Küresel piyasalarda deprem devam ediyor. Dünya ekonomisinde aynı anda birden fazla risk baş gösterirken, piyasalarda yeni bir kriz dalgası endişesi gündemde. Tahvil faizleri, yapay zekâ balonu, enerji fiyatları ve ticaret yollarındaki gerilimler sürüyor.
HABERİN ÖZETİ
Okunma süresi 41 saniyeye düşürüldü.
Okunma süresi 41 saniyeye düşürüldü.
ÖZETİ PAYLAŞ
1929 ve 2008 krizlerine dikkat çeken İstanbul Arel Üniversitesi Muhasebe ve Finans Yönetimi Bölümü Öğretim üyesi Doç. Dr. Cüneyt Dirican, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'a küresel ekonomide yeni bir döneme girildiğini belirterek piyasalar için kritik riskleri sıraladı. Dirican, Türkiye’nin de küresel dalgalanmalara karşı hazırlıklı olması gerektiğini vurguladı.
Küresel piyasalarda nasıl bir tablo görüyorsunuz?
Doç. Dr. Cüneyt Dirican: Başta ABD tahvilleri olmak üzere gelişmiş ekonomilerin tahvil faizleri 2008 finansal krizi seviyelerinin üstüne doğru hareketlenmiş durumda. Bu bizlere kışın soğuk geçebileceğine dair bir izlenim veriyor. Kusursuz fırtına her geçen gün yaklaşıyor.
ABD seçimi öncesinde tansiyonun yüksek olması normal. Ancak seçim sonrasında tansiyon yüksek kalırsa o zaman esas sorunlar başlar. Başta ABD borsalarında yapay zekâ balonu olduğu iddiası ile endekslerde düzeltmeler gelebilir. Nitekim yapay zekâ cephesi yaz aylarında açılmıştı. The Economist, Daron Acemoğlu tartışması ile resmiyete döküldü, en son yapay zekâ ajanları kaçtı, yavaşlatılmalı haberleri ile devam ediyor. Bunun hisse senetlerine yansıması en büyük korku aslında.
ABD ekonomisinde faiz ve enflasyon açısından hangi riskler öne çıkıyor?
Doç. Dr. Cüneyt Dirican: ABD mortgage faizi, kredi kartı faizi oranları, benzin pompa fiyatları tarihi seviyelerde. Enflasyon diye faiz arttıran Fed yeni başkanı Warsh acemi bir şekilde piyasaya ilk toplantıda teslim oldu ve merkez bankası bağımsızlığını riske ederek havlu attı.
Ortodoks iddialarda politika faizi artışı tahvil faizini frenleyecekti, şu anda tam tersi durumda. Hatta enflasyonu bahane ederek Fed’i en az 2 kere daha faiz artışına zorluyor piyasa.
İran Meclis Başkanı aslında Fed faiz kararı öncesinde Ben Şalom Bernanke’nin (vd. 2004) bulguları olan arz ve enerji şoklarında politika faizinin enflasyona bir etkisi yoktur sonucunu teyit eden bir paylaşımda bulundu. Taylor Kuralı diye bilinen ve reel faizi gösteren formüle Babülmendep ve Hürmüz Boğazlarını değişken olarak koyarak faizi ve enflasyonu belirleyenin kendileri olduğunu sarkastik bir şekilde ifade etti.
