28 Şubat 2026'da başlayan savaşın ardından İran'dan Türkiye'ye yönelen balistik füzeler art arda Türk hava sahasına girmeye başladı. 30 Mart'ta Milli Savunma Bakanlığı, İran'dan ateşlenen ve Türk hava sahasına giren dördüncü balistik mühimmatın da Doğu Akdeniz'de konuşlu NATO hava ve füze savunma unsurları tarafından etkisiz hale getirildiğini açıkladı.
NATO unsurlarınca engellenen füzelerin ardından ittifakın Sözcüsü Allison Hart, "NATO bir kez daha Türkiye'ye yönelen bir füzeyi engelledi. NATO, müttefiklerini herhangi bir saldırıya karşı korunmasına hazırlık olmakta kararlı duruyor" ifadelerini kullandı. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise İran'dan Türkiye'ye yönelen balistik füzelerin başarıyla önlendiğini bildirdi.
İLGİLİ HABERLER
İran her seferinde Türkiye'nin egemenliğine saygı duyduklarını açıklamış olsa da ülkeden atıldığı belirlenen mühimmatlar, Türkiye'nin kendi hava sahasını hâlâ büyük ölçüde müttefik sistemlerine emanet ettiğini ve hava savunma kabiliyetinin modern çağda neden (Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın deyimiyle) "masada mı, menüde mi olacağımızı" belirleyen eşik olduğunu bir kez daha gösterdi.
Ankara, onlarca yıllık dışa bağımlılığın ve 2020'deki CAATSA yaptırımlarının ardından "Çelik Kubbe" adını verdiği yerli hava savunma şemsiyesiyle yeni bir doktrin inşa ediyor. Peki Türkiye gerçekten bağımsız bir hava savunmasına doğru ilerliyor mu?
Hava savunma sistemleri (HSS), bir ülkenin toprakları ve karasuları üzerindeki hava sahasını yabancı unsurlara ve çeşitli tehditlere karşı kontrol edip koruyan entegre yapılar olarak karşımıza çıkıyor. HSS'ler yeni silah türleri değil. Dünya savaşlarından bu yana kullanılıyor ancak teknolojinin ilerlemesiyle modern ordular için kritik bir unsur haline gelmiş durumdalar.
HSS'lerin karşı koyabileceği tehditler çok çeşitli. Uçaklar, helikopterler, insansız hava araçları, havadan karaya veya karadan karaya atılan çeşitli füzeler ve roketler bu tehditlerin başında geliyor. Yapı olarak bir hava savunma sistemi; radarlar ve elektro-optik sensörlerle hava sahasındaki potansiyel tehditleri tespit eden ve izleyen bir katman, komuta-kontrol merkezi ve füze/top bataryalarından oluşan kompleks bir yapıda tasarlanıyor.
Sistemler menzil ve irtifaya göre sınıflandırılıyor. Çok alçak irtifa sistemleri genellikle uçaksavar sınıfında olup yaklaşık 8 km ve altında etkili olurken alçak irtifadan düşük süratle uçan unsurlar ile seyir füzelerini hedefliyor.
Neden bu kadar kritik? Cumhurbaşkanı Erdoğan 27 Ağustos 2025'teki konuşmasında hava savunmasının önemini çarpıcı bir cümleyle özetledi: "Masada olmakla menüde olmak arasındaki ince çizgiyi belirleyen unsur, hava savunma ve taarruz kabiliyetlerinizdir."
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Merve Seren, AA'daki ifadesinde, Türkiye'nin hava savunma doktrininin sanılanın aksine sadece Hava Kuvvetleri'ni değil; kara, deniz, siber ve uzay alanını da kapsayan bütünleşik bir güvenlik mimarisine dönüştüğünü belirtiyor.
Türkiye'nin hava savunmada dışa bağımlılığı, Soğuk Savaş'tan bugüne uzanan yapısal bir sorun. Merve Seren'e göre Türkiye, 1952'de NATO'ya katıldıktan sonra hava savunmasını NATO şemsiyesi altında konumlandırdı ve 1980'lerin başında ABD ortaklığında TAI'yi kurarak maddi kaynağı F-16 tedarikine aktarmayı tercih etti. Soğuk Savaş boyunca Türkiye'ye verilen Nike Hercules füzelerinden İncirlik Üssü'ne, GES sistemlerinden Kürecik Radarı'na kadar pek çok unsur bu bağımlılık zincirinin parçasıydı.
Dışa bağımlılık sorunu 2010'larda dramatik bir hal aldı. 2013'te Türkiye, kara ve hava savunma sistemi ihtiyacını karşılamak için ABD'den Patriot füzesi almak üzere başvurdu ve teknoloji transferi talep etti. Ancak ABD Kongresi Türkiye'ye sırt çevirdi. Patriot üreticisi Raytheon ve Lockheed Martin de "fikri mülkiyet kanunu"na uymadığı gerekçesiyle teknoloji transferine sıcak bakmadı.
