İstanbul’da deprem gerçeği, yalnızca olası büyük bir sarsıntıyı değil, bugün hangi binalarda yaşadığımızı da yeniden sorgulatıyor. Maltepe’de 8 katlı binanın çökmesi, İstanbul’un riskli yapı haritasını, kentsel dönüşümün aciliyetini ve milyonlarca kişinin yaşadığı konutların güvenliğini yeniden gündeme getirdi.
İstanbul’da deprem riskini belirleyen unsurların başında zemin özellikleri, binanın yaşı, taşıyıcı sisteminin durumu ve yapı kalitesi geliyor. Ancak bir binanın yalnızca eski olması ya da dışarıdan sağlam görünmesi, deprem güvenliği hakkında kesin bir sonuca ulaşmak için yeterli değil. Riskli yapıların doğru tespit edilmesi ve kentsel dönüşüm çalışmalarının önceliklendirilmesi kritik önem taşıyor.
Peki İstanbul’un riskli yapı haritasında son durum ne? Kentte deprem güvenliği açısından alarm veren kaç bina var? Mevcut yapı stokunun ne kadarı acil inceleme ve müdahale bekliyor? İstanbul’da deprem açısından en riskli ilçeler hangileri? Türkiye genelindeki riskli yapı haritası bize ne söylüyor?
Gayrimenkul Hukukçusu Avukat Çiğdem Kezer, Türkiye'nin ve özellikle İstanbul’un riskli yapı haritasına ilişkin verileri, deprem riskiyle öne çıkan ilçeleri ve kentsel dönüşüm sürecinde vatandaşların atması gereken adımları Tgrthaber.com Özel Haber Editörü Zeynep Gizem Er’e değerlendirdi.
İstanbul’daki riskli yapı verilerini değerlendiren Avukat Çiğdem Kezer, 2023 yılında açıklanan verilere dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:
''İstanbul'un deprem riski, yalnızca fay hattına yakınlığından değil, eski ve mühendislik hizmeti yetersiz yapı stokunun büyüklüğünden kaynaklanmaktadır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın daha önce açıkladığı verilere göre İstanbul'da yaklaşık 1,5 milyon riskli bağımsız bölüm bulunduğu, bunların 600 bininin acil dönüşüme ihtiyaç duyduğu belirtilmiştir. Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Bu sayılar bina sayısını değil, konut ve iş yeri gibi bağımsız bölümleri ifade etmektedir. Ayrıca bunlar 2023 yılında açıklanan tahminlerdir; Ekim 2026 itibarıyla güncel resmî envanter olarak değerlendirilmemelidir. Ayrıca İBB’nin binalarda tarama sistemi ile de yüzeysel olarak yaptığı tespitler ışığında hızlı test sonuçları veri tabanına işlenmiştir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin Temmuz 2026 verilerine dayanan haberlere göre, 2020'den itibaren incelenen yaklaşık 40 bin binanın 10.432'si yüksek, 8.368'i ise çok yüksek risk grubunda değerlendirilmiştir. Bu rakamlar başvuru ve inceleme yapılan binalara aittir; İstanbul'daki bütün binalara doğrudan genellenemez.''
İstanbul’da deprem riski konuşulurken bazı ilçeler, zemin özellikleri ve eski yapı stokları nedeniyle daha fazla gündeme geliyor. Ancak bir ilçenin riskli olarak anılması, o ilçedeki bütün binaların aynı derecede tehlikeli olduğu anlamına gelmiyor. Yapı güvenliğinin bina bazında değerlendirilmesi gerekiyor.
İstanbul’da deprem açısından dikkatle incelenmesi gereken ilçeleri tek tek açıklayan Kezer, risk değerlendirmesinde yalnızca zemine veya binanın yaşına odaklanılmaması gerektiğini belirtti.
''İBB 2026 verilerine göre İstanbul'da özellikle Avcılar, Küçükçekmece, Zeytinburnu, Bakırköy, Fatih, Bağcılar ve Bahçelievler gibi ilçelerde zemin özellikleri, yapı yoğunluğu ve eski bina stoku nedeniyle dikkatli değerlendirme yapılması gerekmektedir. Risk değerlendirmesinde dört temel unsur birlikte ele alınmalıdır: yerel zemin koşulları, binanın taşıyıcı sistemi ve malzeme kalitesi, yapım dönemi ve yönetmeliklere uygunluk, nüfus ve yapı yoğunluğu.''
Türkiye’nin deprem tehlikesi, Marmara Bölgesi’ndeki olası büyük depremle sınırlı değil. Aktif fay sistemlerinin etkilediği çok sayıda ilde yapı güvenliği, yerel zemin koşulları ve kentsel dönüşüm ihtiyacı önem taşıyor.
Peki Türkiye’de deprem açısından hangi illerde daha dikkatli olunmalı? İllere göre riskli yapıların oranı hakkında kesin bir sıralama yapmak mümkün mü?
Türkiye’nin deprem tehlikesini değerlendirirken illeri tek bir sıralamaya koymanın yeterli olmayacağını belirten Çiğdem Kezer, şu ifadeleri kullandı:
''Türkiye'nin deprem tehlikesi yalnızca Marmara Bölgesi ile sınırlı değildir. Kuzey Anadolu Fay Zonu, Doğu Anadolu Fay Zonu ve Batı Anadolu'daki aktif fay sistemleri çok sayıda yerleşim alanını etkilemektedir. Deprem tehlikesi bakımından özellikle İstanbul, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Yalova, Bursa, İzmir, Manisa, Balıkesir, Erzincan, Bingöl, Tunceli, Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya gibi illerdeki farklı bölgelerin dikkatle değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu bir il risk sıralaması değildir.
AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası, belirli noktalarda beklenen deprem yer hareketi düzeyini göstermektedir. Ancak AFAD da bu haritanın tek başına bir deprem risk haritası olmadığını açıkça belirtmektedir. Risk hesabı için binaların dayanıklılığı, zemin, nüfus, altyapı ve olası kayıplar da değerlendirilmelidir. Türkiye genelinde illere göre yapı stokunun yüzde kaçının dönüşmesi gerektiğini ortaya koyan, aynı yöntemle hazırlanmış ve Ekim 2026 itibarıyla doğrulanabilen kapsamlı bir güncel veri bulunmadığından kesin oranlar vermek pek de doğru olmayacaktır.''
Bir binanın dış görünüşü, deprem karşısındaki gerçek performansını tek başına ortaya koymuyor. Özellikle eski binalarda taşıyıcı sistemin durumu, beton ve donatı özellikleri ile yapısal değişikliklerin uzmanlar tarafından incelenmesi gerekiyor.
Vatandaşların binalarının depreme dayanıklı olup olmadığını öğrenmek için hangi yollara başvurması gerektiğini anlatan Kezer, hızlı tarama ile resmî riskli yapı tespiti arasındaki farka da dikkat çekti.
Çiğdem Kezer, bina güvenliğinin belirlenmesi ve resmî sürecin işletilmesine ilişkin şu bilgileri verdi:
''Bir binanın deprem güvenliği yalnızca dış görünüşüne, yaşına veya bulunduğu ilçeye bakılarak belirlenemez. Yeni boyanmış veya dış cephesi yenilenmiş bir bina da riskli olabilir. Aynı şekilde eski bir binanın mutlaka yıkılması gerektiği de söylenemez. Binanın gerçek durumu, uzman mühendisler tarafından yapılacak teknik incelemelerle ortaya konulmalıdır. Binaların risk tespiti resmi olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılan yetkili kuruluşlar tarafından yaptırılır.
Vatandaşların izlemesi gereken yol şu şekildedir: Öncelikle belediyeden veya ilgili kurumlardan binanın ruhsat, proje ve yapı geçmişine ilişkin belgeler araştırılmalıdır. Ön değerlendirme için uygun binalarda İBB'nin hızlı tarama hizmetine başvurulabilir. Ancak bu çalışma resmî riskli yapı tespiti yerine geçmez. 6306 sayılı Kanun kapsamında resmî riskli yapı tespiti yaptırmak isteyen malik, Bakanlıkça lisanslandırılmış bir kuruluşa başvurmalıdır. Lisanslı kuruluş teknik incelemeyi gerçekleştirerek rapor hazırlar ve ilgili idareye sunar. Yapının riskli olduğu yönündeki tespitin usulüne uygun biçimde kesinleşmesi durumunda tahliye, yıkım veya mevzuata uygun diğer işlemler gündeme gelir.
Önemli bir hukuki ayrıntı da şudur: Riskli yapı tespiti için bütün kat maliklerinin oybirliği veya oy çokluğu şart değildir. Maliklerden birinin hatta örneğin %1’lik pay sahibinin başvurusu bile yeterlidir. Bununla birlikte resmî tespit süreci ile binanın yenilenmesine ilişkin karar süreçleri birbirinden farklıdır. Karar verme mekanizması arsa payının en az %50+1 çoğunluğu ile çalışır. Yeterli ve gerekli çoğunluk sağlandıktan sonra 6306 sayılı Yasanın Uygulama Yönetmeliğinin 15A maddesi işletilmeye çalışılır.''
Kentsel dönüşümde hangi bölgelerin ve yapı gruplarının öncelikli olması gerektiğini değerlendiren Kezer, bina bazında risk analizlerinin önemini şu ifadelerle kullandı:
''Kentsel dönüşümün önceliği, arsa değeri yüksek veya yatırım açısından cazip bölgeler değil, can kaybı ihtimalinin en yüksek olduğu yapılar ve riskli yapıların sıkça yer aldığı yerleşim alanları olmalıdır. İstanbul'da özellikle Avcılar, Küçükçekmece, Zeytinburnu, Bakırköy, Fatih, Bağcılar ve Bahçelievler gibi ilçelerin belirli mahalleleri, yapı stoku ve zemin özellikleri açısından öncelikli inceleme alanları arasında değerlendirilmelidir. Bununla birlikte müdahale sıralaması yalnızca ilçe adına göre değil, bina bazında teknik risk analizleriyle belirlenmelidir. Daha önceki veriler ışığında İBB'nin 2019 deprem kayıp tahmini çalışması kapsamında 39 ilçe için hazırlanan raporlar, olası 7,5 büyüklüğündeki deprem senaryosunda bina hasarlarını, can kaybını, altyapı etkilerini ve barınma ihtiyaçlarını değerlendirmektedir. Bu çalışmalar müdahale planlamasında önemli bir kaynak olmakla birlikte kesin gerçekleşecek kayıpları göstermez. Öncelikle incelenmesi gereken yapı grupları arasında 1999 öncesi mühendislik hizmeti yetersiz binalar, kolon veya perde duvarlarına müdahale edilmiş yapılar, zayıf zemin katlı binalar, ağır korozyon veya taşıyıcı sistem hasarı bulunan yapılar ve hastane, okul gibi kritik kamu hizmeti binaları yer almalıdır.''
Google Play
App Store
09:00
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