Haritalar yeniden çiziliyor! Doç. Dr. Hasan Bardakçı açıkladı: Türkiye 100 yıl sonra yeniden merkez ülke oluyor

Dünyada haritaların yeniden şekillendiği bir dönemden geçiyoruz. Enerji krizleri ve ticaret yollarındaki güvenlik sorunları küresel dengeleri yeniden şekillendirirken, Türkiye stratejik konumuyla öne çıkıyor.

Savaşlar ve jeopolitik krizler alternatif ticaret güzergahlarının önemini artırırken, Orta Koridor, Zengezur ve Kalkınma Yolu projeleri Türkiye'nin önündeki jeoekonomik fırsatı büyütüyor. Harran Üniversitesi Uluslararası Ticaret ve Lojistik Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Hasan Bardakçı, Türkiye'nin artık yalnızca bir "köprü" değil, Avrupa ve Asya arasındaki ticaretin üretim, lojistik ve dağıtım merkezi olabileceğini Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'a anlattı.

Dünyada haritaların yeniden çizildiği bir dönemden geçiyoruz. Sizce Türkiye 100 yıl sonra yeniden jeopolitik merkez ülke konumuna mı geliyor?

Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Bence burada çok önemli bir dönüşüm yaşanıyor. Türkiye sadece yeniden jeopolitik merkez haline gelmiyor; jeopolitik merkez olmanın ötesinde jeoekonomik bir merkez olma fırsatı yakalıyor.

100 yıl önce Türkiye'nin önemi daha çok coğrafi konumundan ve imparatorluk mirasından kaynaklanıyordu. Bugün ise elimizde çok daha farklı bir güç var: ulaşım altyapısı, limanlar, demiryolları, enerji hatları, lojistik merkezler ve Avrupa-Asya ticaretini birbirine bağlayan koridorlar.

Dünyada artık savaşlar kadar, hatta bazı durumlarda savaşlardan daha fazla, ticaret yollarının güvenliği ve tedarik zincirlerinin sürekliliği önem kazanıyor.

Rusya-Ukrayna savaşı Kuzey Koridoru'nun risklerini artırdı. Hürmüz ve Kızıldeniz'deki krizler deniz yollarının kırılganlığını gösterdi. İşte tam bu noktada Türkiye'nin coğrafyası yeniden değer kazanıyor. Ben bunu şöyle ifade ediyorum:

“Türkiye'nin yıldızı sadece doğudan batıya baktığı için değil, dünyanın kuzey-güney ve doğu-batı ticaret yollarının kesişim noktasında olduğu için parlıyor.”

Dolayısıyla önümüzdeki dönemde Türkiye'nin en önemli stratejik avantajlarından biri coğrafyasını ekonomik güce dönüştürebilmesi olacaktır.

Türkiye'nin asıl gücü askeri kapasitesinden mi, yoksa Avrupa-Asya arasındaki konumundan ve ticaret koridorlarından mı geliyor?

Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Askeri kapasite elbette çok önemli. Çünkü ticaretin ön koşullarından biri güvenliktir. Ancak 21. yüzyılda ülkelerin gücünü yalnızca tank, uçak veya füze sayısıyla ölçmek artık yeterli değil. Bir ülkenin dünya ticaretindeki konumu da başlı başına stratejik bir güçtür.

Türkiye'nin asıl farkı burada ortaya çıkıyor. Türkiye Avrupa'nın hemen yanı başında, Kafkasya'nın, Orta Asya'nın, Ortadoğu'nun ve Akdeniz'in kesişiminde bulunuyor. Dolayısıyla Türkiye yalnızca malların geçtiği bir ülke değil, ticaret akışlarının yönünü değiştirebilecek bir ülke haline geliyor. Ben bunu “lojistik güç” olarak tanımlıyorum. Çünkü geleceğin dünyasında şu soru daha fazla sorulacak:

“Malı nereden geçiriyoruz ve kriz çıktığında alternatif güzergâhımız neresi?”

Türkiye bu sorunun cevabı olabilecek ülkelerden biri. Dolayısıyla askeri güç Türkiye'nin güvenliğini sağlarken, koridorlar ve lojistik altyapı Türkiye'nin ekonomik ağırlığını artırıyor.

Orta Koridor, Kalkınma Yolu ve Zengezur aynı anda düşünüldüğünde Türkiye'nin önünde nasıl bir jeopolitik tablo ortaya çıkıyor?

Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Aslında burada tek tek üç projeden değil, birbirine bağlanan devasa bir ticaret ağından söz ediyoruz. Orta Koridor Türkiye'yi Orta Asya ve Çin'e bağlıyor.

Zengezur, Türkiye ile Azerbaycan üzerinden Türk dünyasına daha doğrudan bir bağlantı oluşturuyor. Kalkınma Yolu ise Basra Körfezi'ni Irak ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlama potansiyeli taşıyor. Bunları haritanın üzerinde birlikte düşündüğümüzde Türkiye'nin önünde çok önemli bir tablo çıkıyor: Türkiye doğunun pazarıyla batının pazarı arasında sadece transit ülke değil, dağıtım ve üretim merkezi olabilir.

Daha açık söyleyelim:

“Türkiye'nin önündeki fırsat, yolların geçtiği ülke olmak değil; yolların kesiştiği merkez ülke olmaktır.”

Bence asıl mesele budur.

Çünkü koridorlardan sadece transit gelir elde etmek yeterli değil. Türkiye bu koridorların çevresinde lojistik merkezler, serbest bölgeler, organize sanayi bölgeleri, depolama tesisleri ve katma değerli üretim merkezleri oluşturabilirse koridorların ekonomik getirisi katlanacaktır.