| Kategori / Konu | Detay ve Değerlendirmeler |
|---|---|
| ABD Ekonomisindeki Tarihi Göstergeler | Mortgage faizleri, kredi kartı faiz oranları ve benzin pompa fiyatları tarihi seviyelerde seyretmektedir. |
| Fed ve Para Politikası Eleştirisi | Fed'in yeni başkanı Warsh, ilk toplantısında piyasaya teslim olarak merkez bankası bağımsızlığını riske atmış ve faiz politikasında havlu atmıştır. |
| Politika Faizi ve Tahvil Faizi Çelişkisi | Ortodoks iktisat iddiasının aksine, politika faizi artışı tahvil faizlerini frenleyememiş, tam tersi bir durum oluşmuştur. Piyasa, enflasyonu gerekçe göstererek Fed'i en az iki kez daha faiz artırımına zorlamaktadır. |
| Arz ve Enerji Şoklarının Etkisi (Bernanke Bulgusu) | Ben Bernanke'nin (2004) bulgularına göre; arz ve enerji şoklarında politika faizinin enflasyon üzerinde belirleyici bir etkisi bulunmamaktadır. |
| Jeopolitik Riskler ve Taylor Kuralı | İran Meclis Başkanı, Taylor Kuralı'na Babülmendep ve Hürmüz Boğazlarını birer değişken olarak ekleyerek, faiz ve enflasyonu küresel enerji/arz krizlerinin belirlediğini vurgulamıştır. |
Küresel ticaret yollarındaki gelişmeleri nasıl değerlendiriyorsunuz?
Doç. Dr. Cüneyt Dirican: Grönland’da Trump sonunda istediğini aldı. Ticaret yollarında Panama, Cebelitarık, Süveyş, Hürmüz’de yaşanan sorunlara ABD destekli Milei ile Falkland Adaları krizi eklendi.
Arktik Denizi’nde Rusya’yı kontrol etme bahanesi ile Çin’in enerji yolları dışında ticaret yolları da kontrol altına alınmaya çalışılıyor. Keza yapay zekâ veri merkezleri için de Grönland bir fırsat.
Avrupa açısından nasıl bir ekonomik tablo ortaya çıkıyor?
Doç. Dr. Cüneyt Dirican: İngiltere’de İskoçya, Galler ve İrlanda’nın ayrılma kararı kapitalizmden önce kraliyetlerin çökeceği şeklinde görülebilir. Ancak AB’ye üyeliği de dile getirmelerine karşın Almanya ve Fransa seçimleri, tersine İtalya’yı da dikkate alınca tersine ufukta AB’de bölünmelerin olabileceği ve Euro’nun geleceği üzerine daha fazla soru işareti yaratıyor.
Enerji fiyatları dışında rafineri saldırıları ile Ukrayna’nın Savaşı AB’ye bu kış daha fazla zarar verecek gibi duruyor.
Bu süreci geçmiş ekonomik krizlerle karşılaştırdığınızda nasıl bir tablo ortaya çıkıyor?
Doç. Dr. Cüneyt Dirican: 1929 Buhranı sonrasında dünya süreci iyi yönetememiş ve sonu iyi bitmemişti. Sonrasında yeni finansal mimari geldi, yeni ekonomik bloklar ve oluşumlar ile. 2008 Lehman Biraderler sonrasında benzer bir sürece hızla savruluyoruz. Maalesef.
Küresel gelişmeler Türkiye'yi nasıl etkiliyor?
Doç. Dr. Cüneyt Dirican: Biz enflasyon-faiz-kur üçgeninde maalesef bu küresel sürece yakalandık. Faizleri çoktan indirmiş olmamız ve özellikle gıda enflasyonunu kontrol altına almış olmamız lazım.
Yapay zekâ ve ticari uzay yarışında PISA sonuçlarını nasıl avantaja çevirmemiz gerekir gibi başlıkları tartışmamız gerekirken hâlâ neoklasik 80 model amfi tipi iktisadi modeller ile kendi Lehman Brothers benzeri konularımızı tartışmak zorunda kalıyoruz. Getiriden önce etik ve güven piyasalarda olması gereken başlıktır. Finansal okuryazarlık ve risk yönetimi ise elzemdir.
Bankerler krizinden sonra Sermaye Piyasası Kanunumuz, fona devrolan bankalar sonrasında Bankacılık Kanunumuz oluştu. Bunları, bardağın dolu tarafından bakıp bir fırsat olarak değerlendirmemiz lazım. Tasarruf Finans Kanunu ve Kripto Para Kanunu için hızla aksiyon alacağımız günlerdeyiz. TCMB ve regülatör kurumlardaki uzmanların özlük haklarını bir an önce iyileştirmemiz elzem.
Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
Google Play
App Store
15:40
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