Modern yaşamın getirdiği pratiklik arayışı veya "Batılılaşma" algısıyla ev içinde ayakkabı giyme alışkanlığı bazı hanelerde artsa da, mikrobiyologların yayınladığı son raporlar geleneksel Türk adetlerinin ne kadar haklı olduğunu bir kez daha kanıtladı. Dışarıda giyilen ayakkabıyla eve girmenin, sadece "toz toprak" getirmekten ibaret olmadığı, aslında sokaktaki en tehlikeli biyolojik ve kimyasal atıkların salonun ortasına taşınması anlamına geldiği ortaya çıktı.
Türk kültüründe misafirliğe gidildiğinde kapıda ayakkabı çıkarmak, ev sahibine saygının ve hijyenin bir göstergesidir. Ancak son yıllarda özellikle metropollerdeki sitelerde, stüdyo dairelerde veya ev ofislerde bu kuralın esnediği, ayakkabıyla içeri girip koltuğa kadar yürüme alışkanlığının yayıldığı görülüyor. "Sadece arabaya bindim, yerlere basmadım ki" savunması, mikroskobik düzeyde bakıldığında maalesef geçerliliğini yitiriyor. Arizona Üniversitesi tarafından yapılan ve 2025 yılında güncellenen kapsamlı bir araştırma, bir ayakkabı tabanının, ortalama bir klozet kapağından tam 10 kat daha fazla bakteri barındırdığını ortaya koydu. Üstelik sorun sadece bakteriler de değil; asfalttan, çimlerden ve kaldırımlardan topladığınız kimyasal kalıntılar, evinizin havasını zehirliyor olabilir.
Araştırmacılar, dışarıda sadece iki hafta giyilen ayakkabıları incelediklerinde, tabanlarında ortalama 421.000 birim bakteri tespit etti. Bu rakam tek başına ürkütücü olsa da, asıl endişe verici olan bakterilerin türüdür. Ayakkabıların %96'sında "Escherichia Coli" (E. Coli) bakterisine rastlandı.
E. Coli, memeli hayvanların ve insanların bağırsaklarında yaşayan, dışkı yoluyla dışarı atılan bir bakteridir. Yani ayakkabınızda E. Coli olması, gün içinde farkında olmadan insan veya hayvan dışkısına, ya da dışkı partiküllerinin uçuştuğu genel tuvalet zeminlerine bastığınızın kesin kanıtıdır. Bu bakteri, şiddetli ishal, idrar yolu enfeksiyonları ve hatta böbrek yetmezliğine varan ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Siz o ayakkabıyla mutfağa girip buzdolabından su aldığınızda, aslında sokaktaki dışkı partiküllerini mutfak fayansına transfer etmiş oluyorsunuz. Yapılan testler, bakterilerin ayakkabıdan zemine geçiş oranının %90 ile %99 arasında olduğunu gösteriyor. Yani "sadece bir adım attım" demek, bakteriyi eve bulaştırmak için yeterlidir.
Biyolojik tehdidin yanı sıra, kimyasal tehdit de en az onun kadar ciddidir. Asfalt yollar, otoparklar ve kaldırımlar, araç egzozlarından çıkan ağır metaller, lastik kalıntıları ve sızan motor yağları ile kaplıdır. Ayrıca belediyelerin park ve bahçelerde kullandığı güçlü böcek ilaçları (pestisitler) ve gübreler de ayakkabı tabanlarına yapışır.
Özellikle asfalt yapımında ve izolasyonunda kullanılan "Kömür Katranı" (Coal Tar), bilinen bir kanserojendir. Ayakkabınızla eve girdiğinizde, bu kimyasal kalıntılar halılarınıza ve parkelerinize bulaşır. Zamanla kuruyan bu maddeler, ev tozuyla birleşerek havaya karışır. Ev içinde nefes aldığınızda, aslında dışarıdaki asfaltın zehirli tozunu ciğerlerinize çekmiş olursunuz. Yağmur suyu, bu kimyasalların çözülüp ayakkabının derisine ve dikişlerine kadar işlemesine neden olur, bu da temizliği imkansız hale getirir.
Eğer evinizde halıfleks veya boydan boya halı varsa, risk iki katına çıkar. Sert zeminleri (fayans, parke) silerek dezenfekte etmek nispeten kolaydır. Ancak halı lifleri, ayakkabıdan gelen bakterileri ve toksinleri bir mıknatıs gibi çeker ve hapseder. Buna "Lavabo Etkisi" (Sink Effect) denir.
Ayakkabıyla halıya bastığınızda, bakteriler halının derinliklerine itilir. Elektrik süpürgesiyle süpürmek, bu bakterileri oradan çıkarmaya yetmez; aksine, süpürgenin hava çıkışıyla birlikte bakterilerin bir kısmını tekrar evin havasına savurur. Halı üzerinde emekleyen bebekler veya oyun oynayan çocuklar, bu zehirli kokteyle en çok maruz kalan gruptur. Çocukların ellerini sürekli ağızlarına götürdüğü düşünüldüğünde, sokaktaki pisliğin çocuğun sindirim sistemine geçmesi an meselesidir.
Ayakkabı tabanlarında sıkça rastlanan bir diğer tehlikeli bakteri ise "Clostridium Difficile" (C. Diff) dir. Bu bakteri, antibiyotiklere karşı son derece dirençlidir ve tedavisi çok zor olan bağırsak enfeksiyonlarına neden olur.
Normalde hastane ortamlarında görülen bu süper bakterinin, son yıllarda parklarda, market zeminlerinde ve dolayısıyla evlerin içinde görülme sıklığı artmıştır. C. Diff sporları, kuru yüzeylerde aylarca canlı kalabilir. Ayakkabıyla bastığınız antre halısında bu sporlar 5 ay boyunca hayatta kalıp, bir gün düşen anahtarınızı yerden alıp elinizi ağzınıza götürmenizi bekleyebilir.
Bu görünmez tehlikeden korunmanın en etkili yolu, kültürel kodlarımızda zaten var olan "ayakkabı çıkarma" alışkanlığını tavizsiz uygulamaktır. Hijyen uzmanları, Japon ev mimarisinde kullanılan "Genkan" sistemini öneriyor. Yani ayakkabıların evin yaşam alanına (parke veya halıya) değmeden, kapı girişinde ayrılmış "kirli alanda" çıkarılması ve oradaki rafa kaldırılması.
Misafirlerinize "Lütfen ayakkabılarınızı çıkarmayın" demek, nezaket değil, ev halkının sağlığını tehlikeye atan bir davranıştır. Eğer evcil hayvanınız varsa, dışarıdan geldikten sonra patilerini silmek de benzer bir koruma sağlar. Unutmayın, eviniz sizin güvenli kalenizdir; sokakların biyolojik savaş alanını o kalenin içine taşımamak, sadece bir alışkanlık meselesidir. Kapının eşiği, dış dünyanın kirli gerçekleriyle evinizin steril huzuru arasındaki en önemli savunma hattıdır.
Google Play
App Store