Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
Dört yılı aşkın süredir devam eden Rusya-Ukrayna savaşı, Avrupa güvenlik mimarisini nasıl değiştirdi? Rusya'nın 'zaman bizden yana' stratejisi sahada nasıl bir karşılık buluyor? Savaşta diplomasi trafiği yeniden hız kazandı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Avrupa ile diyalog kapısının tamamen kapanmadığı yönündeki açıklamaları uluslararası kamuoyunda dikkat çekerek konuyu yeniden gündeme taşıdı.
HABERİN ÖZETİ
Okunma süresi 1 dakika 5 saniyeye düşürüldü.
Okunma süresi 1 dakika 5 saniyeye düşürüldü.
ÖZETİ PAYLAŞ
Uzun soluklu yıpratma stratejisinin sahadaki sonuçlarını ve savaşın küresel etkilerini Uluslararası İlişkiler Uzmanı Doç. Dr. Halit Hamzaoğlu, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş’a anlattı. Hamzaoğlu, Rusya-Ukrayna savaşında çözümün yol haritasını ve yeni jeopolitik denklemi analiz etti.
Rusya- Ukrayna savaşının uzun soluklu bir yıpratma stratejisine dönüştüğü bu aşamada, tarafların sahadaki mevcut askeri ve siyasi durumunu nasıl görüyorsunuz?
Doç. Dr. Halit Hamzaoğlu: Rusya-Ukrayna savaşı dört yılı aşkın süredir tüm şiddetiyle devam etmektedir. Rusya, savaşın başından bu yana Sumy bölgesinin yüzde 1’ini, Harkiv bölgesinin yüzde 4,7’sini, Donetsk bölgesinin yüzde 74,8’ini, Zaporijya bölgesinin yüzde 78,1’ini ve Luhansk bölgesinin yüzde 99,6’sını işgal etti. Ayrılıkçı Donetsk ve Luhansk oblastlarından oluşan Donbas’ın yüzde 85’ini işgal eden Rusya, böylelikle Ukrayna’nın sanayileşmiş bölgelerini kontrol altında tutmaktadır.
Rusya’nın Ukrayna'nın güneyinde işgal ettiği bölgeler arasında, 2014 yılında ilhak edilen Kırım'ın yanı sıra Dnipro Nehri’nin sol yakasındaki Herson bölgesinin doğu kısmı ve Kinburn Kıyısı’ndaki Mıkolayiv bölgesinin bir bölümü yer almaktadır. Rusya, Donbas’taki son üç önemli şehri (Konstantinovka, Kramatorsk ve Slovyansk) ele geçirmeyi hedeflemektedir. Rusya, kendi toprağı olarak gördüğü Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson bölgelerinden Ukrayna birliklerinin tamamen çekilmesini talep ediyor. Söz konusu talep, savaşın sona ermesinin koşullarından biri olarak gösterilmektedir.
| Bölge | Rusya Tarafından İşgal Edilen Oran (%) | Notlar |
|---|---|---|
| Sumy | 1.0 | Savaşın başından bu yana işgal edilen oran |
| Harkiv | 4.7 | Savaşın başından bu yana işgal edilen oran |
| Donetsk | 74.8 | Savaşın başından bu yana işgal edilen oran |
| Zaporijya | 78.1 | Savaşın başından bu yana işgal edilen oran |
| Luhansk | 99.6 | Savaşın başından bu yana işgal edilen oran |
| Donbas (Ayrılıkçı Donetsk ve Luhansk oblastlarından oluşan) | 85.0 | Ukrayna'nın sanayileşmiş bölgelerini kontrol altında tutmaktadır |
| Kırım | İlhak Edildi (2014) | Ukrayna'nın güneyinde işgal edilen bölgeler arasında |
| Herson Bölgesi (Doğu Kısmı) | - | Dnipro Nehri'nin sol yakasında, Ukrayna'nın güneyinde işgal edilen bölgeler arasında |
| Mıkolayiv Bölgesi (Kinburn Kıyısı'ndaki Bölüm) | - | Ukrayna'nın güneyinde işgal edilen bölgeler arasında |
Rusya son haftalarda Konstantinovka şehrini güney, doğu ve kuzeydoğudan kuşatmaya çalışıyor. Rus birlikleri, Ukrayna savunmasını aşarak şehrin güney kısmındaki bazı önemli noktaları ele geçirdi. Rus ordusu ayrıca Donetsk bölgesindeki Privolye tarafından Slovyansk yönünde ilerliyor.
