Kategoriler
UYGULAMALAR
İstanbul
ABD'de hava trafik kontrol sisteminde yaşanan teknik arıza, ülke genelinde uçuşların saatlerce durmasına neden olurken, havacılık altyapısının güvenilirliği ve eski teknolojilerin oluşturduğu riskleri yeniden gündeme taşıdı. Rutin bakım çalışması sırasında ortaya çıkan aşırı veri yüklenmesiyle radar ve iletişim sistemlerinin devre dışı kalması, dünyanın en gelişmiş ekonomilerinden birinde bile kritik altyapıların ne kadar kırılgan olabileceğini gözler önüne serdi. Krizin ardından gündeme gelen milyarlarca dolarlık modernizasyon planı ise havacılıkta dijital dönüşümün ekonomik boyutunu tartışmaya açtı. Ekonomist Necmettin Batırel, ABD'de yaşanan krizin nedenlerini, ekonomik yansımalarını ve modernizasyon sürecinin maliyetini Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'a değerlendirdi.
ABD'de ülke genelinde uçuşların 4 saatten fazla durdurulmasına yol açan kriz, hava trafik kontrol iletişim ağında yürütülen rutin bir bakım çalışması sırasında yaşanan aşırı veri yüklenmesi nedeniyle meydana geldi. Yetkililer, yaşanan kesintinin arkasında herhangi bir siber saldırı veya hacker müdahalesi bulunmadığını kesin bir dille ifade ediyor. Peki, kriz nasıl meydana geldi ve sistem neden felç oldu?

Federal Havacılık İdaresi (FAA) yüklenicisi L3Harris, eski bakır telekomünikasyon hatlarını fiber optik altyapıya dönüştürmek amacıyla rutin bir bakım ve güncelleme çalışması yürütüyordu. Bu çalışma sırasında bir ağ yönlendiricisi (router), diğer yönlendiricilere her 4-5 saniyede bir 1.000'den fazla bağlantı isteği göndererek sistemi aşırı veri yüküne maruz bıraktı.
Aşırı yüklenme, ABD genelindeki 22 yol boyu hava trafik kontrol merkezinin 17'sinde radar ve sesli iletişim sistemlerinde istikrarsızlığa yol açtı. FAA, sorunun kaynağını yaklaşık 45 dakika boyunca tespit edemeyince havacılık güvenliğini riske atmamak adına 11 Eylül 2001'den bu yana en uzun süreli ülke çapında uçuş durdurma (ground stop) kararını aldı.
Batırel'in verdiği bilgilere göre "Dünyanın en yoğun hava sahalarından birini yöneten sistemde, bazıları 1960'lara ve 2001 yılına dayanan ekipmanların, hatta bazı tesislerde hâlâ disketlerin kullanılması, yeni teknolojilerin eski sistemlere entegrasyonunu kırılgan hâle getiriyor. ABD Sayıştayı (GAO) verilerine göre, FAA'nın 138 hava trafik kontrol sisteminden 51'i sürdürülemez durumda."
| Kategori | Detay |
|---|---|
| İlgili Kurum ve Yüklenici | Federal Havacılık İdaresi (FAA), L3Harris |
| Çalışmanın Amacı | Eski bakır telekomünikasyon hatlarını fiber optik altyapıya dönüştürmek için rutin bakım ve güncelleme |
| Sorunun Doğrudan Nedeni | Bir ağ yönlendiricisinin (router) her 4-5 saniyede bir 1.000'den fazla bağlantı isteği göndererek sistemi aşırı veri yüküne maruz bırakması |
| Doğrudan Etkilenen Sistemler | 22 yol boyu hava trafik kontrol merkezinin 17'sindeki radar ve sesli iletişim sistemleri |
| Tespit Süresi | Yaklaşık 45 dakika |
| Alınan Karar | 11 Eylül 2001'den bu yana ülke çapında uygulanan en uzun süreli uçuş durdurma (ground stop) kararı |
| Altyapısal Riskler / Arka Plan | Sistemde 1960'lar ve 2001'den kalma ekipmanların ve disketlerin kullanılması; yeni teknolojilerin eski sistemlere entegrasyon zorluğu |
| Sayıştay (GAO) Verisi | FAA bünyesindeki 138 hava trafik kontrol sisteminden 51'inin sürdürülemez durumda olması |

Olayın, aynı gün yaşanan küresel Microsoft kesintisiyle veya bir siber saldırıyla bağlantılı olduğu yönündeki iddialardan bahseden Batırel, "Ancak İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, Ulaştırma Bakanı Sean Duffy ve FBI, yapılan incelemelerde kötü niyetli bir müdahaleye veya hacker saldırısına ilişkin herhangi bir kanıt bulunmadığını açıkladı." dedi.

ABD Başkanı Donald Trump ve Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, krizin ardından Kongre'ye çağrıda bulunarak daha önce talep edilen 30,1 milyar dolarlık paketin 50 milyar dolara çıkarılmasını istedi.
Kongre, Temmuz 2025'te modernizasyonun ilk aşaması için 12,5 milyar dolarlık bütçeyi hâlihazırda onaylamıştı.

Batırel, "İlk aşamada planlanan kaynak dağılımına göre doğrudan hava trafik kontrol teknolojilerinin modernizasyonuna 10,1 milyar dolar ayrılması öngörülüyor. Bu tutarın 7,2 milyar doları bütünleşik otomasyon ve kontrolör istasyonlarına, 2 milyar doları ise bulut bilişim altyapısına tahsis edilecek.
Bunun yanı sıra kontrol kulelerinin yenilenmesine 2 milyar dolar, havalimanı altyapı projelerine 18 milyar dolar ve eski terminal binalarına 10 milyar dolar ayrılması planlanıyor.
Kalan eski bakır kabloların tamamen fiber optik ağa geçirilmesi, bulut tabanlı sistemlerin kurulması ve radar ağlarının yenilenmesini kapsayan ilk fazın Aralık 2028'e kadar tamamlanması hedefleniyor. İkinci fazda ise uçak takibini ve hava trafiğini optimize edecek yeni nesil sistemler devreye alınacak." diyerek önümüzdeki süreç hakkında bilgi verdi.