Türkiye ekonomisinde cari dengede yaşanan toparlanma, döviz rezervlerinden kur istikrarına, enflasyondan dış borçlanma maliyetlerine kadar birçok alanda olumlu beklentileri beraberinde getirdi. Dokuz ayın ardından cari fazla dönemine girilmesi, ekonomide yeni bir sürecin kapısını aralıyor. Cari dengedeki iyileşmenin piyasalara etkisini ve Türkiye ekonomisine sağlayacağı katkıları Ekonomist Necmettin Batırel, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'a değerlendirdi.
Türkiye'nin dünyadan kazandığı döviz ile dünyaya ödediği döviz arasındaki net fark cari dengeyi oluşturur. Yapısal olarak enerji ve ara malında dışa bağımlı olan Türkiye ekonomisi için cari denge, döviz kurlarının istikrarı, enflasyon kontrolü ve genel makroekonomik sağlık açısından en kritik göstergelerden biri olarak değerlendiriliyor.
Batırel, Bizim en büyük kronik sorunumuz, büyürken ithalata ihtiyaç duymamızdır. İşte bu yüzden cari dengede ideal seviyeyi bir türlü yakalayamıyoruz. Cari açık, ülkeden döviz çıkışının döviz girişinden fazla olduğunu gösterir. Bu açık, kaliteli sermayeyle (doğrudan yatırımlarla) finanse edilemezse döviz kurları üzerinde yukarı yönlü baskıya yol açar. Cari açığın sürdürülebilir şekilde finanse edilemediği dönemlerde aradaki fark Merkez Bankası rezervlerinden karşılanır ve bu da rezervlerin erimesine yol açar. Sürekli cari açık veren bir ülke, bu açığı kapatmak için dışarıdan borçlanmak zorundadır. Yüksek dış borç ise ülkenin risk primini (CDS) artırarak borçlanma maliyetlerini yükseltir." şeklinde konuştu.
Peki, Türk ekonomisi için ideal cari denge nasıl olmalı?
Türkiye için ideal durum, cari fazla vermek veya GSYİH'ye oranı yüzde 1-2'yi geçmeyen, sürdürülebilir bir cari açık seviyesini korumaktır. Ancak buradaki en kritik unsur, dengenin niceliğinden ziyade niteliği olduğunu söyleyen Batırel, "İdeal senaryoda oluşan ufak miktardaki açık, kısa vadeli "sıcak para" (portföy yatırımları) veya swap anlaşmalarıyla değil, doğrudan yabancı yatırımlarla (fabrika yatırımları, şirket ortaklıkları) finanse edilmelidir. İdeal cari dengeye kalıcı olarak ulaşmak; ihracatta yüksek katma değerli, teknolojik ürünlerin payını artırmaktan ve enerji bağımlılığını (yerli kaynaklar, yenilenebilir enerji) azaltmaktan geçer."
Batırel, "Cari açığın azalması (veya cari fazla verilmesi), enflasyonu dolaylı olarak ve orta vadede kesinlikle frenler. Eğer cari açık, ekonomi yavaşladığı ve iç talep bıçak gibi kesildiği için düşüyorsa (ithalatın azalmasıyla), bu durum talep enflasyonunu hızla düşürür. Fakat ekonomi yeniden büyümeye başladığında yapısal sorunlar çözülmediği için açık da enflasyon da tekrar yükselir.
Eğer cari denge ihracat başarısı ve ithal ikamesi (içeride üretme) ile iyileşiyorsa ülkeye net döviz girişi artar. Döviz kuru üzerindeki baskı kalıcı olarak kalkacağı için maliyet kaynaklı enflasyonist döngü kırılmış olur" diyerek asıl hedefi özetledi.
Türkiye'nin cari işlemler dengesinde ağustos ayında başlayan toparlanmanın eylül ayında da devam etmesi bekleniyor. Batırel, "Dokuz ay üst üste açık verdikten sonra ağustosta fazlaya dönen cari işlemler hesabının, eylül ayında 2,3 milyar dolar fazla vermesi bekleniyor. Yıl sonunda cari açığımız 44,3 milyar dolar olacak. Türkiye'nin cari açığının Gayrisafi Yurt İçi Hasıla'ya (GSYİH) oranı, yıl sonunda yüzde 2,6 olarak gerçekleşecek.
Ekonomide cari açığın GSYİH'ye oranının yüzde 3 ve üzeri olması kritik eşik olarak kabul edilir. Bu oran yüzde 2,5-3 aralığının altında kaldığı sürece cari açık "yönetilebilir" seviyede değerlendirilir.
Cari açık düştüğü, yani ülkeye giren döviz miktarı çıkan döviz miktarından fazla olduğu için Merkez Bankası rezervleri artacak. Döviz talebi düşeceği için dolar/TL kuru sakinleşecek veya istikrar kazanacak. Ülkenin dış borç ödeme kapasitesi yüksek görüleceği için CDS (risk primi) gerileyecek, dışarıdan daha uygun maliyetle borç ve finansman sağlanacak. Döviz kurlarının yatay seyretmesi, ithalat maliyetlerini düşürerek enflasyonla mücadeleye pozitif destek sağlayacak." ifadelerini kullandı.
| Konu / Gösterge | Değer / Durum / Hedef | Açıklama / Ekonomik Etkisi |
|---|---|---|
| İdeal Cari Denge | Cari fazla veya GSYİH'nin %1-2'si kadar açık | Sürdürülebilir seviye; finansmanın sıcak para yerine doğrudan yabancı yatırımlarla yapılması gerekir. |
| Eylül Ayı Beklentisi | 2,3 milyar dolar cari fazla | 9 ay açık verdikten sonra ağustosta başlayan toparlanmanın sürmesi bekleniyor. |
| Yıl Sonu Cari Açık Beklentisi | 44,3 milyar dolar | GSYİH'ye oranının %2,6 olarak gerçekleşmesi öngörülüyor. |
| Kritik ve Yönetilebilir Eşikler | Kritik: ≥ %3 Yönetilebilir: < %2,5-3 | Açığın GSYİH'ye oranının %2,5-3 altında kalması risk oluşturmaz, yönetilebilir kabul edilir. |
| Enflasyon Üzerindeki Etkisi | Dolaylı ve orta vadeli düşüş | İhracat ve döviz girişiyle sağlanan iyileşme kuru yatay tutarak maliyet kaynaklı enflasyonu kırar. |
| Piyasalar ve Rezervler Üzerindeki Etkisi | Pozitif | TCMB rezervleri artar, Dolar/TL sakinleşir, CDS (risk primi) geriler ve borçlanma maliyeti düşer. |
| Kalıcı İyileşme İçin Gerekenler | Yapısal Reformlar | Yüksek katma değerli ihracat, teknoloji ürünleri üretimi ve yerli/yenilenebilir enerji ile bağımlılığı azaltmak. |
Google Play
App Store
10:17
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