Özellikle Hürmüz ve Kızıldeniz'deki krizler alternatif güzergâhların değerini artırıyor. Bu durum Türkiye'yi ekonomik açıdan bir “alternatif merkez” haline getirebilir mi?

Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Kesinlikle. Hatta burada çok önemli bir kavram ortaya çıkıyor: “alternatif güzergâh ekonomisi.”

Hürmüz krizi bize çok basit ama çok önemli bir gerçeği gösterdi: Küresel ticarette tek bir güzergâha bağımlı olmak artık ekonomik bir risk. 2026'da Hürmüz'deki ciddi kesintiler ve Kızıldeniz'deki güvenlik sorunları deniz taşımacılığının ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Bu gelişmeler Türkiye üzerinden geçen kara ve demiryolu güzergâhlarının stratejik değerini artırıyor.

Türkiye burada “alternatif merkez” olabilir. Ama bunun için sadece coğrafi konum yetmez. Lojistik altyapı + güvenlik + hızlı gümrükleme + demiryolu kapasitesi + limanlar + dijital ticaret altyapısı birlikte çalışmak zorunda.

Türkiye'nin 2026'da Hürmüz kaynaklı aksamalardan etkilenen ticareti alternatif güzergâhlarla sürdürmek amacıyla Suudi Arabistan üzerinden transit taşımacılık mekanizması oluşturması da bunun somut örneklerinden biri.

Yani krizler Türkiye'ye şunu söylüyor: “Sen sadece bir köprü değilsin; doğru yatırımı yaparsan alternatif bir ticaret kapısı olabilirsin.”

Zengezur Koridoru hayata geçerse Türkiye'nin Türk dünyasıyla bağlantısı ve Orta Asya'ya erişimi ne ölçüde değişir?

Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Çok ciddi biçimde değişir. Bugün Türkiye'den Orta Asya'ya ulaşırken Kafkasya'daki bağlantılar ve Hazar geçişi önemli bir eşik oluşturuyor. Zengezur'un devreye girmesiyle Türkiye-Azerbaycan-Nahçıvan bağlantısı çok daha güçlü ve doğrudan hale gelecek.

2026 yılı itibarıyla Türkiye tarafında çalışmalar sürerken, Zengezur bağlantısının birkaç yıllık perspektifte hayata geçirilmesi hedefleniyor. Güzergâhın Kars-Iğdır-Dilucu-Nahçıvan üzerinden Azerbaycan'a bağlanması öngörülüyor.

Bu yalnızca bir demiryolu veya karayolu projesi değil. Bu, Türk dünyasının ekonomik coğrafyasını birbirine bağlayan bir arterdir. 

Türkiye açısından bunun üç büyük sonucu olur:

Birincisi, Orta Asya pazarlarına erişim kolaylaşır.

İkincisi, Azerbaycan ve diğer Türk devletleriyle ticaret hacminin artması kolaylaşır.

Üçüncüsü ve belki de en önemlisi, Türkiye'nin Orta Koridor üzerindeki stratejik ağırlığı artar.

Dolayısıyla Zengezur'a yalnızca “bir ulaşım projesi” olarak bakmak eksik olur.

Zengezur, Türkiye'nin Türk dünyasına açılan ekonomik kapısıdır.

Irak Kalkınma Yolu ile Orta Koridor birleşirse Türkiye'nin önünde gerçekten yeni bir “modern İpek Yolu” oluşur mu?

Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Ben “modern İpek Yolu” ifadesini burada oldukça anlamlı buluyorum. Çünkü eski İpek Yolu nasıl sadece bir ticaret yolu değil; kültürleri, şehirleri ve ekonomileri birbirine bağlayan büyük bir ağ ise bugün de benzer bir dönüşüm yaşanıyor.

Kalkınma Yolu Basra Körfezi'ndeki Büyük Faw Limanı'ndan başlayarak Irak üzerinden Türkiye'ye ve oradan Avrupa'ya ulaşmayı hedefliyor. İlk aşamada demiryolu bağlantısının önceliklendirilmesi de özellikle önemli.

Şimdi bunu Orta Koridor'la birleştirelim.

Bir tarafta Çin-Orta Asya-Azerbaycan-Türkiye-Avrupa hattı, diğer tarafta Körfez-Irak-Türkiye-Avrupa hattı ortaya çıkıyor. Bu iki hattın kesişim noktasında da Türkiye bulunuyor. İşte o zaman ortaya gerçekten çok güçlü bir ticaret ağı çıkabilir.

Fakat burada kritik bir nokta var: Türkiye'nin hedefi sadece transit ülke olmak olmamalı. Transit ülke olursanız yol sizin üzerinizden geçer ama ekonomik değer başka ülkelerde oluşur. Türkiye'nin hedefi “transit ülkeden üretim ve lojistik merkezine” dönüşmek olmalı.

Lojistik köyler, depolama merkezleri, gümrük merkezleri, e-ticaret dağıtım ağları, organize sanayi bölgeleri ve yüksek katma değerli üretim bu koridorlara entegre edilirse Türkiye gerçekten 21. yüzyılın modern İpek Yolu'nun merkezlerinden biri olabilir.

Ve benim kanaatimce asıl büyük rekabet burada başlayacak:

“Kim yolların üzerinde olacak?” değil, “Kim yolların ekonomik değerini yönetecek?”

Türkiye'nin önündeki asıl fırsat budur.

İLGİLİ HABERLER

Bir insanın yalan söylediğini ele veren en güçlü işaret! Beden dili uzmanı açıkladı

Miras kalan malı kardeşiniz alabilir mi? Av. Mert Yalçın yeni miras düzenlemesinin sınırlarını açıkladı