırı eylemleri olursa ve birden fazla kişinin ölümüne yol açan kasten işlenmiş suçlar söz konusu olursa idam uygulanabiliyor.
Bir de önemli bir husus: Sadece belirli bir etnik grubu yargılamaya yönelik bir yasal düzenleme kabul edilemez. Çünkü bu ırkçı bir düzenleme olur, ırk temeline dayalı bir düzenleme olur. Bu da etnik temelli bir yasal düzenlemedir ve zaten uluslararası hukukun, uluslararası insan hakları hukukunun ihlali anlamına gelir.
Bu yasaya dayanarak yapılacak infazlar için, Uluslararası Ceza Mahkemesi nezdinde bir önlem alınması ya da dosya açılması mümkün mü?
Prof. Dr. Selami Kuran: Uluslararası hukuka göre, işgal altındaki topraklarda yapılan bu tür düzenlemeler fiilî ilhak anlamına gelir. Yani işgalci devlet, söz konusu toprakları fiilen kendi ülkesine katmış olur ve burada kalıcı düzenlemeler yapar. Bu durum ise uluslararası hukuk açısından hukuka aykırı bir eylem olarak değerlendirilir.
Uluslararası mekanizmalar üzerinden, bu yasanın yürürlüğe girmesini durdurmaya yönelik diplomatik-hukuki bir süreç yürütülebilir mi?
Prof. Dr. Selami Kuran: Bu düzenleme meclisten geçtiğinde, uluslararası insan hakları örgütleri ciddi protestolar ve sert tepkiler gösterdi. Özellikle Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi, söz konusu yasanın uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve insanlık dışı, aşağılayıcı nitelik taşıdığını açıkça ifade etti. Ayrıca Avrupa Birliği tarafından da güçlü eleştiriler geldi.
Elbette uluslararası kurumların İsrail’in bu yasasını doğrudan iptal etme yetkisi bulunmuyor. Ancak yasa; hem işgal hukukunu ihlal etmesi hem de uluslararası hukuk ile uluslararası ceza hukukunun temel ilkelerine aykırı olması nedeniyle önemli sonuçlar doğurabilir. Bu çerçevede, yasadan zarar gören Filistinlilerin Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne başvurarak savaş suçu iddiasıyla şikâyette bulunmaları mümkündür.
Bu yapılan suç duyurusunun bir karşılığı olabilir mi? Yani herhangi bir şekilde bu İsrail’in hiçbir zemine oturmayan kararı durdurulabilir mi?
Prof. Dr. Selami Kuran: Aslında mesele şu: Uluslararası kurumların bu düzenlemeyi doğrudan durdurma ya da iptal etme imkânı yok. Ancak İsrail’in, uluslararası hukukta hiçbir karşılığı bulunmayan bu yasal düzenlemesinin — hatta “utanç yasası” olarak nitelenen bu adımın — uluslararası hukuk ve uluslararası kamuoyu nezdinde hiçbir meşruiyet taşımadığı, Uluslararası Ceza Mahkemesi süreçlerinde tescil ve tespit edilmiş olur. Nitekim Mahkeme’de İsrail hakkında savaş suçlarına ilişkin soruşturmalar zaten devam ediyor ve ilgili kişiler hakkında tutuklama ile yakalama kararları da bulunuyor.
Öte yandan, Uluslararası Adalet Divanı’nda da İsrail Devleti hakkında soykırım iddiasıyla süren bir dava mevcut. Bu durum, yalnızca İsrail hükümetinin değil, alınan bu tür kararlarla birlikte parlamentonun da uluslararası yargı mercilerinde fiilen sanık konumuna sürüklenmesi anlamına geliyor.
Bunun yanında, söz konusu düzenleme İsrail’in uluslararası prestijine ve küresel imajına da ciddi zarar verir. Zaten önemli ölçüde yıpranmış olan bu imajın, daha da olumsuz etkilenmesine yol açar.
Uluslararası baskının artması hâlinde, İsrail hükümeti ya da parlamentosu geri adım atmak zorunda kalabilir. Türkiye’deki medya organlarının yanı sıra diğer ülkelerdeki medya kuruluşlarının da bu konuda hassas olduğunu düşünüyorum. Nitekim bu düzenleme birkaç hafta önce gündeme geldiğinde, uluslararası basında ve insan hakları çevrelerinde ciddi tepkilere yol açmıştı.
Eğer bu uluslararası baskı ve kamuoyu tepkisi daha da büyürse, İsrail hükümeti veya parlamentosunun geri adım atma ihtimali doğabilir. En azından ben bu konuda umutlu olmak istiyorum.
Çünkü baskının ve tepkinin artması gerektiğine inanıyorum. Uluslararası toplumun, insan hakları kuruluşlarının, medyanın ve hukuk çevrelerinin; uluslararası hukuka, uluslararası insan hakları hukukuna ve uluslararası ceza hukukunun temel ilkelerine açıkça aykırı olan bu yasal düzenlemeye karşı küresel ölçekte daha güçlü bir tepki ve protesto ortaya koyması gerektiğini düşünüyorum.
İLGİLİ HABERLER
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
15:58
YORUM YAZ