Arkadaşınızla bir kedi maması hakkında konuştuktan sadece 5 dakika sonra sosyal medyada kedi maması reklamı gördüğünüzde "Bu kadarı da tesadüf olamaz" dediğinizi duyar gibiyiz. Yıllardır bir şehir efsanesi sanılan "telefonların ortam dinlemesi yaptığı" iddiası, siber güvenlik uzmanlarının ifşalarıyla yeni bir boyut kazandı. Akıllı telefonunuz sizi bir ajan gibi kaydetmiyor olabilir ama "tetikleyici kelimeleri" avlamak için kulağı her zaman açık. İşte o reklamların karşınıza çıkmasını sağlayan korkutucu teknoloji ve mikrofonunuzu kapatmanın yolları.
Dijital çağın en büyük paranoyası, cebimizdeki telefonların bizi sürekli dinlediği şüphesidir. 2026 yılı itibarıyla yapay zeka algoritmalarının geldiği nokta, bu şüpheyi haklı çıkaracak seviyededir. Çoğu kullanıcı, telefonun ortamdaki tüm konuşmaları ses kaydı olarak alıp bir merkeze gönderdiğini sanır. Ancak bu teknik olarak (veri boyutu açısından) imkansızdır. Fakat teknoloji devlerinin buna ihtiyacı yoktur; çünkü onlar "sizi dinlemiyor", sadece "anahtar kelimeleri avlıyorlar". İndirdiğiniz masum görünen bir el feneri uygulaması veya bir oyun, "kullanıcı deneyimini geliştirmek" adı altında mikrofon izni istediğinde, aslında arka planda çalışan bir reklam ajanı haline geliyor. Peki, bu sistem teknik olarak nasıl işliyor ve gizliliğinizi nasıl ihlal ediyor?
Akıllı telefonlardaki sesli asistanlar (Siri, Google Asistan, Alexa vb.), çalışmak için bir "uyanma komutu" bekler ("Hey Siri" gibi). Bu komutu duyabilmek için mikrofonun teknik olarak 7/24 açık ve dinlemede olması gerekir. İşlemci, bu tetikleyici kelimeyi duyana kadar olan sesleri kaydetmez ve siler. Ancak pazarlama dünyası bu kapıyı aralamayı başardı.
Bazı uygulamalar, konuşma içerisindeki "tatil", "araba", "pizza", "kedi maması" gibi spesifik anahtar kelimeleri (keywords) birer tetikleyici olarak kodlar. Siz arkadaşınızla sohbet ederken bu kelimeler geçtiğinde, uygulama bu veriyi anonim bir metin dosyasına dönüştürüp reklam sunucularına gönderir. Yani sesiniz gitmez, ama ilgi alanınız gider.
Daha da korkutucu olanı "Ultrasonik Çapraz Cihaz Takibi" teknolojisidir. Televizyonda izlediğiniz bir reklam, insan kulağının duyamayacağı frekansta (ultrasonik) bir ses yayar. Telefonunuzun mikrofonu bu sesi algılar ve "Kullanıcı şu an TV'de bu reklamı izliyor" bilgisini sunucuya iletir. Böylece TV'de gördüğünüz arabanın reklamı, 5 dakika sonra Instagram akışınıza düşer.
Aslında reklamların bu kadar isabetli olmasının ana nedeni sadece dinleme değil, "Konum Geçmişi" verisidir. Google ve Facebook algoritmaları, sizin nerede olduğunuzu, kiminle olduğunuzu ve orada ne kadar kaldığınızı bilir.
Örneğin; bir mobilya mağazasında 30 dakika vakit geçirdiniz ancak hiçbir şey almadınız. Telefonunuzun GPS verisi, o mağazada olduğunuzu kaydeder. Eve döndüğünüzde, telefonunuz sizi dinlemese bile, sistem "Bu kişi mobilya bakıyor" çıkarımını yaparak karşınıza koltuk takımı reklamı çıkarır. Veya telefon numarası rehberinizde kayıtlı olan bir arkadaşınızla kafede buluştunuz. Arkadaşınız o günlerde sürekli "bebek bezi" aratıyorsa, algoritma "Benzer profiller yan yana geldi, bu kişinin de ilgisi olabilir" diyerek size de bebek bezi reklamı gösterebilir. Yani sizi ele veren bazen sesiniz değil, yanınızdaki kişinin arama geçmişidir.
Bu "dijital röntgencilikten" korunmanın en etkili yolu, uygulamaların mikrofon izinlerini denetlemektir. Telefonunuzun "Ayarlar > Gizlilik > Mikrofon Yöneticisi" kısmına girdiğinizde, hangi uygulamaların mikrofonu kullanma yetkisi olduğunu göreceksiniz.
WhatsApp veya Instagram gibi sesli mesaj attığınız uygulamalarda bu izin normaldir. Ancak bir "El Feneri", "Hesap Makinesi" veya basit bir "Puzzle Oyunu"nun mikrofona erişim izni istemesi şüphelidir. Bu tür gereksiz izinleri derhal kapatmalısınız. Ayrıca iPhone (iOS) ve Android 14 sonrası cihazlarda, ekranın sağ üst köşesinde beliren "Yeşil veya Turuncu Nokta", o anda bir uygulamanın mikrofonu veya kamerayı kullandığını gösterir. Siz konuşurken bu nokta sebepsiz yere yanıyorsa, o an dinleniyor olabilirsiniz.
Google ve Apple, kullanıcılara "Kişiselleştirilmiş Reklamları Kapat" (Ad Personalization Off) seçeneği sunar. Google hesabınızın "Veriler ve Gizlilik" ayarlarına girerek "Web ve Uygulama Etkinliği" ile "Konum Geçmişi"ni duraklatmak, reklamların isabet oranını düşürür.
Tamamen kaçış mümkün olmasa da, dijital ayak izinizi küçültmek sizin elinizdedir. Telefonunuzun sizi dinlediğini düşünüyorsanız, muhtemelen haklısınızdır; ancak bu bir komplo teorisi değil, trilyon dolarlık bir pazarlama stratejisidir. Ücretsiz kullandığımız her uygulamanın bedelini, aslında mahremiyetimizle ödediğimizi unutmamalıyız.
Google Play
App Store