Zeytinyağında tohum yağı skandalı: Tohum yağı olmayan yağlar hangileri? Bakanlık uyardı!

Yemeklik yağlar, üretildikleri bitkinin hangi bölümünden elde edildiklerine ve yağ asidi içeriklerine göre farklı özellikler taşıyor. Ayçiçeği, kanola, soya ve mısır yağları tohumlardan elde edilirken zeytinyağı, zeytin meyvesinin etli kısmından çıkarılıyor. Bakanlığın taklit veya tağşiş listesine eklenen bazı zeytinyağı ürünleri ise etiket bilgileri ile ürünün gerçek içeriği arasındaki farkları yeniden gündeme getirdi.

TOHUM YAĞI NEDİR?

Tohum yağları, yağ içeren bitki tohumlarından presleme veya uygun ekstraksiyon yöntemleriyle elde edilen bitkisel yağlardır. Ayçiçeği, soya, kanola, mısır, pamuk tohumu, susam, keten ve haşhaş tohumu yağı bu grupta yer alır. Yer fıstığı yağı da tohum benzeri yenilebilir bitki ürününden elde edilen yağlar arasında değerlendirilir. Bu yağların bileşimi, üretim yöntemi ve kullanım alanları birbirinden farklıdır.

Tohum yağlarının çoğu yemek pişirmede, kızartmalarda ve paketli gıdaların üretiminde kullanılır. İçerdikleri yağ asitleri bitkiye göre değişse de ayçiçeği, soya ve kanola yağı gibi çeşitler doymamış yağ asitleri bakımından zengindir. Yağın tohumdan elde edilmesi tek başına sağlıksız olduğu anlamına gelmez. Sağlık üzerindeki etkilerde yağın türü, tüketilen miktar, genel beslenme düzeni ve pişirme sırasında nasıl kullanıldığı birlikte değerlendirilmelidir.

TOHUM YAĞI OLMAYAN YAĞLAR HANGİLERİ?

Tohum yağı olmayan yemeklik yağların başında zeytinyağı ve avokado yağı gibi meyvenin etli kısmından elde edilen yağlar gelir. Zeytinyağı, zeytin meyvesinin işlenmesiyle üretilir ve özellikle tekli doymamış yağ asidi olan oleik asit bakımından zengindir. Avokado yağı da meyvenin etli bölümünden elde edilir. Bu yağlar, tohumlardan çıkarılan ayçiçeği veya kanola yağıyla aynı sınıfta değerlendirilmez.

Hayvansal kaynaklı tereyağı, sadeyağ, iç yağı ve kuyruk yağı da tohum yağı değildir. Hindistan cevizi yağı ile palmiye meyvesinden elde edilen palm yağı da tohum yağı olmayan yağlar arasında sayılır. Ancak bir yağın tohumdan elde edilmemesi, otomatik olarak daha sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Örneğin Hindistan cevizi yağı ve palm yağı doymuş yağ bakımından zenginken zeytinyağı doymamış yağ asitleri açısından öne çıkar. Bu nedenle yağ seçerken yalnızca kaynağa değil, besin bileşimine de bakılması gerekir.

ZEYTİNYAĞINDA TOHUM YAĞI ÇIKAN MARKALAR

Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda denetimlerinde taklit veya tağşiş yapıldığı belirlenen ürünleri kamuoyuyla paylaşabiliyor. Taklit, bir gıdanın başka bir ürünmüş gibi gösterilmesini veya özelliklerinin yanıltıcı biçimde sunulmasını ifade ederken tağşiş, ürüne mevzuata aykırı başka maddelerin katılması ya da bileşiminin değiştirilmesi gibi durumları kapsıyor. Zeytinyağında başka bitkisel yağların bulunması, ürünün niteliğine ve tespit edilen uygunsuzluğa göre tağşiş kapsamında değerlendirilebiliyor.

Bu tablo, verilen bilgilerdeki marka ve ürün kayıtlarını bir araya getiriyor. Bir markanın listede bulunması, markanın bütün ürünlerinin aynı uygunsuzluğu taşıdığı anlamına gelmez. Değerlendirme, listede belirtilen ürün ve tespit üzerinden yapılmalıdır. Tüketiciler güncel kayıtları Tarım ve Orman Bakanlığının Güvenilir Gıda sistemi üzerinden kontrol edebilir.

TOHUM YAĞI ZARARLI MI?

Tohum yağlarının tamamını zararlı olarak nitelendirmek bilimsel açıdan doğru değildir. Ayçiçeği, kanola ve soya yağı gibi çeşitler çoklu doymamış yağ asitleri içerir. Doymuş yağların yerine uygun miktarlarda doymamış yağların tercih edilmesi, kan LDL kolesterol düzeylerinin iyileştirilmesine yardımcı olabilir. Bununla birlikte yağların sağlığa etkisi, tek bir besin üzerinden değil, genel beslenme alışkanlıkları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Sağlık açısından asıl dikkat edilmesi gereken konulardan biri yağın tekrar tekrar yüksek sıcaklıklara maruz bırakılmasıdır. Kızartma yağının defalarca kullanılması, oksidasyon ürünlerinin ve istenmeyen bileşiklerin oluşumunu artırabilir. Ayrıca tohum yağlarının yoğun olarak bulunduğu ultra işlenmiş gıdaların fazla tüketilmesi, beslenme düzeninin genel kalitesini düşürebilir. Omega-6 yağ asitlerinin tek başına kaçınılması gereken maddeler olduğu yönündeki iddialar da bilimsel kanıtlarla desteklenmiş genel bir öneri değildir. Dengeli beslenmek ve yağları uygun koşullarda kullanmak daha doğru bir yaklaşımdır.