Kategoriler
UYGULAMALAR
İstanbul
13 Kasım 2026 gecesi saat 03.00'te Kiev'in merkezindeki Şevçenkivski bölgesinde, Danimarka ve Romanya büyükelçiliklerine birkaç adım mesafedeki Ulusal Travmatoloji ve Ortopedi Enstitüsü büyük bir patlamayla sarsıldı. 6 katlı hastanenin ikinci katına ve bitişiğindeki 19. yüzyıldan kalma binaya çarpan Rus dronu üç kişiyi yaralarken, patlamanın şiddetiyle karşı caddedeki Ulusal Sanat Akademisi'nin camları bile zarar gördü. İtfaiye ekipleri yanan binadan yükselen dumanların arasından 30 hastayı tahliye ederken, o an hastanede bulunan görgü tanığı Oleksandr yaşadıklarını şöyle anlattı: "Patlama olduğunda uyuyorduk. Hepimiz yataktan fırladık. Her yer cam kırığıydı, insanlar koşuşturuyordu. Biraz daha sola düşseydi çok daha kötü olurdu."
Saldırıdan yalnızca saatler önce Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, Elon Musk'ın şirketi SpaceX tarafından işletilen ve ABD Savunma Bakanlığı'nın (Pentagon) gözetimindeki Starshield uydu sisteminde yeniden ciddi kesintiler yaşandığını duyurmuştu. Zelenski'ye göre bazı Rus hava saldırılarının savunma hattını aşabilmesinin nedeni, bu uydu bağlantısına dayanan Ukrayna önleyici dronlarının düşman dronlarını vuracak hıza ulaşamamasıydı.

İlk bakışta kulağa tuhaf geliyor. Normalde kırsal bölgelerdeki vatandaşlara yüksek hızlı internet sunmak amacıyla geliştirilen bir uydu servisinin, bir başkentin merkezindeki hastaneyi korumakla nasıl bu kadar doğrudan ilişkili olduğunu insanlar haliyle merak ediyor.
Cevap: Starlink ile Starshield arasındaki "ince ama savaşın deyim yerindeyse gidişatını değiştiren" çizgide yatıyor. SpaceX tarafından işletilen Starlink, esas olarak taşınabilir antenler (terminaller) aracılığıyla kullanıcıları alçak Dünya yörüngesindeki binlerce uyduya bağlayan ticari bir internet hizmeti. SpaceX'in kendi resmi tanımına göre Starlink tüketici ve ticari kullanım için tasarlanırken, Starshield aynı uydu teknolojisini ve fırlatma kabiliyetini ordular gibi devlet kurumlarının hizmetine sunuyor.
The Guardian'ın aktardığına göre Pentagon için askeri ve istihbarat uydu sistemleri geliştiren Starshield birimi, güvenli iletişimi sağlamak için SpaceX'in 2019'dan bu yana uzaya yerleştirdiği 11 bin uyduluk dev Starlink ağını kullanıyor. Starlink halihazırda uçtan uca kullanıcı verisi şifrelemesi sunsa da, Starshield sınıflandırılmış yükleri barındırmak ve en zorlu devlet gereksinimlerini karşılamak için ek yüksek güvenceli kriptografik kabiliyetle çalışıyor. SpaceX, ticari Starlink ağının yalnızca sivil müşteriler veya savunma amaçlı faaliyetler için kullanılabileceğini ve taarruz amaçlı askeri eylemlere kapalı olduğunu belirtiyor; Starshield ise hem bu taarruz kabiliyetlerine izin veriyor hem de kullanıcıların dronlar gibi araçlara sensör entegre etmesini sağlıyor.

Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'ya operasyon başlatmasının ardından Starlink, bir yandan Ukraynalı sivilleri dış dünyaya bağlı tutarken diğer yandan Ukrayna ordusuna taktik haberleşme sağladı. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nin (CSIS) analizine göre sistemi cephede benzersiz kılan dört teknik özellik var: Terminaller küçük ve hafif, bağlantı düşük gecikmeli ve yüksek bant genişliğine sahip, sinyallerin elektronik harp yoluyla karıştırılması (jamming) geleneksel sistemlere kıyasla çok daha zor. Daha da önemlisi, sistem terminal hareket halindeyken de çalışabiliyor; bu da uydu antenlerinin hem havadaki hem de denizdeki insansız araçlara doğrudan takılmasına imkan tanıyor.
Üstelik uydu ağının cephedeki karşılığı silah sistemlerinden ibaret değil. Associated Press'e (AP) konuşan Zelenski'nin savunma teknolojisi danışmanı Serhiy Beskrestnov, uydu internetinin çatışma alanının ötesinde askerlerin moralini ayakta tuttuğunu vurguluyor: "Birçok mevzide Starlink, askerlerin aileleriyle konuşmasının tek yolu. Bunu pek az kişi düşünür ama orduyu desteklemek için çok önemli."

Savaşın dördüncü yılına girilirken ağın yönetimi daha da sıkılaştı. Şubat 2026'da SpaceX, Rus güçlerinin cephede Starlink kullanmasını engellemek için yalnızca yetkili hesapların erişebildiği bir "izin listesi" uygulamasına geçti. Artık sabit terminalleri kullanan yetkili hesaplara standart Starlink hizmeti verilirken, dron kontrolü için ayrılan hesaplar Ukraynalı yetkililerin Starshield paketi olarak tanımladığı askeri hizmete kaydedildi. Ukrayna ordusu bu sayede hem Rus işgali altındaki kendi topraklarında orta menzilli taarruz dronlarını hedeflerine yönlendirdi hem de şehirleri ve enerji santrallerini hedef alan Rus jet motorlu dronlarını havada yakalayan önleyici dronlarını yönetti.
14 Ekim 2026 sabahı cephede dengeler bir anda değişti. Ukraynalı yetkililer, Starshield terminallerine önceden hiçbir bildirim yapılmaksızın hız kısıtlaması getirildiğini ve saatte 160 kilometreden daha hızlı hareket eden tüm terminallerin internet bağlantısının kesildiğini duyurdu.
Sahadaki fizik kuralları gereği Ukrayna'nın hava savunması kilitlendi desek yanlış olmaz.
AP'nin aktardığına göre Rusya'nın kullandığı jet motorlu Şahed (Shahed) dronları saatte 400 kilometrenin üzerinde hızla uçabiliyor. Ukrayna ordusu, haftalar süren ve onlarca sivilin hayatına mal olan saldırılara karşı çözüm geliştirmiş ve daha önce hiçbir hız limiti bulunmayan Starshield üzerinden bu jet dronlarını çok yüksek hızlarda kovalayıp düşüren önleyici dronları devreye almıştı. Hız sınırı geldiği anda Ukrayna dronları normalden daha yavaş uçmak zorunda kaldı; bu da Rus silahlarının onları vurmasını ya da onlardan kaçmasını kolaylaştırdı.

Beskrestnov, kısıtlamanın yol açtığı şoku "Silahlı kuvvetlerdeki arkadaşlarımız çözümün etkili biçimde çalıştığını gösteriyor. Sonra bir sürpriz geliyor: Bir anda bu çözüm ülkemizi korumayı bırakıyor" sözleriyle AP'ye özetledi.
Üstelik sorun jet motorlu dronlarla da sınırlı kalmadı. Beskrestnov'a göre 160 kilometrelik limit, pervaneli Şahed dronlarını avlamak için havalanan Ukrayna helikopterlerini de doğrudan etkiledi. The Guardian, kısıtlamanın iki büyük soruna yol açtığını yazdı: Ukrayna'nın cephe hattının gerisindeki hedefleri vurmak için kullandığı dronların büyük bölümü fiilen işlevsiz hale geldi ve Kiev'in bombalanmasını önleyen hava savunma kalkanı ağır yara aldı.
Ukraynalı yetkililere göre, hizmet 24 Ekim'de normale dönse de kasım ortasında Kiev'deki hastanenin vurulması ve 12 bölgede elektrik kesintisine yol açan enerji saldırıları sırasında kısıtlamalar yeniden baş gösterdi.

