İstanbul, 1000 yılı aşkın süre boyunca dünyanın en iyi korunan şehriydi. Kuruluşundan 1453'e kadar 20'den fazla büyük kuşatmaya dayanmış, yalnızca üçü başarıyla sonuçlanmıştı. Şehri çevreleyen Theodosios surları (5. yüzyılda inşa edilen üç katlı savunma sistemi) tırmanmayı engellemek için tasarlanmış, yaklaşık 22 kilometre uzunluğundaki duvarlarıyla her saldırganı geri püskürtmüştü. Ta ki 21 yaşındaki bir Osmanlı padişahı, barut teknolojisini bu surların yıkımına odaklayana kadar.
HABERİN ÖZETİ
Okunma süresi 30 saniyeye düşürüldü.
Okunma süresi 30 saniyeye düşürüldü.
ÖZETİ PAYLAŞ
O dönemki adıyla Konstantinopolis'i almak isteyen devletlerin listesi epey uzun. Emevi Arapları 674–678 ve 717–718 yıllarında iki büyük seferle şehre saldırmış, ancak Bizans'ın "Rum ateşi" adlı yanıcı silahı karşısında geri çekilmek zorunda kalmıştı. 626 yılında Avar, Slav ve Sasani kuvvetlerinin ortak saldırısı; 860, 941 ve 1043'te Rusların denemeleri hep aynı sonuçla bitmişti.
1453'teki fethe kadar şehrin yabancı bir güç tarafından zapt edildiği ilk ve tek istisna 1204 yılıydı (ve saldırganlar Müslüman ordular değil, 4. Haçlı Seferi'ndeki Hristiyan şövalyelerdi). Haçlılar deniz surlarını aşarak şehri acımasızca yağmaladılar ve Latin İmparatorluğu'nu kurdular. Bu saldırı, Bizans'a onarılmaz bir darbe vurmuştu ve imparatorluk toprak, nüfus ve ekonomik güç kaybederek 1453'e giden çöküş sürecine girmişti.
Osmanlılar da fetihten önce birden fazla deneme yapmıştı. Yıldırım Bayezid 1395'te ilk ciddi kuşatmayı başlattı ancak Haçlı tehdidi nedeniyle çekilmek zorunda kaldı. II. Murad 1422'de şehri kuşattı, fakat iç isyanlar yüzünden bu girişim de sonuçsuz kaldı. Bütün bu başarısızlıkların ortak nedeni ise açık ve net: hiçbir ordu, İstanbul'un görkemli surlarını yıkabilecek bir silah teknolojisine sahip değildi.
İstanbul, Ege Denizi ile Karadeniz arasındaki ticaret yollarını kontrol eden stratejik konumuyla Doğu Akdeniz'in en büyük ve en zengin kent merkeziydi. UNESCO İpek Yolu Programı'na göre şehir, İpek Yolu'nun batı terminali işlevi görüyor; Çin'den Avrupa'ya uzanan ticaret rotalarının kilit noktasını oluşturuyordu. Boğazları kontrol etmek size muazzam bir güç, devasa gümrük gelirleri ve stratejik bir üstünlük sağlardı. Asya-Avrupa ticaretinin en büyük şah damarlarından birini tutmuş olurdunuz.
12. yüzyılda 400 bini aşan nüfusuyla Avrupa'nın en büyük kenti olan İstanbul, fetih öncesi dönemde 40 binlere kadar düşmüş olsa da stratejik ve sembolik değeri azalmamıştı.
II. Mehmed'i önceki tüm kuşatmacılardan ayıran şey, teknolojiyi, stratejiyi ve lojistiği bütüncül bir plan dahilinde birleştirmesiydi. Bizanslı tarihçi Dukas'a göre, genç padişah her gece kalem kağıt alarak şehrin ve surların çizimlerini yapıyor, uzmanlara topların nereye yerleştirileceğini gösteriyor, barikatların ve merdivenlerin konumlarını işaretliyordu.
İLGİLİ HABERLER
Fatih önce lojistik altyapıyı kurdu: Rumeli Hisarı'nı Boğaz'ın en dar noktasına, Anadolu Hisarı'nın tam karşısına sadece dört ayda inşa ettirdi (Nisan 1452). Binlerce usta ve işçinin çalıştığı inşaatta üç büyük kulenin sorumluluğu Çandarlı Halil Paşa, Saruca Paşa ve Zağanos Paşa'ya verilmişti. Hisarın devreye girmesiyle Boğaz'dan izinsiz geçen gemilere ateş açılması, Bizans'ın Karadeniz bağlantısını kesmişti.