Rusya’nın stratejisi ani hamleler yapmamayı ve mevcut durumu sürdürmeyi amaçlamaktadır. Yani cephede kademeli olarak baskı yapmak ve Ukrayna ordusunu aşamalı şekilde zayıflatmak amaçlanmaktadır. Paralel olarak Ukrayna’nın askerî ve enerji altyapısı da tahrip edilmektedir. Kremlin, orduyu seferberlik yoluyla değil, sözleşmeli askerlerle takviye etmeyi tercih ediyor. Çünkü seferberlik, Rusya içindeki mevcut olağan koşulları etkileyebilir.
Esasında Kremlin, zamanın Rusya lehine işlediğini düşünüyor. Hürmüz krizi, Rusya’nın küresel enerji piyasasına yeniden dönmesine olanak tanıyor. Aynı zamanda Kremlin, Batı’nın hava savunma sistemleri dâhil olmak üzere silah stoklarını tükettiği varsayımından hareket ediyor. Bu etkenler, Rusya'nın yıpratma stratejisini benimsemesine zemin hazırlıyor.
Ukrayna ise Rusya’nın Hürmüz krizinden dolayı elde ettiği avantajları ortadan kaldırmak için Rusya’daki petrol altyapısını hedef alıyor. Ayrıca Moskova ve St. Petersburg gibi şehirlere saldırarak Rus kamuoyunu etkilemeye çalışıyor. Çünkü Kremlin, Ukrayna’ya yönelik savaşı “özel askerî operasyon” olarak nitelendirmektedir. Söz konusu nitelendirme, savaşın Rus toplumuna yansımalarını asgari düzeyde tutmayı büyük ölçüde başarmıştı. Ancak son dönemde Ukrayna, özellikle büyük şehirlere yönelik saldırılarıyla Rus kamuoyunu etkilemeye çalışmaktadır.
St. Petersburg’a yapılan son saldırı bu bakımdan özellikle önemliydi. Ekonomi Forumu'nun başladığı gün St. Petersburg’un vurulması Rusya’da büyük yankı uyandırdı. “Rusya’nın Davos’u” olarak gösterilen St. Petersburg Ekonomi Forumu’na yaklaşık 100 ülkeden 20 bine yakın katılımcının iştiraki öngörülmektedir. Foruma uzun bir aranın ardından ABD’den de temsilciler katılmaktadır. Dolayısıyla Ukrayna’nın St. Petersburg saldırısı hem Rus kamuoyuna hem de dış dünyaya yönelik bir mesaj olarak değerlendirilebilir.
Bu savaş "Avrupa güçler dengesini" nasıl etkiledi?
Doç. Dr. Halit Hamzaoğlu: Ukrayna'daki savaş, Avrupa'daki güç dengesini kökten değiştirdi. Avrupa hızlı bir askerileşme sürecine girdi. Bu durum, Avrupa güvenlik mimarisini tektonik bir kaymaya sürükledi. Savaş aynı zamanda Avrupa’da büyük bir stratejik kırılmaya da neden olmaktadır. Buradaki temel mesele, savaş sonrası yeni Avrupa güvenlik mimarisinin hangi çerçevede şekilleneceğidir.
İngiltere, Polonya ve Baltık ülkeleri savaş sonrasında Rusya’nın Avrupa güvenlik mimarisinden dışlanmasını arzularken, Fransa ve Almanya’nın daha farklı tasavvurları söz konusudur. Üstelik Trump döneminde yaşanan ABD-Avrupa gerilimi hem ideolojik hem de stratejik bağlamda birçok sorunu gün yüzüne çıkarmaktadır.
ABD, Avrupa’yı artık korumak istemediğini ifade ederek kıtadaki askerî varlığını azaltmayı hedefliyor. Biden döneminde ABD, Ukrayna’ya yılda 50-60 milyar dolarlık mali yardım göndermekteydi. Trump dönemindeki mevcut yasa tasarısı ise yılda yalnızca 300 milyon dolarlık yardımı öngörüyor. Bu durum Avrupa’nın daha fazla finansal inisiyatif almasına yol açmaktadır.
