Gıda krizi kapıda mı? Dr. Sefer Humar’dan korkutan 3 ay uyarısı geldi

İran, İsrail ve ABD arasında yaşanan gerilimin etkileri birçok alanda hissedilmeye devam ediyor. Hürmüz Boğazı'ndaki kriz sadece petrolü değil, sofradaki ekmeği de etkiliyor. Ekonomist Dr. Sefer Humar, Tgrthaber.com Ekonomi Editörü Bengü Sarıkuş’a, Orta Doğu’da düşmeyen tansiyonun gıda krizine yol açma ihtimali ve Türkiye’nin bu durumdan nasıl etkileneceği hakkında detaylı bilgiler verdi.

Dinle

Gıda krizi kapıda mı? Dr. Sefer Humar’dan korkutan 3 ay uyarısı geldi

0:00 323

Ortadoğu’daki savaş ve Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim küresel emtia piyasalarını nasıl etkiledi?

Ekonomist Dr. Sefer Humar: Ortadoğu’daki savaş ve özellikle Hürmüz Boğazı’nda artan gerilim, küresel emtia piyasalarında ciddi bir risk primi oluşturmuş durumda. Açıkçası benim şahsi kanaatim, şu an piyasaların gerçekleşmiş bir arz kesintisinden ziyade olası bir krizi fiyatladığı yönünde. Finansal olarak bakarsak, piyasalar çoğu zaman gerçekleşeni değil, ihtimali satın alır. Bu nedenle enerji fiyatlarındaki yukarı yönlü hareketin temelinde de bu beklenti yönetimi yatıyor.

Enerji fiyatlarındaki artış ise zincirleme bir etki yaratıyor. Enerji pahalıysa üretim de pahalı hale geliyor. Bu durum gübre maliyetlerinden lojistiğe, oradan da nihai gıda fiyatlarına kadar uzanan geniş bir etki alanı oluşturuyor. Yani aslında tek başına bir enerji krizinden değil, maliyetlerin katmanlı şekilde arttığı bir süreçten bahsediyoruz.

Gübre fiyatlarındaki rekor artışın sebebi nedir?

Ekonomist Dr. Sefer Humar: Gübre fiyatlarındaki rekor artışın arkasında birkaç temel unsur var. Öncelikle gübre üretiminin ana girdisi olan doğalgaz fiyatlarındaki yükseliş, doğrudan maliyetleri artırıyor. Bunun yanında jeopolitik riskler nedeniyle arz tarafında yaşanan daralmalar ve tedarik zincirindeki aksaklıklar da fiyatları yukarı taşıyor. Kısacası girdi maliyeti küresel olduğunda, fiyatın yerel kalması zaten mümkün olmuyor.

Gübre fiyatlarındaki yükseliş gıda fiyatlarına ne kadar sürede ve nasıl yansır?

Ekonomist Dr. Sefer Humar: Gübre fiyatlarının gıdaya yansıması anlık değil, gecikmeli olur. Genellikle 3 ila 9 ay arasında bir geçiş süreci görüyoruz. Çünkü üretim döngüsü zaman alır. Çiftçi ya daha az gübre kullanarak maliyeti kısmaya çalışır ya da bu maliyetleri ürün fiyatına yansıtır. Bu da hem verim düşüşüne hem de fiyat artışına neden olur. Tarımda maliyet bugün artar, ancak fiyat etkisini biraz gecikmeli gösterir.

Bugün yaşananlar 2008 gıda krizine benzer bir sürecin başlangıcı olabilir mi? Sizce 2026'nın ikinci yarısında yeni bir küresel gıda enflasyonu dalgasına mı hazırlanmalıyız?

Ekonomist Dr. Sefer Humar: 2008 gıda kriziyle kıyasladığımızda birebir aynı tabloyu görmesek de benzer risklerin yeniden biriktiğini söylemek mümkün. Enerji fiyatları, iklim koşulları, jeopolitik gerilimler ve ticarette artan korumacılık aynı anda devrede. Bu nedenle 2026’nın ikinci yarısında küresel ölçekte yeni bir gıda enflasyonu dalgası ihtimalini ben zayıf görmüyorum. Enflasyon çoğu zaman dalga dalga gelir; ilk aşamada enerji tarafında başlar, ardından gıda fiyatlarına yansır.

Türkiye bu süreçten nasıl etkileniyor/etkilenecek?

Ekonomist Dr. Sefer Humar: Türkiye açısından baktığımızda ise tabloyu dengeli okumak gerekiyor. Evet, enerji ve gübrede dışa bağımlılık nedeniyle maliyet artışlarından etkileniyoruz. Bu da iç piyasada fiyat baskısı oluşturuyor. Ancak diğer taraftan Türkiye’nin önemli avantajları da var.

Türkiye güçlü bir tarımsal üretim kapasitesine sahiptir. Coğrafi olarak büyük pazarlara yakınlığı, lojistik kabiliyeti ve hızlı tedarik avantajı bu dönemde Türkiye’yi öne çıkarabilecek unsurlar arasında yer alıyor. Açıkçası benim şahsi kanaatim, doğru politikalarla Türkiye’nin bu süreçte pozitif ayrışabileceği yönünde.

Bu süreçte Türkiye;
bölgesel bir gıda tedarik merkezi olabilir,
ihracatta yeni fırsatlar yakalayabilir,
küresel arz sıkışıklığını avantaja çevirebilir.

Burada kritik olan nokta; üreticinin desteklenmesi, girdi maliyetlerinin dengelenmesi ve planlı üretim modelinin güçlendirilmesidir. Doğru yönetilen bir kriz, ülkeler için aynı zamanda rekabet avantajına dönüşebilir.

Özetle ifade etmek gerekirse, küresel ölçekte maliyet baskılarının arttığı ve belirsizliğin yükseldiği bir döneme giriyoruz. Ancak bu süreci sadece bir risk olarak değil, doğru okunduğunda fırsatlar barındıran bir eşik olarak görmek de mümkün. Belirsizlik her zaman risk içerir; ancak doğru stratejiyle yönetildiğinde önemli kazanımlar da sağlayabilir.

Vatandaş açısından tablo şu: Enerji pahalanırsa üretim pahalanır, üretim pahalanırsa marketteki fiyatlar artar. Yani bugün dünyada yaşanan gelişmeler, birkaç ay sonra doğrudan mutfak harcamalarına yansır. Bu yüzden harcamalarda daha planlı olmak, israfı azaltmak ve bütçeyi dengeli yönetmek bu dönemde daha da önemli hale geliyor.

Kısacası; dünya ekonomisinde yaşanan her dalga eninde sonunda vatandaşın cebine dokunur. Bu süreçte dikkatli olan kazanır, hazırlıklı olan ise daha az etkilenir.

İLGİLİ HABERLER

Altın ve gümüş fiyatları nerede duracak? Prof. Dr. Ali Hepşen’den çarpıcı 4000 dolar analizi

Altın ve petrol fiyatları kontrolden çıktı! Dr. Hakan Çınar en kötü senaryoyu açıkladı