ABD ve İran, Umman'da müzakere masasına oturdu. Görüşmenin ardından her iki taraftan da olumlu mesajlar geldi. Fakat işaretler tam tersini gösteriyor. ABD'nin müzakere heyetinde yer alan Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı ve eski başdanışmanı Jared Kushner'in, görüşmenin ardından USS Abraham Lincoln uçak gemisini ziyaret etmesi ve yine ABD’nin bölgedeki askeri yığınağını azaltma yönünde adım atmaması, taraflar arasındaki askeri gerginliğin müzakerelere rağmen devam ettiği algısı oluşturdu.
Konuyla ilgili olarak Orta Doğu Stratejik Araştırmalar Enstitüsü Basra Körfezi ve Komşu Ülkeler Çalışmaları Grubu Direktörü Cevad Heyran Nia ve İslami Azad Üniversitesi Öğretim Üyesi Hamid Ruşençeşm, görüşmelerin genel seyri ile olası sonuçlarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Heyran Nia, Umman’daki görüşmelerin "olumlu geçmesine" rağmen ABD’nin askeri tehdidini sürdürdüğünü ve Trump’ın "güç yoluyla barış" olarak adlandırdığı stratejisini devam ettirdiğini belirtti.
Heyran Nia, Trump'ın bu sayede İran’dan taviz koparmaya çalıştığı yorumunda bulunarak, "Unutulmamalıdır ki CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper’ın müzakere masasında yer alması, diplomasinin başarısız olması halinde askeri seçeneğin hala masada olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla savaşın tamamen gündemden çıktığını söylemek mümkün değil. Gerilim şimdilik ötelenmiş olabilir ancak ortadan kalkmış değil." dedi.
Müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanması halinde ABD’nin İran’a karşı denizden kuşatma benzeri bir strateji ile petrol ve petrokimya ürünlerinin ihracatını kısıtlamaya çalışacağını dile getiren Heyran Nia, "Trump ve Erakçi’nin açıklamaları temkinli iyimserliğe işaret etmektedir. İlk tur görüşmelerin ardından anlaşma ihtimali artmış olsa da, bu ihtimal henüz kesinlik kazanmış değil. Ancak her iki taraf da, savaşın doğuracağı ağır maliyetler nedeniyle diplomasiyi sürdürmeyi tercih etmektedir." diye konuştu.
Heyran Nia, İran’ın olası bir savaş durumunda saldırının boyutuna göre karşılık vereceğini ancak devletin bekasını tehdit edecek kadar geniş bir saldırı olması halinde, caydırıcılık yaratmak ve ABD ile müttefiklerini baskı altına almak amacıyla bölgedeki ABD üslerini hatta İsrail’i hedef alabileceğini belirtti.
İranlı uzman Heyran Nia, ABD’nin müzakereleri, savaş karşıtı kesimleri ikna etmek için bir "siyasi jest" olarak yürüttüğü, İran’ın ise zaman kazanmak amacıyla süreci taktiksel olarak değerlendirdiği yönünde yorumlar bulunduğunu ancak tarafların olası bir savaşın maliyetini hesap ederek önceliği diplomasiye verdiğini söyledi.
ABD açısından bakıldığında olası bir savaş durumunda Hürmüz Boğazı’ndaki ticaretin sekteye uğrayacağını ve bunun küresel ekonomi üzerinde olumsuz bir etki yaratacağını belirten Heyran Nia, İran içinse savaşın ekonomik maliyetinin çok yüksek olacağını ve İsrail ile yaşanan on iki günlük çatışmadan sonra ciddi derecede bozulan ülke ekonomisinin, toplumsal tepkileri de artıracak şekilde daha da kötüleşeceğini dile getirdi.
Heyran Nia, görüşmelerin içeriğine dair de değerlendirmeler de bulundu. İran’ın zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılması ve sıfır zenginleştirmeyi kabul etmemesi, öte yandan ABD’nin de önceki müzakerelerde dile getirdiği hususlarda ısrarcı olmasına rağmen müzakere görüşmelerinin sürdüğünü belirten Heyran Nia, "Trump’ın açıklamalarından, nükleer meseleler dışında bazı ekonomik ayrıcalıkların konuşulmuş olabileceği ve bunun da ABD’yi görüşmelerin devam etmesi noktasında cesaretlendirdiği düşünülmektedir." İfadesini kullandı.
Tahran'daki İslami Azad Üniversitesi Öğretim Üyesi Hamid Ruşençeşm de, tarafların müzakereleri gerilimi azaltmanın bir parçası olarak gördüklerini ancak müzakerelerden herhangi bir sonuç çıkmaması halinde farklı senaryoların gündeme geleceğini vurgulayarak, "Eğer müzakerelerde istenen sonuç çıkmazsa ABD’nin askeri saldırılar yoluyla İran’ın siyasi ve askeri yapısını değiştirme senaryosu gündeme gelebilir. Ayrıca ABD askeri çatışmayı daha kapsamlı hale getirerek çatışmaların tüm bölgeye yayılmasına neden olabilir." dedi.
Hem İran’ın hem de ABD’nin kırmızı çizgilerinden ödün vermeden somut sonuçlar üretebilmek için çaba gösterdiğinin altını çizen Ruşenceşm, taraftarın tarihsel temel sorunları çözmek için bir arayış içinde olduklarını söyledi.
Savaşın yüksek maliyetine dikkati çeken Ruşenceşm, söz konusu maliyetin tarafları sorunları diplomasi yoluyla çözmeye yönelttiğini belirterek, "Özellikle İran’ın iç ve ekonomik dalgalanmaların yaşandığı bir dönemden geçmesi dikkate alındığında, hedeflenen sonuçlara ulaşmanın kolay olmayacağı anlaşılmaktadır." değerlendirmesinde bulundu.
Ruşenceşm ayrıca, müzakerelerin henüz başlangıç aşamasında olduğunu ve daha isabetli tespitlerde bulunabilmek için sürecin devam etmesi gerektiğini hatırlatarak, "Müzakereleri etkileyecek özel bir gelişme olmaz ve toplantılar devam ederse daha sağlıklı bir değerlendirme yapmak mümkün olacaktır." görüşünü dile getirdi.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
11:22
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