Fatih ayrıca düşmanın teknolojisini de transfer etti. Bizans'ın hizmetindeki Macar top dökümcüsü Urban'ı Osmanlı saflarına kazandırdı. Urban, Fatih'in çizimlerini gördüğünde şaşırdı. Topu dökebileceğini ama güllesini yapamayacağını söyledi. Osmanlı ordusunun Varna Muharebesi'nde Macarlarda gördüğü Wagenburg taktiğini benimseyip geliştirmesi de bu teknoloji transferi stratejisinin bir parçasıydı.
Şahi topları, fethin en belirleyici teknolojik unsuruydu. Fatih Sultan Mehmed'in emriyle Macar mühendis Urban, Osmanlı mühendisleri Saruca Sekban ve Muslihiddin ile birlikte Edirne'deki özel dökümhanede bu devasa silahları üretti. KÜRE Ansiklopedi'ye göre toplar 8 metre uzunluğa, 80 cm iç çapa ve 18 ton ağırlığa ulaşıyor; 544-680 kg ağırlığındaki gülleleri 2 km mesafeye fırlatıyor ve sesleri 24 km'den duyulabiliyordu.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Uzunluk | 8 metre |
| Namlu Çapı | 91,5 cm |
| Top Ağırlığı | 17–18 ton |
| Gülle Ağırlığı | 500–800 kg |
| Etkili Menzil | 1.200 – 1.500 metre |
| Maksimum Menzil | 3.000 metre |
| Atış Hızı | Günde en fazla 5–6 atış |
Ancak asıl yenilik topun kendisi değil, kullanım taktiğiydi. Gülleler, surlarda bir üçgen oluşturacak biçimde ateşleniyor, ardından daha büyük çaplı toplarla üçgenin tam ortası hedef alınıyordu (ki bu, o dönem için tamamen yeni bir stratejiydi). Fatih ayrıca dünya topçuluk tarihinde bir ilk olan seyyar dökümhaneler kurarak, taşınması güç bölgelerde kısa sürede top üretilmesini sağladı.
Havan topunun atış kabiliyetini artırması ve hafif ile ağır topçuluğu bir arada kullanması da Fatih'in öncü inovasyonlarıydı. Tarihçi Roger Crowley'nin değerlendirmesine göre, barut silahlarının bu kuşatmadaki kullanımı ortaçağ kalelerini ve kuşatma tekniklerini bir anda demode kıldı.
Bizans, Haliç'in girişini devasa zincirlerle kapatmış ve Osmanlı donanmasının şehrin en zayıf surlarına (denizden saldırı beklenmeyen alçak Haliç surlarına) ulaşmasını engellemişti. 20 Nisan'da Papalık ve Ceneviz'in gönderdiği gemilerin Osmanlı blokajını yararak şehre ulaşması, orduda moral krizine yol açınca Fatih tarihi kararını verdi: donanma karadan Haliç'e indirilecekti.
Yaklaşık 70 gemi, 22 Nisan gecesi yağlı kerestelerden yapılmış kızaklar üzerine yerleştirildi, öküzler ve insan gücüyle inişli çıkışlı arazide çekilerek Kasımpaşa sahilinde Haliç'e indirildi. Operasyon gece yapıldı, hem sürpriz etkisi sağlandı hem de savunmanın tepki veremeden karşılaşması hedeflendi. Akademik bir makaleye göre, gemilerin karadan taşınması fikri tarihte tek örnek değildi. Ancak Osmanlıların bu operasyonu gerçekleştirme ölçeği ve hızı benzersizdi.
Rumeli Hisarı yalnızca bir kale değil, "erişim engelleme" sistemi olarak tasarlanmıştı. Boğaz'ın en dar noktasında konuşlandırılan hisardan açılan top ateşi, Karadeniz'den gelen her türlü yardımı kesmişti. Boğaz'dan izinsiz geçmeye çalışan ilk geminin batırılmasıyla abluka somut biçimde uygulanmıştı. Hisarın planları bizzat Fatih tarafından çizildi, mimar Muslihiddin Ağa projeyi hayata geçirdi. Dört ayda tamamlanan yapı, Osmanlı'nın organizasyon kapasitesinin somut bir kanıtıydı.
29 Mayıs 1453 sabahı, toplarla gedik açılan Topkapı surlarından giren Osmanlı askerleri bin yıllık bir çağı kapattı. Son İmparator XI. Konstantinos, kaçması için yapılan tüm teklifleri reddederek elinde kılıcıyla savaşırken hayatını kaybetti.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
11:29
YORUM YAZ