Bunun üzerine Türkiye aynı yıl yeni bir ihale açtı ve teklif verenler arasında Fransa-İtalya ortaklığı Eurosam, Çin firması CPMIEC ile ABD'li Lockheed Martin ve Raytheon yer aldı. İhaleyi NATO üyesi olmayan Çin 3,4 milyar dolarlık bir anlaşma ile kazandı. Ancak Çin CPMIEC sözleşmesi 2015 yılında iptal edildi.
Bu süreçte NATO'nun tutumu Ankara'da derin bir güvensizliğe yol açmıştı. Seren'in deyimiyle "Bu kadar yoğun bir tehdit altında iken önce Patriot sistemlerini konuşlandırıp sonra muhtelif gerekçelerle apar topar Türkiye’den çeken NATO ülkelerinin tutumları da halen hafızalardadır."
O dönemi daha somut ifade etmek gerekirse: 2013-2015 yılları arasında Gaziantep'te ABD, Kahramanmaraş'ta Alman ve Adana'da Hollanda Patriotları görev yapıp geri döndü. İspanyol Patriot'ları 2015'ten itibaren İncirlik'te, İtalyan SAMP-T'leri Kahramanmaraş'ta 2016'dan itibaren görev yaptı.
Hava sahasını güvenliğini garantilemek isteyen Türkiye, o yıllarda Suriye ve Irak'ta yaşanan gelişmelerin ardından acil bir hava savunma sistemi arayışına girdi. NATO kapsamında konuşlandırılan Patriot bataryalarının geri çekilmesi ihtiyacın aciliyetini artırdı. Türkiye sırasıyla Amerikalılarla Patriot, Fransızlarla Aster SAMP/T ve Çinlilerle FD-2000 için görüştü ancak sonuç alamadı.
Sonunda Türkiye Rusya'ya yöneldi. SavunmaSanayiST'nin aktardığına göre Türkiye, Eylül 2017'de Rusya Federasyonu ile "acil ihtiyaç" kapsamında 2 filo (4 batarya) S-400 tedariki için 2,5 milyar dolarlık anlaşmaya vardı ve Rusya'dan bu sistemi satın alan ilk NATO ülkesi oldu. 1,3 milyar dolarlık ilk filonun Türk Hava Kuvvetleri'ne teslimatı Temmuz 2019'da yapıldı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rusya'nın kapısını çalmanın nedenini döneminde açıkça ifade etti. Sistemin alımının ilk günlerinde verdiği bir röportajda NATO'nun Patriot savunma sistemlerini vermeyi reddettiğini ve bu nedenle Ankara'nın dışa bağımsız hava savunması kurmak zorunda kaldığını ifade etti.
Türkiye, 2018'de Avrupalı konsorsiyum Eurosam ile ortak üretim için anlaşma imzalamıştı. ASELSAN, EUROSAM ve ROKETSAN arasında "Uzun Menzilli Hava ve Füze Savunma Sistemi (LORAMIDS) Tanımlama Çalışması" sözleşmesi Ocak 2018'de imzalandı. Hem Türkiye hem Fransa hem İtalya'nın ihtiyaçlarını karşılayacak bir sistemin ortaklaşa geliştirilmesi hedeflendi.
Ancak süreç tıkandı. Türkiye, Fransız-İtalyan ortaklığı Eurosam tarafından üretilen SAMP/T füze bataryalarını uzun süredir talep ediyordu. Paris yönetimi önceki talepleri geri çevirerek satışı engellemişti. Geçtiğimiz günlerde Bloomberg'in paylaşmış olduğu resmi olarak doğrulanmayan haberine göre Türkiye, İtalya ile Avrupa yapımı füze savunma sistemlerini satın almak ve ortak üretim için yeniden görüşüyor.
SAMP/T NG konfigürasyonu 150 km'ye kadar mesafedeki hedeflere ulaşabilen Aster 30 B1NT füzesini kullanıyor ve Thales Ground Fire 300 veya Leonardo Kronos GM HP gibi AESA radar sistemlerine dayanıyor.
Türkiye'nin Rusya'dan S-400 alması, Washington ile Ankara arasında kelimenin tam anlamıyla yapısal bir krize dönüştü. ABD'nin yaptırım kararı hem Savunma Sanayii Başkanlığı'nı (SSB) hem o dönem kurumun başındaki İsmail Demir ile yardımcılarını kapsıyordu. SSB yaptırıma alındığı ve ABD'den bu kuruma ihracat lisansları yasaklandığı için atılan adım, ABD ile SSB arasında kurumsal iş birliğinin kesilmesiyle sonuçlanmıştı.