Peki savaşan bir ülke olan Ukrayna, hava savunmasının anahtarını neden tek bir özel şirketin elinde bırakmak zorunda kalıyor? CSIS'in değerlendirmesine göre Ukrayna, ulusal güvenliği için merkezi ABD'de bulunan, Ukrayna sınırları içinde şirket mülkiyetinde kayda değer hiçbir altyapısı olmayan SpaceX firmasına bağımlı durumda. Bir başka deyişle Kiev hükümeti, SpaceX'in operasyonları üzerinde hiçbir kontrole sahip değil. Eutelsat'ın OneWeb uydu ağı ya da Avrupa Birliği'nin GOVSATCOM sistemi gibi başka seçenekler masada olsa da, CSIS'e göre bunların hiçbiri birebir muadil değil ve Starlink'i vazgeçilmez kılan performans özelliklerinin bir veya birkaçından yoksun.

Ukrayna'nın Starshield hizmetini kısıtlayanın kim olduğu ise ABD hükümeti ile SpaceX arasında tam bir sorumluluk paslaşmasına dönüştü. Elon Musk, 14 Ekim'de X hesabından yaptığı paylaşımda topu doğrudan Beyaz Saray'a attı: "Starshield sistemleri ABD hükümetine aittir ve ABD hükümeti tarafından kontrol edilir. Hız veya kullanım sınırlarına ABD ordusu ve nihayetinde ABD Başkanı karar verir." Musk daha sonra SpaceX'in yalnızca ticari Starlink hizmetini kullanım şartlarının ihlal edildiği gerekçesiyle kısıtladığını kabul ederken, Starshield'daki değişikliklerin sorumluluğunun ABD hükümetinde olduğunu yineledi.

Yaşananların Ukrayna ve halkı için ne anlama geldiğine ilişkin Zelenski, Piers Morgan'a verdiği röportajda Trump tarafından kişisel olarak ihanete uğramış hissettiğini söyledi ve uyardı: "Bu karar çok sayıda can kaybına yol açacak... elbette insanlar ölecek."
Bugün Ukrayna iki cephede birden zamanla yarışıyor. Kiev bir yandan Amazon'un kurduğu uydu ağı ile Avrupa'nın OneWeb sistemini inceliyor, diğer yandan kendi egemen uydu haberleşmesini kurmak üzere Finlandiyalı uydu şirketi ICEYE ve telekomünikasyon devi Nokia ile bir niyet mektubu imzalamış durumda. Ancak Beskrestnov'a göre ufukta çok daha büyük bir tehdit var: Rusya'nın kendi geliştirdiği Rassvet uydu ağı. Beskrestnov, Rusya'nın şimdiden Ukrayna üzerinde 30 ila 40 dakikalık geçici uydu kapsamasına ulaştığını ve yaklaşık altı ay içinde tam kapsama sağlamasının mümkün olduğunu söylüyor: "Benim için Rusya'nın şu anda bize yönelttiği teknolojik tehditler arasında 1 numaralı tehlike bu. Üstelik sadece Ukrayna için değil, Avrupa için de."

Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Murat Kırık, Tgrthaber.com Özel Haber Editörü Ömer Faruk Doğan'a yaptığı açıklamada, ortada kritik bir teknoloji kontrolünün söz konusu olduğunu belirterek, "Starlink ve Starshield terminallerinin yalnızca internet bağlantısı sağlayan cihazlar olmadığını, aynı zamanda uydularla sürekli iletişim kuran, konum ve hareket bilgilerini değerlendiren sistemler olduğunu söyledi.

