Dünyanın en güçlü parçacık hızlandırıcısı LHC, soğutma sistemlerinden açığa çıkan atık ısıyı geri kazanarak Fransa'da binlerce hanenin ısınmasına katkı sağlıyor.
Bilim dünyasının kalbi sayılan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC), bu kez laboratuvar dışına uzanan bir işle gündemde. Ocak ayının ortasından bu yana LHC, soğutma sistemlerinden çıkan atık ısıyı değerlendirerek Fransa’da binlerce eve sıcaklık sağlıyor. Amaç net: Hem enerji verimliliğini artırmak hem de karbon salımını azaltmak.
27 kilometrelik dev halkaya sahip hızlandırıcının soğutma devrelerinde ortaya çıkan sıcak su, artık atmosfere bırakılmıyor. Bunun yerine yeni kurulan bir ısı değişim sistemiyle (eşanjör) şehir şebekesine aktarılıyor.
CERN’in devreye aldığı sistem, LHC’nin sekiz kontrol noktasından biri olan ve Fransa-İsviçre sınırında yer alan Point 8 üzerinden çalışıyor. Ferney-Voltaire kasabasına yaklaşık 2,7 kilometre mesafedeki bu noktada, özellikle kriyojenik sistemlerin suyla soğutulması gerekiyor. Yani ekipmanlar soğurken su doğal olarak ısınıyor.
Eskiden bu sıcak su, soğutma kuleleri aracılığıyla ısısını havaya bırakıyordu. Yeni düzende ise su, her biri beşer megavat kapasiteli iki eşanjörden geçiriliyor. Ortaya çıkan ısı, doğrudan Ferney-Voltaire’in bölgesel ısıtma ağına veriliyor. Söz konusu ağ, 12 Aralık’ta resmen devreye alındı ve kapasitesiyle binlerce konutun ısı ihtiyacını karşılayabilecek durumda.
Bu projeyle birlikte LHC, ilk kez yenilenebilir bir termal enerji kaynağı gibi kullanılmış oluyor. CERN, araştırma faaliyetlerini etkilemediği sürece bölgesel ısıtma ağına kesintisiz enerji sağlamayı planlıyor. Şu anda Ferney-Voltaire’e aktarılan ısı miktarı en fazla beş megavat. Ancak hızlandırıcıların tam kapasite çalışması halinde bu rakamın 10 megavata kadar çıkabileceği belirtiliyor.
Isı geri kazanımı yalnızca bununla sınırlı değil. Prévessin Veri Merkezi’nde kurulan benzer bir sistem sayesinde, 2026/2027 kışından itibaren tesis binalarının büyük bölümü bu atık ısıyla ısıtılacak. Ayrıca LHC’nin Point 1 soğutma kulelerinden elde edilecek ısının da CERN’in Meyrin sahasındaki binalara aktarılması planlanıyor.
Google Play
App Store