Akıllı telefonumuzu şarj ettikten sonra kabloyu çekip adaptörü (şarj başlığını) prizde takılı bırakmak, neredeyse hepimizin yaptığı bir alışkanlıktır. Ancak sosyal medyada ve haber bültenlerinde sıkça karşımıza çıkan "Prizde unutulan şarj aletleri elektrik faturanızı kabartıyor" veya "Yangın riskini artırıyor" uyarıları, içimize bir kurt düşürür. Peki, ucunda telefon yokken o adaptör gerçekten elektrik harcıyor mu? Mühendislerin "Vampir Güç" adını verdiği bu gizli tüketim, ay sonunda faturanıza ne kadar yansıyor? İşte şehir efsaneleri ve gerçekler.
Evimizdeki prizlerin neredeyse hepsi dolu. Televizyon, modem, mikrodalga fırın ve tabii ki her odada en az bir tane bulunan telefon şarj aletleri... Kullanmasak bile fişini çekmeye üşendiğimiz veya pratik olsun diye takılı bıraktığımız bu cihazlar, kapalı oldukları halde elektrik tüketmeye devam ederler. Buna teknik terimle "Hayalet Yük" veya daha popüler adıyla "Vampir Elektrik" denir. Şarj aletlerinin içinde, şebekeden gelen 220 voltluk yüksek gerilimi, telefonun kullanabileceği 5-9 volta düşüren bir transformatör (dönüştürücü) bulunur. Bu dönüştürücü devre, ucunda telefon takılı olmasa bile prizden çok küçük bir miktar akım çekerek devreyi tamamlar ve bir manyetik alan oluşturur. Elinizi uzun süre prizde kalmış (ama telefon takılı olmayan) bir şarj aletine değdirdiğinizde hissettiğiniz o hafif ılıklık, işte bu boşa harcanan enerjinin ısıya dönüşmüş halidir. Soru şu: Bu harcama cüzdanımızı ne kadar yakıyor?
Eski nesil, büyük ve ağır transformatörlü şarj aletleri (Nokia 3310 dönemleri) boştayken gerçekten de hissedilir bir elektrik harcardı. Ancak günümüzde kullandığımız modern "Switch Mode" (Anahtarlamalı) güç kaynakları, verimlilik konusunda devrim yaratmıştır. Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı'nın yaptığı hassas ölçümlere göre, modern bir akıllı telefon şarj aleti, boşta takılıyken (telefon ucunda yokken) ortalama 0.26 watt güç tüketir. Telefon takılıyken ve şarj olurken bu rakam 5-20 watt arasına çıkar. Şarj dolduğunda ve telefon hala takılıyken ise tüketim yaklaşık 2-3 watt seviyesine düşer.
Peki, bu 0.26 watt ne anlama geliyor? Basit bir matematikle; bir şarj aletini yılın 365 günü, 24 saat boyunca prizde unutsanız bile harcayacağı toplam enerji yaklaşık 2.3 kilowatt/saat (kWh) olacaktır. 2026 yılı elektrik birim fiyatlarını (ortalama 3-4 TL varsayarsak) baz aldığımızda, bu şarj aletinin faturanıza yıllık yansıması 10 TL'yi bile geçmeyecektir. Yani prizde unuttuğunuz tek bir şarj aleti, faturanızı kabartan gizli düşman değildir. Faturanızı asıl kabartanlar; sürekli fişte takılı olan su ısıtıcılar (kettle), modemler, uydu alıcıları ve eski tip televizyonlardır.
Maddi boyutu ihmal edilebilir olsa da, şarj aletlerini prizde bırakmanın asıl riski güvenliktir. Piyasada satılan ucuz, yan sanayi, "replika" şarj aletleri, gerekli güvenlik sertifikalarına ve akım koruma devrelerine sahip değildir. Bu kalitesiz adaptörler, sürekli prizde takılı kaldıklarında içindeki bileşenler aşırı ısınabilir, lehimleri gevşeyebilir veya voltaj dalgalanmalarında kısa devre yapabilir. Ev yangınlarının istatistiklerine bakıldığında, prizde unutulan ve alev alan kalitesiz şarj aletlerinin sayısı azımsanmayacak kadar fazladır. Orijinal ve kaliteli bir şarj aleti için bu risk çok düşüktür; çünkü içlerinde aşırı ısınma koruması vardır. Ancak yine de, elektronik bir cihazı gözetimsiz bir şekilde sürekli enerjide bırakmak, küçük de olsa bir risk barındırır.
Kullanıcıların en çok merak ettiği bir diğer konu da "Gece telefonu şarjda bırakmak pili öldürür mü?" sorusudur. Modern akıllı telefonlar, pilleri yüzde 100 dolduğunda akımı otomatik olarak kesen (trickle charging) akıllı çiplere sahiptir. Yani telefon "aşırı şarj" olmaz ve patlamaz. Ancak lityum-iyon piller, sürekli yüzde 100 seviyesinde ve yüksek voltaj stresinde tutulmaktan hoşlanmazlar. Ayrıca telefon şarjdayken oluşan ısı, pilin kimyasal ömrünü kısaltan en büyük düşmandır. Bu nedenle telefonu sabaha kadar şarjda bırakmak pili hemen öldürmez ama uzun vadede (2-3 yıl) pil sağlığının daha hızlı düşmesine neden olabilir. En sağlıklı yöntem, telefonu gözetim altında şarj etmek ve dolduğunda çıkarmaktır.
Google Play
App Store