Bilim insanlarını genellikle bembeyaz laboratuvar önlükleri içinde, her adımı milimetrik olarak hesaplayan ve hata yapma lüksü olmayan kusursuz dâhiler olarak hayal ederiz. Oysa bilim tarihi, yapılan küçük bir sakarlığın, unutkanlığın veya bir anlık öfkenin dünyayı kökünden değiştirdiği inanılmaz tesadüflerle doludur. Bugün mutfağımızda yemek ısıttığımız fırından, kalbimizin atmasını sağlayan o küçücük cihaza kadar hayatımızın vazgeçilmezi olan birçok buluş, aslında "başarısız olmuş" birer deneyin sonucudur. Eğer o gün o bilim insanı laboratuvarını düzenli temizleseydi veya cebindeki çikolatayı unutsaydı, bugün tıp ve teknoloji yüz yıl geriden geliyor olabilirdi. İşte planlanmadan, tamamen şans eseri ortaya çıkan ve insanlığın kaderiyle birlikte sahiplerinin de cüzdanlarını dolduran o 7 efsanevi buluşun harika hikayesi.
Yeni bir şey oluşturmak çoğu zaman yıllar süren deneme yanılma seansları gerektirir. Ancak bazen evren, aranan cevabı en beklenmedik anda, tamamen alakasız bir formda masanın üzerine bırakıverir. Bu noktada insanı dâhi yapan şey, o hatayı çöpe atmak yerine "Bir saniye, burada ne oldu az önce?" diyerek o anormalliğin peşinden gidebilme vizyonudur. Hatanın içindeki potansiyeli görmek, aslında bilimin en saf halidir. Gelin, laboratuvardaki küçük sakarlıkların nasıl küresel devrimlere dönüştüğüne yakından bakalım.
Tıp tarihinin açık ara en büyük buluşu olan ve milyonlarca insanın hayatını kurtaran ilk antibiyotik, tamamen pasaklı bir çalışma masasının eseridir. 1928 yılında İskoç bakteriyolog Alexander Fleming, laboratuvarını temizlemeden ve petri kaplarını (içinde bakteri ürettiği cam kaplar) açık bırakarak uzun bir tatile çıkar.
Tatilden döndüğünde, kaplardan birinin üzerinde yeşil bir küf (Penicillium notatum) tabakası oluştuğunu ve küfün etrafındaki tüm zararlı bakterilerin öldüğünü fark eder. Küf mantarı, bakterileri yok eden doğal bir zehir salgılamıştır. Eğer Fleming tatilden önce masasını temizleyip o kapları yıkasaydı, enfeksiyonlardan ölümler belki de on yıllar boyunca devam edecekti. Dağınıklık, bu kez dünyayı kurtarmıştı.
Bugün neredeyse her mutfakta bulunan mikrodalga fırının bulunması, yemek pişirmekle hiç ilgisi olmayan bir radar mühendisinin cebindeki atıştırmalığa dayanır. 1945 yılında Percy Spencer, askeri radarlar için "manyetron" adı verilen ve mikrodalga sinyalleri yayan bir cihaz üzerinde çalışıyordu.
Cihaz çalışırken Spencer, cebindeki çikolatanın aniden tamamen eridiğini fark etti. Ortada bir ısı kaynağı veya alev yoktu. Meraklanan Spencer, cihazın önüne mısır taneleri koydu ve mısırların saniyeler içinde patladığını gördü. Mikrodalga ışınlarının su ve yağ moleküllerini titreştirerek içeriden bir ısı oluşturduğunu keşfetmesiyle, bugün saniyeler içinde yemek ısıttığımız o teknoloji doğmuş oldu.
Milyonlarca kalp hastasının göğsünde atan ve onlara ikinci bir hayat sunan kalp pili, sadece yanlış kutudan alınan küçücük bir parçanın sonucudur. 1956 yılında mühendis Wilson Greatbatch, kalp ritmini sadece "kaydedecek" (ölçecek) bir cihaz üzerinde çalışıyordu.
Devreyi kurarken, kutudan yanlış direnç parçasını alıp cihaza taktı. Cihazı çalıştırdığında, cihazın kalbin ritmini dinlemek yerine, tıpkı sağlıklı bir insan kalbi gibi düzenli aralıklarla elektriksel "atımlar" (ritim) ürettiğini fark etti. Yanlış parça, insan kalbini taklit ediyordu. Greatbatch bu hatayı hemen minyatürleştirerek tarihin ilk implante edilebilir kalp pilini yaptı.
