Dünya neden farklı cephelerde geriliyor? Doç. Dr. Merve Özcan, Türkiye’nin kritik rolünü açıkladı

ABD, Rusya ve Çin arasındaki rekabet küresel dengeleri yeniden şekillendirirken Türkiye kritik bir jeopolitik hattın merkezinde bulunuyor. Peki neden aynı anda birçok farklı noktadan gerilim yükseliyor? Türkiye’nin farklı aktörlerle iletişim kanallarını açık tutan “istikrar diplomasisi” bu tabloda ne anlama geliyor?

Karadeniz’den Orta Doğu’ya, Hürmüz’den Pasifik’e uzanan gerilim hattını değerlendiren Uluslararası İlişkiler Uzmanı Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan, ABD-Rusya-Çin rekabetinin küresel dengeleri nasıl değiştirdiğini ve Türkiye’nin bu kritik denklemde neden “istikrar diplomasisi” izlediğini Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'a analiz etti.

Dünya aynı anda neden bu kadar çok cephede geriliyor? ABD, Rusya ve Çin arasında yeni bir güç savaşı mı başladı?

Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan: Uzun süredir biriken sistemik güç değişiminin aynı anda birkaç coğrafyada görünür hale gelmesi olarak okuyorum. Bugün Karadeniz’de Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu’da ABD-İran-İsrail ekseni, Hürmüz’de enerji ve deniz ticareti krizi, Pasifik’te ABD-Çin rekabeti birbirinden tamamen bağımsız cepheler değil. 1990’lardan sonraki dönemde ABD’nin askerî, ekonomik ve kurumsal üstünlüğünün çok daha az tartışıldığı bir uluslararası sistem vardı. Bugün ise bu düzen üç ayrı yönden baskı altında.

Rusya Avrupa güvenlik mimarisini askerî güç kullanarak değiştirmeye çalışıyor. Çin, ABD’nin Pasifik’teki üstünlüğüne ekonomik, teknolojik ve giderek daha fazla askerî kapasiteyle meydan okuyor. İran ise Orta Doğu’da ABD merkezli güvenlik düzenini ve özellikle Körfez’deki deniz ve enerji denklemini zorlayabilecek asimetrik araçlara sahip olduğunu gösteriyor.

BÜYÜK GÜÇLER ARASINDA YENİDEN KONUMLANMA

Bence bunun sonucu şu: ABD aynı anda Avrupa, Orta Doğu ve Hint-Pasifik’te caydırıcılık üretmek zorunda kalıyor. Moskova ile Pekin arasında klasik NATO tipi bir askerî ittifak bulunmamaktadır. Üstelik iki ülkenin çıkarları her konuda ve her coğrafyada bütünüyle örtüşmemektedir. Ancak ABD’nin küresel üstünlüğünün sınırlandırılması, Batı merkezli uluslararası sistemin dönüştürülmesi ve daha çok merkezli bir güç dağılımının ortaya çıkarılması noktasında Rusya ile Çin’in stratejik çıkarlarının önemli ölçüde kesiştiğini söylemek mümkündür.

Dolayısıyla bugün küresel sistemde yaşanan gelişmeleri yalnızca tek tek krizler üzerinden değil, büyük güçler arasındaki yeniden konumlanma ve güç aktarımı üzerinden değerlendirmek gerekir.

Türkiye bu büyük güç mücadelesinin neresinde? Ankara bu çok cepheli gerilim ortamında nasıl bir pozisyon alıyor?

Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan: Türkiye ise tam da bu kırılmaların merkezinde, benim “istikrar diplomasisi” olarak tanımladığım dış politika anlayışıyla hareket etmektedir. İstikrar diplomasisinin temel özelliği, ortaya çıkan krizleri yalnızca tehdit olarak görmek değil; küresel sistemde oluşan fay hatlarını doğru okumak, bu kırılmaların Türkiye açısından oluşturduğu riskleri sınırlandırırken ortaya çıkardığı diplomatik hareket alanlarını da değerlendirebilmektir.

Türkiye’nin son yıllardaki dış politikasında görülen temel yaklaşım, büyük güçlerden herhangi birinin stratejik uzantısına dönüşmekten ziyade, farklı aktörlerle aynı anda temas kurabilen, kriz zamanlarında iletişim kanallarını açık tutan ve mümkün olduğunca çatışmanın genişlemesini engellemeye çalışan bir denge arayışıdır.

Karadeniz, Orta Doğu ve Hürmüz aynı anda ısınırken Türkiye için en büyük risk ne?

Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan: Rusya-Ukrayna savaşı bu yaklaşımın en açık örneklerinden birini oluşturmuştur. Savaşın başladığı ilk dönemden itibaren Ankara, taraflardan birini bütünüyle dışlayan bir politika yerine, hem Ukrayna’nın egemenliği ve toprak bütünlüğünü savunan hem de Rusya ile diplomatik kanalları açık tutan çok katmanlı bir diplomasi yürütmeye çalışmaktadır.

Ancak burada daha temel bir sorunla karşı karşıyayız. Türkiye’nin diplomatik girişimlerinin kalıcı sonuç üretebilmesi yalnızca Ankara’nın iradesine bağlı değildir. Savaşın farklı dönemlerinde Avrupa’dan ve genel olarak Batı güvenlik mimarisinden Türkiye’nin arabuluculuk girişimlerine beklenen ölçüde siyasi destek verilmediği görülmüştür.

Tam da bu nedenle bugün geldiğimiz noktada yeniden aynı temel soruyla karşı karşıyayız: Savaş gerçekten askerî yöntemlerle sona erdirilebilir mi?Türkiye’nin arabuluculuk girişimleri, yalnızca Rusya-Ukrayna savaşı açısından değil, daha geniş anlamda büyük güç rekabetinin giderek sertleştiği yeni uluslararası sistem açısından da önem taşımaktadır.

İLGİLİ HABERLER

Çin küresel düzeni nasıl dönüştürüyor? Doç. Dr. Merve Suna Özcan'dan kritik analiz

Haritalar yeniden çiziliyor! Doç. Dr. Hasan Bardakçı açıkladı: Türkiye 100 yıl sonra yeniden merkez ülke oluyor