Bir İHA üzerindeki terminalin, uydularla bağlantısını sürdürürken hareket hızına ve bulunduğu coğrafi bölgeye ilişkin verilerin de sistem tarafından değerlendirildiğinin altını çizen Kırık, şu bilgileri paylaştı:
"SpaceX, ağ yönetimi ve yetkilendirme mekanizmaları üzerinden belirli terminallere hız veya bölge kısıtlaması uygulayabiliyor. Örneğin terminalin hızı belirlenen sınırı aştığında veri bağlantısı kesilebiliyor ya da hizmet sınırlandırılabiliyor. Bunun için sahadaki cihaza fiziksel olarak müdahale edilmesi gerekmiyor; ağ tarafındaki yazılım ve erişim politikaları yeterli olabiliyor. Ancak bu işlemin tam olarak hangi yazılım mekanizmasıyla gerçekleştirildiği SpaceX tarafından kamuoyuna açıklanmış değil. Dolayısıyla 160 kilometrelik sınırın uygulanma biçimine ilişkin teknik ayrıntıları kesin olarak biliyormuş gibi değerlendirmemek gerekiyor. Buradaki asıl mesele, binlerce kilometre uzaktaki bir şirketin aldığı teknik bir kararın cephedeki bir İHA’nın haberleşmesini doğrudan etkileyebilmesi."
Starshield ağını geleneksel sabit uydulara kıyasla Rus elektronik harp ve sinyal karıştırma saldırılarına karşı dirençli kılan temel özelliğin ne olduğuna da değinen Kırık, bu sistemlerin en önemli avantajının, geleneksel uydu sistemlerinden farklı olarak alçak Dünya yörüngesinde hareket eden çok sayıda uydudan oluşan geniş bir ağa dayanması olduğunu sözlerine ekledi:
"Geleneksel sabit uydular belirli bir yörüngede ve konumda hizmet verirken Starlink uyduları sürekli hareket ediyor ve terminaller farklı uydular arasında bağlantı aktarımı gerçekleştirebiliyor. Ayrıca elektronik olarak yönlendirilebilen antenler, dar yönlü sinyal demetleri ve frekans yönetimi gibi teknolojiler, elektronik karıştırma girişimlerinin etkisini azaltmaya yardımcı oluyor. Rusya’nın elektronik harp sistemleri GPS sinyallerini, radyo frekanslarını ve haberleşme kanallarını karıştırma konusunda önemli bir kapasiteye sahip. Ancak bu tür saldırılar karşısında Starlink’in geniş uydu ağı ve dinamik bağlantı yapısı önemli bir avantaj sağlıyor. Elbette hiçbir uydu haberleşme sistemi tamamen karıştırılamaz veya kesintiye uğratılamaz. Fakat çok sayıda uydu üzerinden alternatif bağlantı kurulabilmesi, tek bir uyduya bağımlı geleneksel sistemlere kıyasla sistemin dayanıklılığını artırıyor. Bu nedenle Starlink ve Starshield, Ukrayna’nın savaş alanındaki haberleşme ve İHA operasyonlarında stratejik bir güç çarpanı haline geldi."

"Bence burada savaşın ortaya çıkardığı en önemli derslerden biri, ulusal güvenliğin hiçbir zaman tek bir şirketin ticari kararlarına veya siyasi ilişkilerine bağımlı bırakılmaması gerektiğidir. Bir ülkenin cephedeki haberleşmesi, keşif faaliyetleri, İHA operasyonları ve komuta kontrol mekanizmaları özel bir şirketin sağladığı hizmet üzerinden yürüyorsa o şirketin erişimi kısıtlama kararı doğrudan askerî kapasiteyi etkileyebilir. Ukrayna örneğinde gördüğümüz gibi, teknik bir kısıtlama yalnızca internetin yavaşlaması anlamına gelmiyor; hedef takibi yapan, Rus İHA’larını engellemek için havalanan veya operasyon bölgesinde veri aktarımı gerçekleştiren sistemlerin işlevini kaybetmesine yol açabiliyor."
"Avrupa’nın Eutelsat OneWeb, SES ve gelecekte devreye girecek IRIS² gibi uydu projeleri alternatif oluşturma potansiyeli taşıyor. Ancak bunların Starshield’in yerini bugün itibarıyla tamamen doldurabileceğini söylemek doğru olmaz. Çünkü burada yalnızca internet hızı veya bant genişliği değil; gecikme süresi, hareket halindeki terminallerin bağlantı sürekliliği, kapsama alanı, güvenlik, askerî entegrasyon ve sahadaki binlerce cihazla uyumluluk gibi çok sayıda kriter bulunuyor. Avrupa’nın bu alandaki yatırımlarını hızlandırması, ülkelerin kendi uydu haberleşme altyapılarını geliştirmesi ve birden fazla sağlayıcıyla çalışabilecek yedekli sistemler kurması gerekiyor. Çünkü geleceğin savaşlarında hava sahasını kontrol etmek kadar, veri akışını ve haberleşme altyapısını kontrol etmek de belirleyici olacak."