Ofis masalarımızın, kitaplarımızın ve bilgisayar ekranlarımızın etrafını saran o sarı, küçük yapışkanlı kağıtlar, aslında bir kimyagerin "En güçlü yapıştırıcıyı" bulma hedefinin çöpe giden bir versiyonuydu.
1968'de 3M şirketinde çalışan Spencer Silver, havacılık sektörü için asla kopmayan, süper güçlü bir yapıştırıcı geliştirmeye çalışıyordu. Ancak ortaya çıkan ürün tam bir fiyaskoydu; yüzeye hafifçe tutunuyor ama çekildiğinde iz bırakmadan hemen çıkıyordu. Yıllarca bu zayıf yapıştırıcının ne işe yarayacağı bulunamadı. Ta ki bir meslektaşı olan Arthur Fry, kilise korosunda şarkı söylerken nota defterindeki ayraçların sürekli yere düşmesine sinirlenene kadar. O zayıf yapıştırıcıyı küçük kağıtlara sürüp sayfalara yapıştırdı. Sayfaya zarar vermeden sökülebilen bu "hatalı" buluş, dünyanın en çok satan ofis malzemelerinden biri oldu.
Mutfakta omlet yaparken yumurtanın tavaya yapışmamasını sağlayan o kaygan ve mucizevi yüzey kaplaması, aslında buzdolapları için yeni bir soğutucu gaz arayışının sonucudur.
1938'de kimyager Roy Plunkett, test ettiği bir soğutucu gazı basınçlı silindirlerin içinde dondurarak saklıyordu. Silindirin vanasını açtığında gazın dışarı çıkmadığını gördü. Silindiri ortadan ikiye kestiğinde, içerideki gazın kimyasal bir reaksiyona girerek beyaz, aşırı kaygan ve hiçbir kimyasalla tepkimeye girmeyen, ısıya inanılmaz dayanıklı katı bir plastiğe dönüştüğünü keşfetti. Bu tesadüf, uzay mekiklerinin ısı kalkanlarından mutfaktaki tavalara kadar her yeri kaplayan Teflon efsanesini başlattı.
Bugün otomobillerimizin ön camları kaza anında tuz buz olup yüzümüze batmıyorsa, bunu sakar bir Fransız kimyagere borçluyuz. 1903 yılında Édouard Benedictus, laboratuvarında çalışırken yanlışlıkla bir cam deney tüpünü yere düşürdü.
Tüpün kırılma sesini duydu ama yere baktığında çok şaşırdı. Cam parçalanmış, binlerce çatlak oluşmuş ama dağılmadan eski formunda tek parça halinde kalmıştı. Daha önce o tüpün içinde "Selüloz Nitrat" (sıvı bir plastik) bulunuyordu ve bu sıvı buharlaşarak camın iç yüzeyinde görünmez, ince bir film tabakası bırakmıştı. Bu plastik film, kırılan cam parçalarını bir arada tutuyordu. Benedictus bu mantığı hemen otomobil camlarına uyarlayarak otomotiv güvenliğinde devrim oluşturdu.
Listemizin en lezzetli tesadüfü! 1853 yılında New York'taki bir restoranda şef olarak çalışan George Crum, mutfakta siparişleri hazırlıyordu. Bir müşteri, patates kızartmalarının "çok kalın ve yumuşak" olduğunu söyleyerek tabağı sürekli mutfağa geri gönderiyordu.
Müşterinin bu kaprislerine sinirlenen şef Crum, intikam almak istedi. Patatesleri kağıt kadar ince dilimledi, kupkuru ve çatal batırılamayacak kadar sert olana dek kızgın yağda kavurdu ve üzerine bolca tuz basıp sinirle müşteriye gönderdi. Amacı müşteriye bir ders vermekti. Ancak müşteri bu incecik, çıtır çıtır patatesleri o kadar beğendi ki, art arda yeni porsiyonlar sipariş etti. Bir aşçının sinir krizi, bugün milyarlarca dolarlık küresel cips endüstrisinin doğmasına neden oldu.
Google Play
App Store