ABD ile İran arasında uranyum zenginleştirme konusunda süren müzakerelerde görüş ayrılıkları devam ederken, İsrail’in İran’a yönelik saldırı başlattığını duyurması Orta Doğu’da tansiyonu fırlattı. ABD ve İsrail kuvvetleri, İran'a hava saldırısına başladı. İran da 6 ülkede ABD'ye ait askeri üsleri hedef aldı. Peki bu sıcak savaşın piyasalara, altın fiyatlarına, riskli varlıkların en hızlı akla geleni Bitcoin'e ve özellikle ülkemizin ekonomisine etkileri neler olacak? Ekonomist Dr. Sefer Humar, yaşanan gelişmeleri Tgrthaber.com Ekonomi Editörü Bengü Sarıkuş’a değerlendirdi.
Humar, piyasalardaki ilk refleksin çoğu zaman panik olduğuna dikkat çekerek şu uyarıda bulundu:
“Şunu özellikle vurgulamak isterim: Finansal piyasalarda en pahalı duygu paniktir. Belirsizlik dönemlerinde herkes aynı hızda koşmamalı. Çünkü herkesin bilançosu, likidite ihtiyacı, borçluluk yapısı ve risk toleransı farklıdır. Risk algısı kişiseldir; portföy yönetimi kolektif bir heyecan değil, bireysel bir stratejidir”
Humar’a göre jeopolitik gerilimlerin ekonomik yansıması doğrudan “risk primi” kanalı üzerinden okunmalı. İran merkezli enerji hattı, Pakistan-Afganistan güvenlik ekseni ya da Rusya-Ukrayna savaşı gibi çatışma alanlarının küresel fiyatlamaları etkilediğini belirten Humar, "Jeopolitik gerilimler — ister İran merkezli enerji hattı olsun, ister Pakistan-Afganistan güvenlik ekseni, ister Rusya-Ukrayna savaşı — ekonomide ‘risk primi’ dediğimiz kavramı yükseltir. Risk primi yükseldiğinde finansal varlıkların fiyatı düşer, güvenli liman talebi artar. Ancak bu durum kalıcı bir ekonomik çöküş anlamına gelmez; çoğu zaman geçici bir yeniden fiyatlamadır" dedi.
Humar, "İsrail-İran hattında çatışmanın derinleşmesi halinde petrol arzına yönelik endişeler artabilir. Bu da enerji fiyatlarında yukarı yönlü baskı anlamına geliyor. Enerji maliyetlerindeki artış ise enflasyon beklentilerini ve merkez bankalarının politika alanını doğrudan etkileyebilir" dedi.
Humar, enerji fiyatlarındaki hareketin yalnızca emtia grafiği olarak okunamayacağını vurgulayarak, "Uluslararası ilişkiler literatüründe güç dengesi kavramı vardır. Bölgesel aktörler arasındaki gerilim küresel enerji arz zincirine yansıdığında bu yalnızca ekonomik değil stratejik bir meseledir. Enerji güvenliği artık sadece bir ticaret başlığı değil, milli güvenlik başlığıdır. Bu nedenle petrol fiyatlarındaki dalgalanmayı yalnızca emtia grafiği olarak değil, jeopolitik rekabetin finansal yansıması olarak okumak gerekir" diyerek jeopolitik riske dikkat çekti.
Türkiye’nin jeostratejik konumu nedeniyle gelişmelerden doğrudan etkileneceğini belirten Humar, "Türkiye bu denklemde pasif bir izleyici değildir. Coğrafi konumumuz gereği enerji koridorlarının kesişim noktasındayız. MENA bölgesindeki gelişmeler doğrudan risk primi kanalından bizi etkiler; ancak aynı zamanda diplomatik manevra alanı da yaratır. Çok boyutlu dış politika dediğimiz yaklaşım, ekonomik kırılganlıkları azaltmak için stratejik esneklik sağlar. Ticaretin çeşitlendirilmesi, savunma sanayii yatırımları ve bölgesel arabuluculuk kapasitesi Türkiye’yi yalnızca risk alan değil, zaman zaman risk yöneten aktör haline getirir" dedi.
Humar’a göre savaş ortamında en kritik başlık “likidite yönetimi”. Yüksek volatilite dönemlerinde hızlı kararların çoğu zaman maliyetli olduğunu belirten Humar, "Yatırımcı açısından bakarsak, hızlı karar çoğu zaman sağlıklı karar değildir. Volatilite yükseldiğinde fiyatlar gerçek değerinden sapabilir. Bu dönemlerde ‘likidite yönetimi’ kritik kavramdır. Kısa vadeli nakit ihtiyacını güvenceye almadan agresif pozisyon almak rasyonel değildir. Portföylerde çeşitlendirme, hedge mekanizmaları ve varlık dağılımı disiplinini korumak gerekir." diyerek yatırımcıları uyardı.
Jeopolitik riskin ilk yansıdığı alanın genellikle değerli metaller olduğunu belirten Humar, "Altın, gümüş ve değerli metallerde görülen hareketler genellikle jeopolitik riskin aynasıdır. Ancak unutulmamalıdır ki bu varlıkların uzun vadeli performansını belirleyen temel unsur reel faizlerdir. Reel faiz negatif kaldıkça değerli metaller destek bulur. Reel faiz yükseldiğinde ise yukarı yön sınırlanır" dedi.
Kripto varlıkların ise henüz klasik anlamda “güvenli liman” statüsünde olmadığını vurgulayan Humar, Bitcoin’e ilişkin "Bitcoin gibi dijital varlıklar henüz klasik güvenli liman statüsünde değildir. Piyasa onları daha çok riskli teknoloji varlığı gibi fiyatlıyor. Dolayısıyla savaş ortamında düşüş yaşaması şaşırtıcı değildir. Ancak uzun vadede blokzincir teknolojisinin finansal sistemdeki yeri ayrı bir tartışma konusudur" diyerek kripto yatırımcılarını uyardı.
Humar, yaşanan gelişmeleri daha geniş bir çerçevede değerlendirerek "Son olarak şunu ifade etmek isterim: Küresel sistem bir dönüşüm sürecinden geçiyor. Tek kutuplu finansal mimariden daha çok merkezli bir yapıya doğru evriliyoruz. Tedarik zincirleri yeniden kurgulanıyor, enerji hatları yeniden şekilleniyor. Bu dönüşüm sancılı olabilir; fakat her yeniden yapılanma süreci fırsatları da beraberinde getirir" dedi.
Türkiye açısından genç nüfus, üretim kapasitesi ve jeostratejik konumun önemli avantajlar sunduğunu belirten Humar, "Türkiye’nin bu dönemde en büyük avantajı, genç nüfusu, üretim kapasitesi ve jeostratejik konumudur. Biz krizleri sadece tehdit olarak değil, yapısal reform ve kurumsal güçlenme fırsatı olarak okumalıyız. Yatırımcı açısından ise temel prensip nettir: Hız değil, strateji kazandırır. Panik değil, disiplin kazandırır. Ve her yatırım kararı kişisel risk algısı ile uyumlu olmalıdır. Çünkü finansal istikrar bireysel istikrardan başlar" dedi.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
12:50
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ
