Sabah gözünüzü açtığınız o ilk saniyede, rüyanızda uçtuğunuzu, eski bir arkadaşınızı gördüğünüzü veya fantastik bir film setinde olduğunuzu çok net hatırlarsınız. "Bunu asla unutmam, çok gerçekçiydi" dersiniz. Ancak yataktan kalkıp yüzünüzü yıkamaya gittiğiniz o kısacık sürede, rüya zihninizden bir duman gibi silinir. 10 dakika sonra kahvaltı masasında, rüyanın sadece "garip bir hissi" kalmıştır, detaylar ise sonsuza dek kaybolmuştur. Bu durum bir unutkanlık veya hafıza sorunu değildir. Beyninizin uyanma anında gerçekleştirdiği "Nörokimyasal Mod Değişimi", gece kaydedilen verilerin "Gereksiz Dosya" olarak işaretlenip silinmesine neden olur. İşte rüyaların hafızadan silinmesinin bilimsel nedeni ve onları hatırlamanın taktikleri.
İnsanlar her gece, REM (Hızlı Göz Hareketi) uykusu sırasında ortalama 4-5 kez rüya görürler. Yani aslında hepimiz her gece rüya görürüz, sadece "hatırlayanlar" ve "hatırlamayanlar" vardır. Rüyaları unutmamızın temel sebebi, beynin hafıza merkezi olan Hippokampus ile uyanıklık hormonları arasındaki senkronizasyon sorunudur. Uyku modundan uyanıklık moduna geçiş, bir bilgisayarın işletim sistemini değiştirmesi gibidir ve bu geçiş sırasında "RAM"deki (Kısa Süreli Bellek) veriler, "Hard Disk"e (Uzun Süreli Bellek) kaydedilmeden silinir.
Beynimiz uykudayken ve uyanıkken tamamen farklı nörotransmiter (iletişim kimyasalları) kokteylleriyle çalışır.
Bu ani kimyasal değişim, hafıza devrelerinde geçici bir şok etkisi yaratır. Rüya anıları, Asetilkolin yoğunluklu ortamda oluşmuştur ve çok kırılgandır. Noradrenalin selinin gelmesiyle birlikte, bu narin anılar "yıkanıp gider". Eğer uyanır uyanmaz o rüyayı zihninizde tekrar edip "kodlamazsanız", beyin bu veriyi "anlamsız gürültü" olarak sınıflandırır ve siler.
Hafızamızın kütüphanecisi olan Hippokampus, uykudan en son uyanan beyin bölgelerinden biridir. Siz gözünüzü açtığınızda, Hippokampus hala "yarı uykulu" moddadır. Rüyalar Kısa Süreli Bellekte tutulur. Bunların Uzun Süreli Belleğe aktarılması için Hippokampus'un onayı gerekir. Ancak uyanma anında bu aktarım mekanizması kapalıdır. Siz rüyayı hatırlamaya çalışırken aslında Hippokampus'u uyandırmaya çalışırsınız. Çoğu zaman siz onu uyandırana kadar, kısa süreli bellekteki rüya çoktan buharlaşmıştır.
Evrimsel biyologlara göre rüyaların unutulması, beynin bizi koruma mekanizması olabilir. Rüyalar bazen o kadar gerçekçidir ki; eğer hepsini net bir şekilde hatırlasaydık, bir süre sonra "gerçek anılarımız" ile "rüya anılarımız" birbirine karışırdı. "Ben o arkadaşımla gerçekten kavga mı ettim, yoksa rüya mıydı?" karmaşasını yaşamamak için beyin, rüya dosyalarını "Önbellek" (Cache) klasöründe tutar ve uyanınca "Çöp Kutusuna" gönderir. Sadece çok yüksek duygusal yoğunluğu olan (kabuslar gibi) rüyalar bu filtreyi aşıp kaydedilir.
Rüyalarınızı hatırlamak ve kaydetmek istiyorsanız, beynin bu silme işlemini kontrol etmeyi deneyebilirsiniz:
· Kıpırdamayın: Uyandığınız an, yatakta sakın dönmeyin ve gözlerinizi açmayın. Vücut hareket ettiğinde, beyin motor korteksi çalıştırır ve duyusal veriler (ışık, ses, dokunma) hafıza merkezini işgal eder. Hareketsiz kalarak "rüya modunda" (hipnopompik evre) birkaç saniye daha kalabilirsiniz.
· Sürüklenin: Rüyayı baştan sona hatırlamaya çalışmak yerine, aklınızda kalan son kareye odaklanın. "Kimi gördüm? Neredeydim?" gibi sorularla, ipin ucunu yakalayıp geriye doğru sarabilirsiniz.
· 90 Dakika Kuralı: Rüyalar 90 dakikalık döngülerle görülür. Eğer saatinizi 6 saat, 7.5 saat veya 9 saat sonraya kurarsanız, tam rüya döngüsünün bittiği (REM uykusunun en yoğun olduğu) anda uyanırsınız. Döngünün ortasında uyanmak rüyayı hatırlamayı kolaylaştırır.
· Rüya Günlüğü: Yatağınızın başında bir defter kalem bulundurun. Uyandığınız an tek kelime bile olsa (örneğin "Mavi Araba") yazın. O tek kelime, gün içinde tüm rüyayı geri çağıran bir "anahtar" görevi görecektir.
Rüyalar, bilinçaltımızın bize yazdığı mektuplardır. Onları okumadan çöpe atmak yerine, sabahları kendinize 1 dakika ayırarak bu gizemli mesajları çözebilirsiniz.
Google Play
App Store