Gıda fiyatları düşecek mi? 11 yıldır bekleniyordu! Yeni Hal Yasası için kritik gelişme

Kamuoyunda “Yeni Hal Yasası” olarak bilinen düzenleme için gözler Meclis’e çevrildi. Yaklaşık 11 yıldır gündemde olan yasa, tarladan rafa uzanan zincirdeki aracı maliyetlerini ve fiyat manipülasyonlarını azaltmayı hedefliyor.

Düzenlemeyle zincir marketlere doğrudan üreticiden alım zorunluluğu getirilmesi, üretici örgütlerinin hallerdeki payının yüzde 40’a çıkarılması ve fiyat manipülasyonlarına ağır cezalar uygulanması planlanıyor. Ekonomist Necmettin Batırel, yasanın gıda fiyatlarındaki aşırı dalgalanmayı frenleyebileceğini belirtti.

Kamuoyunda “Yeni Hal Yasası” olarak bilinen, sebze ve meyve ticaretini düzenleyen mevzuat değişikliği Meclis gündeminde. Ancak henüz yasalaşarak tamamen hayata geçemediği için gıda fiyatlarındaki artış devam ediyor.

İlk olarak 2015-2018 yılları arasında hazırlıklarına ciddi şekilde başlanan Ticaret Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığının ortak çalışmasına son şekli verildi. Batırel, 11 yıldan beri sürekli ertelenen yasa taslağının arkasında hem lobi baskısı hem de yapısal bürokratik sıkıntılar olduğunu söyledi.

"En büyük engel, tarladan rafa kadar olan süreçten yüksek kazanç elde eden büyük aracı, komisyoncu ve dağıtıcı firmaların baskıları. Büyük aracılar, ürünü tarladan aldıktan sonra doğrudan tüketiciye ulaştırmak yerine, kendi aralarında kurdukları paravan veya alt şirketler üzerinden 3 ila 5 kez el değiştirmiş gibi gösteriyor. Bu durum, kağıt üzerinde yapay nakliye, depolama ve hizmet maliyetleri meydana getirerek fiyatın her adımda katlanmasına yol açıyor ve piyasada suni bir yükseliş oluşturuyor" diyen Batırel, "Tarladaki ucuz ürünün markette fahiş fiyatlara satılmasına neden olan bu zincir, ayrıca sıkı denetim ve doğrudan alım zorunluluğu getiren maddeleri geciktirmek için kulis faaliyeti yürütüyor" dedi.

YENİ HAL YASASI NE GETİRECEK?

Batırel, "Yasayla birlikte büyük perakendecilere (zincir marketlere) ürünlerinin belirli bir oranını, örneğin yüzde 20’sini, doğrudan üreticiden veya üretici örgütlerinden alma zorunluluğu getiriliyor. Mevcut dağıtım ağlarını kaybetmek istemeyen büyük lojistik ve perakende aktörlerinin çekinceleri süreci uzatıyor.

Hal yönetimlerinin belediyelerden Ticaret Bakanlığına devredilmesi, yeni cezai yaptırımlar, altyapı yetersizlikleri ve Hal Kayıt Sistemi (HKS) entegrasyonu gibi teknik ve idari süreçlerin olgunlaşması uzun zaman aldı.

Yasanın tamamen yürürlüğe girmesi için gözler Meclisin yeni yasama dönemine çevrildi. Ticaret Bakanlığı tarafından taslak metni tamamlanan ve kamuoyu görüşüne açılan yasa, Meclis komisyonlarındaki görüşmelerin ardından en kısa sürede yasalaşacak.

Yasanın tamamen yürürlüğe gireceği kesin tarih, Meclis oylamasının ardından netleşecek olsa da sektör temsilcileri, gıda fiyatlarındaki fahiş artışların önlenmesi amacıyla düzenlemenin ivedilikle yasalaşması yönünde baskı yapıyor.

Yasa yürürlüğe girdiğinde fiyat manipülasyonlarının önüne geçmek amacıyla şu radikal değişiklikler uygulanacaktır:

Üretici Örgütlerine Alan Açılacak: Toptancı hallerindeki iş yerlerinin üretici örgütlerine ayrılan payı yüzde 20’den yüzde 40’a çıkarılacak.

Ağır Cezalar Geliyor: Fiyat manipülasyonu yapanlara ve usulsüz ürün imha edenlere 1 milyon TL’ye kadar para cezası ve 3 yıl üretim desteğinden men gibi ağır yaptırımlar uygulanacak.

Doğrudan Tedarik: Büyük market zincirlerine tarladan doğrudan ve aracısız alım yapma kotası getirilecek.

Şeffaf Ödeme: Üreticiye yapılacak ödemelerin banka kanalıyla ve en geç 30 gün içinde yapılması zorunlu olacak.

Hal Yasası, kayıt dışılığı önleyerek vergi gelirlerinin artmasını doğrudan ve dolaylı yollarla sağlayacak. Gıda enflasyonunun en büyük kalemlerinden olan sebze ve meyvedeki aracı maliyetlerini ve fırsatçılığı engelleyerek fiyatlardaki aşırı dalgalanmayı frenleyecek" şeklinde konuştu.

İLGİLİ HABERLER

Borsa İstanbul için kritik karar! Milyarlarca dolarlık fon çıkışı önlendi

Gram altın ne zaman yükselecek? Tuna Kaya 13 bin lira için tarihi açıkladı