Avrupalıların, ABD’nin güvenlik garantilerinin sürekliliğine olan güveninin giderek azalması yeni arayışlara neden oluyor. Bu koşullarda Atlantizm içinde Avrupalaşma olarak tanımlanabilecek bir geçiş konfigürasyonu ortaya çıkmaktadır.
| Konu | Detay |
|---|---|
| Ana Gelişme | ABD'nin Avrupa'yı koruma isteğinin azalması ve askerî varlığını azaltma hedefi. |
| Yardım Miktarı (Biden Dönemi) | Ukrayna'ya yıllık 50-60 milyar dolar. |
| Yardım Miktarı (Trump Dönemi Yasası) | Yıllık yalnızca 300 milyon dolar. |
| Avrupa'ya Etkisi | Daha fazla finansal inisiyatif alma gerekliliği. |
| Avrupalı Güven | ABD'nin güvenlik garantilerinin sürekliliğine olan güvenin azalması. |
| Sonuç | Yeni arayışlar ve Atlantizm içinde "Avrupalaşma" olarak tanımlanabilecek bir geçiş konfigürasyonunun ortaya çıkması. |
Uzun soluklu bu gerilim küresel çok kutupluluğu besliyor mu? Yoksa dünyayı yeni bir Soğuk Savaş bloklaşmasına mı itiyor?
Doç. Dr. Halit Hamzaoğlu: Uluslararası sistem giderek belirsizleşmekte ve bu durum bütün alanlarda istikrarsızlaşmaya yol açmaktadır. II. Dünya Savaşı sonrasında oluşan uluslararası sistem, köklü ve çok katmanlı bir erozyon yaşamaktadır.
Rusya-Ukrayna gerilimi 2014’te daha çok bölgesel bir karakter taşımaktaydı. Kırım’ın Rusya tarafından yasa dışı ilhakına karşı somut bir tepki verilmedi. 2022’de savaşa dönüşen bu gerilim artık bölgesel bir mesele olmaktan çıktı. Rusya-Ukrayna savaşı, İsrail’in Gazze’deki saldırganlığı ve ABD-İran savaşı yeni bir jeopolitik denklemi ortaya çıkardı.
| Başlık | Soru | Görüş | Değerlendirme |
|---|---|---|---|
| Küresel Gerilim ve Uluslararası Sistem | Uzun soluklu bu gerilim küresel çok kutupluluğu besliyor mu? Yoksa dünyayı yeni bir Soğuk Savaş bloklaşmasına mı itiyor? | Doç. Dr. Halit Hamzaoğlu: Uluslararası sistem giderek belirsizleşmekte ve bu durum bütün alanlarda istikrarsızlaşmaya yol açmaktadır. | II. Dünya Savaşı sonrasında oluşan uluslararası sistem, köklü ve çok katmanlı bir erozyon yaşamaktadır. |
| Rusya-Ukrayna Gerilimi | 2014'te daha çok bölgesel bir karakter taşımaktaydı. Kırım'ın Rusya tarafından yasa dışı ilhakına karşı somut bir tepki verilmedi. | 2022'de savaşa dönüşen bu gerilim artık bölgesel bir mesele olmaktan çıktı. | |
| Yeni Jeopolitik Denklem | Rusya-Ukrayna savaşı, İsrail'in Gazze'deki saldırganlığı ve ABD-İran savaşı yeni bir jeopolitik denklemi ortaya çıkardı. |
Söz konusu denklemin çok kutupluluğa mı yoksa sert bir bloklaşmaya mı yol açacağı, uluslararası sistemin geleceği açısından temel tartışma noktasıdır. Günümüzde devletlerin rekabet gücünü pekiştiren en önemli unsur, millî ve evrensel bileşenlerin birbirini desteklemesidir. Yani devletler, millî güç unsurlarını ön plana çıkaracak ve bu sayede sistemde var olmayı önceleyeceklerdir. Millî güç; stratejik etki, askerî güç, ekonomik güç ve kültürel etkinin toplamıdır.
Uluslararası ilişkilerin günümüzde hem çok kutupluluğa geçiş belirtileri içerdiğini hem de ABD-Çin çift kutupluluğuna doğru evrildiğini gözlemlemek mümkündür. Bu süreç aynı zamanda yeni tip bölgeselleşmeyi de tetiklemektedir. Uluslararası kurumlar zayıflarken, bölgesel kuruluşlar güçlenmektedir. Mevcut şartlarda uluslararası siyaseti daha çok merkezli bir yapı olarak tanımlamak mümkündür. Uluslararası siyasetin çok merkezli yapısı, devletlere dünyadaki çeşitli güç merkezleri arasında manevra yapma imkânı sunmaktadır.
