Sosyal medyanın körüklediği söylentiler, Endonezya Menkul Kıymetler Borsası’nda (IDX) bireysel yatırımcılar için ağır bir faturaya dönüştü. Bank MNC’nin ByteDance ile bağlantılı olduğu iddiaları başta olmak üzere, forumlar ve mesajlaşma gruplarında yayılan anlatılar, bazı hisselerde kısa sürede sert yükselişleri tetikledi. Ancak bu yükselişler kalıcı olmadı. Fiyatlar hızla geri çekildi, geride ise milyarlarca dolarlık kayıplar kaldı.
Piyasada yaşananlar, “şişirme ve boşaltma” olarak bilinen manipülasyon yöntemlerini yeniden gündeme taşıdı. Kısa sürede şişen hisseler, bireysel yatırımcıların yoğun alımlarıyla zirveye çıktı; ardından gelen sert satışlar ise aynı yatırımcıları hazırlıksız yakaladı.
Cakarta’da bir dijital reklam şirketinde çalışan 39 yaşındaki bir yatırımcı, beş yıl önce yaşadıklarını hâlâ unutamıyor. Sosyal medyada dolaşan iddiaların etkisiyle, bir bankanın hissesini yükselişin tam zirvesinde aldığını anlatıyor. Birkaç gün içinde gelen sert düşüş, ciddi bir zararla sonuçlanmış. “Herkes konuşuyordu, kaçırmak istemedim,” diyor. Sonrası malum.
Endonezya piyasalarında uzun süredir bilinen “goreng saham” uygulamaları, yani hisselerin söylentilerle yapay biçimde şişirilmesi, bu son dalgayla birlikte yeniden eleştirilerin odağına yerleşti. Eleştirmenlere göre düzenleyici ihmal, perakende yatırımcıları son on yılda büyük kayıplara sürükledi. Piyasa gözetiminin, özellikle dolandırıcılık ve manipülasyon soruşturmalarında yetersiz kaldığı görüşü yaygın.
Ocak ayının son günlerinde tartışmalar iyice alevlendi. Endeks sağlayıcısı MSCI, hissedarlık yapılarındaki belirsizliklere dikkat çekerek Endonezya hisselerinin sınıflandırmasının aşağı yönlü değerlendirilebileceği sinyalini verdi. 28 Ocak’ta gelen bu uyarının ardından Jakarta Bileşik Endeksi’nde sert bir düşüş yaşandı.
İşin bir de makro tarafı var. Endonezya rupisi, kamu maliyesi ve devlet müdahalelerine ilişkin endişelerin gölgesinde ABD doları karşısında zayıfladı. Risk iştahının kırılganlaşması, hisse piyasasındaki dalgalanmaları daha da derinleştirdi.
Aslında benzer bir tablo 2021’de de görülmüştü. Jakarta merkezli bir bankanın, bir teknoloji devinden destek alacağına dair sosyal medya kaynaklı söylentiler, ilgili hissede hızlı bir değer artışına yol açmıştı. Forumlarda yayılan bu anlatılar, agresif alımları peşinden getirmişti.
2024 ve 2025 boyunca bazı hisselerde kısa sürede olağanüstü yükselişler yaşandı. Bireysel yatırımcı ilgisinin yoğun olduğu bu hisselerdeki işlem hacimleri ve fiyat hareketleri, piyasa gözetimi açısından ciddi soru işaretleri doğurdu. “Bu kadar hacim nereden geliyor?” sorusu, kulislerde sıkça dile getirilmeye başlandı.
Bazı yatırımcılar, hızlı ve yüksek kazanç vaatlerinin temel analizi geri plana ittiğini açıkça kabul ediyor. Kısa yoldan zengin olma hayali, yani doğrusu bu cazip hikâyeler, bireysel yatırımcıları aşırı risk almaya itiyor. Sonuçta dürtüsel alım-satım davranışları güçleniyor, kayıplar da kaçınılmaz hale geliyor.
Hükümet cephesi ise kısa vadeli dalgalanmaların olağan olduğunu savunuyor. Yetkililer, MSCI’den gelen geri bildirimi yapısal reformlar için bir uyarı olarak gördüklerini belirtiyor. Düzenleyici kurumlar, piyasa şeffaflığını artırmaya yönelik adımları gündemine almış durumda.
Ulusal Ekonomi Konseyi, piyasa gözetiminde daha sıkı denetim, olağandışı işlemlerin yakından izlenmesi ve manipülasyona karşı kuralların daha etkin uygulanması üzerinde duruyor. Yapay zekâ tabanlı gözetim araçları, serbest dolaşım eşiğinin yükseltilmesi ve borsanın sahiplik yapısındaki çıkar çatışmalarının giderilmesi, masadaki öneriler arasında.
Özellikle IDX’in, denetlemesi gereken bazı aracı kurumlarla sahiplik bağlarının bulunması, yaptırım süreçlerinde tereddüt yaratabileceği gerekçesiyle eleştiriliyor. Bu bağların koparılması, gözetim kapasitesini güçlendirecek adımlardan biri olarak görülüyor.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
11:59
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