Bütün hafta sonunuzu harcayarak evde büyük bir temizliğe giriştiniz. Zeminleri sildiniz, halıları süpürdünüz, televizyon ünitesinin, kitaplıkların ve sehpaların üzerindeki en ufak toz zerresini bile mikro fiber bezlerle parlattınız. Ev mis gibi deterjan kokuyor. Akşam pencereleri sıkıca kapatıp yattınız. Ertesi sabah güneş ışığı pencereden içeri süzüldüğünde, o cilaladığınız siyah televizyon sehpasının üzerinde incecik, gri bir toz tabakasının yeniden oluştuğunu görürsünüz. İnkar edilemez bir hayal kırıklığıyla "Camı hiç açmadım, kapılar kapalıydı, bu toz nereden geldi?" diye isyan edersiniz. Suçu dışarıdaki egzoz dumanına, inşaatlara veya rüzgara atmadan önce bilmeniz gereken sarsıcı bir bilimsel gerçek var. O sildiğiniz tozların %70'i dışarıdan gelmiyor; o tozların kaynağı bizzat sizsiniz, aileniz ve evcil hayvanlarınız.
Toz, evreni oluşturan en temel yapıtaşlarından biridir; ancak evimizin içine hapsolmuş toz, dışarıdaki sokak tozundan tamamen farklı bir biyolojik kimliğe sahiptir. Işık hüzmesi odaya vurduğunda havada dans ettiğini gördüğümüz o küçük zerreleri bir elektron mikroskobu altına koysaydık, tam bir korku filmi sahnesiyle karşılaşırdık. İçinde kumaş lifleri, örümcek ağları, böcek parçaları, saç telleri, uzaydan gelen meteorit tozları ve mikroplastikler bulunur. Ancak bu karmaşık çorbanın en büyük ve en sabit malzemesi, her saniye durmaksızın etrafa saçtığımız kendi biyolojik atıklarımız, yani ölü deri hücrelerimizdir. Evi kapalı tutmak tozu engellemez, çünkü tozun üretim fabrikası bizzat kendi bedenimizdir.
İnsan derisi (epidermis), durağan bir kılıf değil, sürekli yenilenen canlı bir organdır. Derimizin en alt tabakasında yeni hücreler üretilirken, en üst tabakadaki yaşlı hücreler ölür ve kurur. Biz yürürken, koltukta otururken, pijamalarımızı giyerken veya yatakta dönerken bu mikroskobik ölü hücreler pullar halinde vücudumuzdan koparak havaya karışır.
Araştırmalara göre, ortalama bir insan saatte yaklaşık 30.000 ila 40.000 arasında ölü deri hücresi döker. Bu, günde yaklaşık 1 milyon, yılda ise neredeyse 4 kilogram ölü deri demektir! Evde kaç kişi yaşadığınızı ve kedi/köpeğinizin döktüğü tüyleri (dander) de hesaba katarsanız, pencereler kapalı olsa bile içeride neden sürekli toz oluştuğunu anlamak zor değildir. Sehpaların üzerini kaplayan o açık gri ve pudramsı tabaka, büyük oranda bizim dökülen hücrelerimizden meydana gelir.
İnsan derisinin bu kadar çok dökülmesi, mikroskobik doğa için muazzam bir ziyafet anlamına gelir. Yataklarımızda, halılarımızda ve koltuklarımızda yaşayan, çıplak gözle görülemeyen Toz Akarları, sadece ve sadece bu ölü insan derisiyle beslenir.
Bir gram ev tozunun içinde binlerce toz akarı bulunabilir. Siz uyurken yatağınıza döktüğünüz deri hücreleri, onların en sevdiği restorandır. Akarlar deriyi yer, sindirir ve dışkılar. Astım ve alerji hastalarının "toz alerjisi" dedikleri şey, aslında tozun kendisine değil, bu akarların dışkılarında bulunan belirli proteinlere karşı gösterilen bir bağışıklık tepkisidir. Yani evdeki tozu sildiğinizde, sadece kendi ölü hücrelerinizi değil, bu canlıların dışkılarını ve ölü bedenlerini de temizlemiş olursunuz.
"Peki neden bu tozlar en çok televizyonun veya elektronik eşyaların üzerinde birikiyor?" sorusunun cevabı fizikte saklıdır. Ekranlar ve elektronik cihazlar, çalışırken etraflarında bir elektrostatik alan oluşturur.
Havada süzülen ölü deri hücreleri ve diğer zerreler, bu statik elektrik tarafından güçlü bir mıknatıs gibi çekilir ve yüzeye yapışır. Ayrıca son yıllarda ev tozunun yapısında dramatik bir değişiklik daha saptanmıştır: Mikroplastikler. Evdeki halılar, polyester koltuk kılıfları, polar battaniyeler ve sentetik kıyafetlerimiz, her sürtünmede havaya binlerce mikroskobik plastik lif saçar. Bu sentetik lifler çok hafif oldukları için günlerce havada asılı kalabilir ve aldığımız her nefeste akciğerlerimize ulaşır.
Bu biyolojik fabrikasyon sürecini tamamen durdurmak imkansızdır, çünkü hayatta olduğumuz sürece deri dökmeye devam edeceğiz. Ancak bu gizli ekosistemi kontrol altında tutmanın bilimsel olarak kanıtlanmış yolları mevcuttur:
Bir dahaki sefere güneş ışığında süzülen o toz zerrelerine baktığınızda sinirlenmeyin; onlar aslında sizin, ailenizin ve yaşam tarzınızın mikroskobik bir yansımasıdır. Ev, içinde yaşayanlarla birlikte nefes alır ve sürekli olarak kendini yeniden inşa eder.
Google Play
App Store