Küresel enerji, gıda ve tedarik zincirleri bu savaştan derinden etkilendi. İki ülke ekonomik olarak nasıl yaralandı?
Doç. Dr. Halit Hamzaoğlu: Kuşkusuz savaş hem Rusya hem de Ukrayna ekonomisi üzerinde derin bir etki bırakmaktadır. Özellikle bu savaşın mağduru olan Ukrayna ekonomisi altüst olmuş durumdadır. Ukrayna ekonomisi, dört yıllık savaşın ardından GSYİH’sinin üçte birini kaybetti ve dış yardıma bağımlı hâle geldi.
Rus ekonomisi ise askerî harcamalar nedeniyle önemli ölçüde yavaşladı. Rus ekonomisi; yaptırımlar, sıkı para politikası ve iş gücü piyasasındaki kısıtlamalar nedeniyle önceki dönemlerdeki büyüme hızını kaybetmiş görünmektedir.
Ukrayna açısından en kaygı verici durum ise demografik felaketin yaşanmasıdır. Rusya-Ukrayna savaşı öncesinde, işgal altındaki Kırım ile Donetsk ve Luhansk bölgelerinin bir kısmı hariç tutulduğunda Ukrayna’nın nüfusu yaklaşık 42 milyondu. Birleşmiş Milletler’in hesaplamalarına göre Şubat 2022’den bu yana Ukrayna’nın nüfusu 10 milyon azaldı.
| Ekonomik Etki | Ukrayna | Rusya |
|---|---|---|
| Genel Durum | Altüst olmuş durumdadır. GSYİH'nin üçte birini kaybetti ve dış yardıma bağımlı hale geldi. | Askeri harcamalar nedeniyle önemli ölçüde yavaşladı. Önceki büyüme hızını kaybetti. |
| Nedenler/Etkenler | Dört yıllık savaşın ardından GSYİH kaybı, dış yardıma bağımlılık. | Yaptırımlar, sıkı para politikası, iş gücü piyasasındaki kısıtlamalar. |
| Demografik Etki | Demografik felaket yaşanıyor. Şubat 2022'den bu yana nüfus 10 milyon azaldı (önceki 42 milyon nüfusa göre). | Belirtilmemiş. |
Peki herkesin merak ettiği o soru: Bu savaş nasıl bitecek?
Doç. Dr. Halit Hamzaoğlu: Batı’nın Ukrayna’ya sağladığı milyarlarca avroluk yardıma rağmen savaş, Rusya’nın stratejik yenilgisiyle sonuçlanmadı. Rusya sahada yavaş ama istikrarlı bir şekilde ilerliyor. Cephe hattında savaşın durdurulması Rusya için fiilî bir zafer anlamına gelecektir. Rus halkının çoğunluğu da bu sonucu tam bir zafer olarak kabul edecektir.
Bu senaryonun gerçekleşmesi, ABD’nin yaptırımları kaldırmasına veya işgal edilen topraklarda Rus egemenliğini tanımasına bağlı görünmektedir. Cephe hattında savaşın durdurulması Rusya için herhangi bir önemli sorun veya risk teşkil etmemektedir. Ancak Ukrayna açısından aynı durumun geçerli olduğunu söylemek güçtür. Ukrayna, somut bir güvenlik garantisi olmadan çatışmaların mevcut cephe hattında “dondurulmasını” kendi geleceği açısından sorunlu görmektedir.
St. Petersburg Ekonomi Forumu’na ABD heyetinin katılımı, Trump ve Putin’in “Alaska’daki anlaşma ruhuna” bağlı kaldıklarını göstermektedir. Rusya ve ABD arasında, Çukotka’dan Alaska’ya kadar uzanan ve iki ülkeyi Bering Boğazı’nın altından birbirine bağlayacak tünelin tasarım çalışmalarının sürdürülmesine ilişkin bir anlaşmanın imzalanması beklenmektedir. Ayrıca 1 Temmuz’da Moskova’da ABD ve Rusya buz hokeyi takımları arasında bir maç yapılması öngörülmektedir.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
08:45
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