5 Nisan 2024 günü New Jersey’nin Tewksbury bölgesini vuran 4,8 büyüklüğündeki deprem, ABD’nin doğu kıyısında yaşayan milyonlarca kişiyi hazırlıksız yakalamıştı. Sarsıntının etkisi Virginia’dan Maine’e kadar uzanırken yaklaşık 42 milyon kişinin depremi hissettiği tahmin edildi. Doğu Yakası, ABD’de depremlerle sık anılan bölgelerden biri değil. Bu nedenle sarsıntının nereden kaynaklandığı da bilim dünyasında merak konusu olmuştu. Araştırmacılar sonunda yanıtı buldu. Üstelik ilk şüphelenilen yerden oldukça farklı bir noktada.
Bölgenin en büyük fay sistemi olan Ramapo Fayı, depremin ardından doğal olarak ilk şüphelilerden biri oldu. Ancak depremin merkez üssü bu faya fazla uzaktı. Fayın yönelimi de sismik sinyallerle uyuşmuyordu. JGR Solid Earth dergisinde bu ayın başlarında yayımlanan yeni araştırmada bilim insanları depremi çok daha ayrıntılı biçimde inceledi. Elde edilen sonuçlara göre 2024’teki sarsıntı, New Jersey Highlands bölgesinde daha önce haritalanmamış, gelişiminin erken aşamalarındaki bir fay zonunda meydana geldi.
Araştırmacılar bu yapıya “Mountainville Fayı” adını verdi. Araştırmanın başyazarı, Columbia Üniversitesi Lamont-Doherty Dünya Gözlemevi'nden yapısal jeolog Folarin Kolawole, bulguların deprem tehlikesine bakışı değiştirebileceğini söylüyor. Kolawole’ye göre şimdiye kadar risk değerlendirmelerinde daha çok büyük ve belirgin faylara odaklanılıyordu. Ancak yeni bulgular, daha az gelişmiş ve yüzeyde çok belirgin olmayan fayların da ciddi sismik tehlike oluşturabileceğini gösteriyor. Dahası, araştırmacıların dikkatini çeken başka bir ayrıntı daha var. ABD'nin Doğu Yakası'nda geçmişte büyük depremlere yol açan bazı faylarda da benzer şekilde “olgunlaşmamış” fay özelliklerine rastlanıyor.
ABD'deki depremlerin büyük bölümü Batı Yakası'nda meydana geliyor. Doğu Yakası ise bir tektonik plaka sınırında bulunmuyor. Buradaki depremler Kuzey Amerika levhasının içinde oluşuyor ve genellikle kuzey-güney doğrultulu faylar boyunca gelişen bindirme hareketleriyle kendini gösteriyor. Faylar, bir levha içerisindeki iki kaya bloğunu birbirinden ayıran kırıklar olarak tanımlanıyor. Bu blokların birbirine göre hareket etmesiyle gerilim birikiyor. Gerilimin aniden boşalması ise depremi ortaya çıkarabiliyor. Columbia Üniversitesi bilim insanlarının daha önce yaptığı çalışmalar da Tewksbury depreminin alışılmışın dışında olduğunu göstermişti. Sarsıntının kuzey-kuzeydoğu yönünde uzanan bir fay üzerinde meydana geldiği düşünülüyordu. Deprem sırasında hem bir kaya bloğunun diğerinin üzerine doğru hareket ettiği bindirme mekanizması hem de blokların yatay biçimde birbirinin yanından kaydığı doğrultu atımlı mekanizma birlikte görülmüştü. Bu durum, bölgede daha önce bilinmeyen bir fay düzlemi bulunabileceğine dair önemli bir ipucuydu.
Kolawole ve ekibi, gizli fayın yerini belirlemek ve Nisan 2024'te neden harekete geçtiğini anlamak için farklı yöntemleri bir araya getirdi. Artçı depremlerin konumları incelendi, sahada jeolojik haritalama yapıldı, laboratuvar ortamında sürtünme deneyleri gerçekleştirildi ve bölgedeki gerilim yapısı analiz edildi. Ayrıca Dünya yüzeyini ayrıntılı şekilde incelemeye yarayan LiDAR uzaktan algılama teknolojisinden faydalanıldı. Araştırmacılar önce 2024 depreminden sonra meydana gelen artçı sarsıntıların konumlarını yüzeye doğru izdüşürdü. Ardından bu noktaların işaret ettiği Tewksbury'nin Mountainville bölgesine giderek kaya oluşumlarını yerinde inceledi. Artçı sarsıntıların yüzeye doğru uzanan hattı, depremin merkez üssünün yaklaşık 2 mil, yani 3,5 kilometre batısında bulunan ve daha önce haritalanmamış bir fay zonunun LiDAR görüntüleriyle örtüşüyordu.
Araştırmacılar sahaya çıktığında, yüzeyde görülen kaya kırıklarının deprem sırasında sismometrelerin kaydettiği sinyallerle uyumlu olduğunu belirledi. Asıl şaşırtıcı nokta ise fayın jeolojik yapısıydı. Mountainville Fayı, büyük ve gelişmiş fay sistemlerinde görülen belirgin iç yapıya ve güçlü yüzey izlerine sahip değildi. Başka bir ifadeyle “olgunlaşmamış” bir faydı. Ancak görünüşünün aksine deprem üretme kapasitesine sahipti. Bu bulgu, ABD'nin Doğu Yakası'ndaki önemli depremlerin yalnızca büyük ve iyi haritalanmış fay sistemleri üzerinde meydana gelmeyebileceğini gösteriyor. 2024 Tewksbury depremi büyük bir hasara yol açmadı. Buna rağmen 1900'den bu yana New Jersey'de kaydedilen en büyük deprem olarak kayıtlara geçti ve ülkenin geniş bir bölümünde on milyonlarca kişi tarafından hissedildi.
Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
16:15
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