Krizin gerekçesini ise dönemin ABD Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Victoria Nuland bir açıklamasında açıkça ortaya koymuştu. Nuland, CAATSA yaptırımlarının S-400 alımıyla ilgili olduğunu, S-400 meselesi geride bırakılabilirse ABD'nin Türkiye'yi F-35 ailesinde yeniden görmekten memnuniyet duyacağını söylemişti.
Bazı çevrelerce, bu süreçte Türkiye açısından "en büyük stratejik kayıp" olarak nitelendirilen olay F-35 cephesinde yaşandı. Temmuz 2019'da ilk S-400 sisteminin tesliminden bir hafta sonra ABD, Türkiye'yi F-35 projesinden çıkardığını ilan etti. Bu kararla Türkiye 1,4 milyar dolar yatırım yaptığı, orta gövdede motor tahrik sistemine bağlı önemli 139 parçasını imal ettiği programdan el çektirildi. Türk bayraklı hale getirilmiş altı adet F-35 teslim edilmedi. ABD, anlaşma çerçevesinde 2022 yılı sonuna kadar vermeyi taahhüt ettiği 30 adet F-35A uçağını da göndermedi.
Nisan 2026'da yaptırımların başarısız olduğuna dair güçlü bir kabul geldi. ABD Büyükelçisi Tom Barrack, yaptırımların işe yaramadığını, ülkelerin daha becerikli hale geldiğini ve kısıtlamaları aşmanın yollarını bulduğunu açıkça söyledi. Büyükelçi, Başkan Trump ve Erdoğan'ın müzakere masasına oturduğunu, bunun sonucunda F-16 müzakerelerinin yeniden başladığını ve müttefik ilişkilerinin yeniden kurulduğunu belirtti.
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı'na göre Çelik Kubbe Projesi, 6 Ağustos 2024 tarihinde gerçekleştirilen Savunma Sanayii İcra Komitesi (SSİK) toplantısında onaylandı. Proje, katmanlı hava savunma mimarisi içerisinde algılayıcı ve silah sistemlerinin ağ merkezli yapıda entegre çalışmasını, ortak hava resmi oluşturulmasını ve bu verilerin yapay zeka destekli olarak karar vericilere ulaştırılmasını hedefliyor.
Yeni Şafak'ın aktardığına göre projenin ilk ismi "Gökkubbe" olarak belirlenmişti; 6 Ağustos 2024 Salı günü Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde alınan kararla Türkiye'nin yeni hava savunma sisteminin adı Çelik Kubbe olarak belirlendi.
Çelik Kubbe'nin geliştirilmesindeki temel amaç çok net: Türkiye'nin hava savunma kabiliyetlerinde yabancı sistemlere olan bağımlılıktan kurtulması gerekiyor. Böylece ülke, dış tedarik zincirlerinin ve siyasi kısıtlamaların dışında kalan, tamamen yerli çözümlerle kendi hava sahasını koruyabilecek. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın deyimiyle "Türkiye, kendi göbeğini kendi kesecek."
İLGİLİ HABERLER
Dronlardan seyir füzelerine, insansız sistemlerden savaş uçaklarına kadar uzanan geniş yelpazedeki tehditlere karşı bağımsız ve sürdürülebilir bir savunma doktrini oluşturmak da projenin motivasyonları arasında yer alıyor.
Doç. Dr. Merve Seren'in çerçevelemesiyle Türkiye bu süreçte eş zamanlı iki strateji izledi: birincisi, NATO müttefiklerin öne sürdüğü zorlayıcı koşullar ve konjonktürün gerekleri doğrultusunda acil güvenlik açığını kapatmak üzere Rusya'dan S-400 alımı; ikincisi, Türkiye'ye ait yerli, milli, entegre ve katmanlı bir hava ve füze savunma sistemi inşa etmek.
Sistemler sistemi Çelik Kubbe Projesi, T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) koordinesinde yürütülüyor. ASELSAN, ROKETSAN, TÜBİTAK SAGE, HAVELSAN ve MKE gibi Türk savunma devlerinin geliştirdiği farklı menzil ve irtifalardaki tüm hava savunma sistemlerini birbirine entegre eden çok katmanlı bir mimari olarak tasarlanıyor.
Erdoğan, 27 Ağustos 2025'teki konuşmasında ASELSAN'ın rolünü özellikle vurguladı: Çelik Kubbe'de sistem geliştirmenin yanı sıra sahadaki bütün sistemlerin birbiriyle anlık haberleşmesini ve entegre çalışmasını sağlayacak yapay zeka destekli komuta kontrol yazılımını ASELSAN'ın geliştirdiğini ve bu yazılım sayesinde sahadaki yüzlerce hava savunma sisteminin tek bir sistem gibi hareket edeceğini açıkladı.
Halihazırda Çelik Kubbe dört ana katman üzerine kurgulandı:
| İrtifa Aralığı | Sistemler |
|---|---|
| Çok Alçak İrtifa (0-10 km) | KORKUT, GÖKBERK (lazer silahı), İHTAR, ŞAHİN, SUNGUR |
| Alçak İrtifa (10-25 km) | HİSAR-A+, GÜRZ, BURÇ |
| Orta İrtifa (25-50 km) | HİSAR-O+, GÖKDEMİR |
| Yüksek İrtifa/Uzun Menzil (60-150+ km) | SİPER Blok-1, Blok-2, Blok-3 |
Basitçe "Çelik Kubbe'nin beyni" olarak nitelendirebileceğimiz HAKİM Hava Komuta Kontrol Sistemi yapay zeka algoritmaları ile saniyeler içinde karar vererek hedefi en uygun bataryaya yönlendiriyor.
Proje, Ağustos 2025'te önemli bir eşik aştı. ASELSAN'ın 27 Ağustos 2025 tarihinde gerçekleştirdiği törende çok katmanlı milli hava savunma sistemi Çelik Kubbe Türk Silahlı Kuvvetleri'ne teslim edildi. Teslimatla birlikte SUNGUR, KORKUT, GÜRZ, HİSAR-A, HİSAR-O ve SİPER gibi yerli unsurları kapsayan toplam 47 araç envantere girdi.
Savunma Sanayii Başkanı Görgün'ün açıklamasına göre teslim edilen 47 araçlık paket şu bileşenleri içeriyordu: HİSAR O 100 ve SİPER hava savunma sistemleri, ALP 300-G ve 100-G radar sistemleri, PUHU ve REDET elektronik harp sistemleri ile KORKUT yakın saha hava savunma araçları.
Teslim edilen pakette 1 adet SİPER uzun menzilli hava savunma sistemi ve ona bağlı 10 araç, 3 adet HİSAR orta menzilli hava savunma sistemi ve toplam 21 araç, KORKUT hava savunma sistemi ile erken ihbar radarları, 7 adet PUHU ve 2 adet REDET elektronik harp sistemi yer aldı.
Çelik Kubbe uluslararası düşünce kuruluşlarının da dikkatini çekmiş durumda. SDE'nin aktardığına göre Hudson Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Dr. Can Kasapoğlu tarafından Atlantic Council için kaleme alınan analizde, Türkiye'nin geliştirdiği Çelik Kubbe hava savunma mimarisinin modern savaş ortamında önemli avantajlar sunduğu vurgulandı. Analizde Batılı ülkelerin kullandığı Patriot ve SAMP/T sistemlerinin artan tehdit ortamında ciddi üretim ve stok sorunlarıyla karşı karşıya olduğu; Orta Doğu çatışmalarında yalnızca birkaç gün içinde yüzlerce Patriot füzesinin kullanıldığı ve mevcut üretim kapasitesinin talebi karşılamada yetersiz kaldığı belirtildi.
Çelik Kubbe projesinin resmi başlangıcı doğrudan Erdoğan'ın imzasını taşıyor. 6 Ağustos 2024 tarihinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın başkanlığında toplanan Savunma Sanayii İcra Komitesi'nde Çelik Kubbe projesi gündeme alındı. 2025 yılında proje resmî olarak aktif edildi.
Konu, 2026'nın gündeminde de yerini koruyor. İlk etapta 47 araçlık hava savunma sistemini devreye alan Türkiye, 2026 yılında önceliğini bu sistemi geliştirmeye verecek.
Türkiye'nin hava savunma hikayesini, özetle NATO ittifakının sınırlarını gösteren bir deneyim olarak okumamız yanlış olmaz. Patriot reddi, Çin ihalesinin iptali, S-400'e yönelme, CAATSA yaptırımları ve F-35'ten çıkarılma süreci… Bu zincirin sonunda Ankara, yerli-milli bir "sistemler sistemi" inşa etme yoluna girmiş durumda.
Atlantic Council analizine göre uzmanlar, yeni nesil savaş ortamında yalnızca yüksek teknolojiye sahip sistemlerin değil, sürdürülebilir üretim ve entegre savunma mimarisinin de kritik önem taşıdığını vurguluyor. Çelik Kubbe projesi tam da bu açıdan katmanlı ve entegre bir savunma mimarisi oluşturmayı hedefliyor. Kısa, orta ve uzun menzilli savunma unsurlarını tek bir komuta-kontrol ağı altında birleştirerek hava sahasının bütüncül biçimde korunmasını amaçlıyor.
Yine de açık sorular var: F-35 programına dönüş için bir formül bulunabilecek mi? SAMP/T müzakereleri bu kez sonuçlanacak mı? Bütün bu soruların ve daha fazlasının cevapları zaman içinde belli olacak.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
12:34
YORUM YAZ