131 fonun tasfiyesine neden olan kriz sermaye piyasalarında yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Eylül ayında yaşanan büyük sarsıntının ardından gözler, manipülasyonu henüz oluşmadan engellemeyi ve yatırımcıyı sistematik risklere karşı korumayı hedefleyen yeni Sermaye Piyasası Kanunu'na çevrildi. Ekonomist Necmettin Batırel, yapay zekâ destekli gözetimden ağır yaptırımlara kadar uzanan reform paketinin ayrıntılarını Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'a anlattı.
Batırel, "Türkiye'de yürürlükte olan 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun, özellikle Eylül 2026'da patlak veren ve 131 serbest fonun tasfiyesine yol açan sistemik krizle birlikte mevcut manipülasyon ve gözetim döngülerini engellemekte yetersiz kaldığı gün gibi ortada. Belirli serbest fonlar üzerinden hisse fiyatlarının yapay şekilde şişirilmesi, bu sanal değerlerle kredi döngüleri meydana getirilmesi ve sistemin kolayca istismar edilmesi, mevcut mevzuatın gözetim, erken uyarı ve yaptırım mekanizmalarındaki boşlukları gözler önüne serdi." dedi.
Yaşanan bu fon krizinin ardından Ekim 2026'da mağdurların zararlarını gidermek adına 7596 sayılı geçici acil tasfiye kanunu çıkarılmış olsa da hükümet, bir daha benzer krizlerin yaşanmaması adına kalıcı ve yapısal reformlar içeren yepyeni bir kanun tasarısını hayata geçiriyor.
Batırel, bir daha fon krizine yol açmayacak ideal ve modern bir sermaye piyasası kanununun temel sütunları sıraladı:
"Mevcut sistemde manipülasyon oluştuktan sonra müdahale ediliyor. Yeni kanunla yapısal olarak gerçek zamanlı (real-time) takip zorunlu kılınıyor. Takasbank, Merkezî Kayıt Kuruluşu ve Borsa İstanbul verileri tek bir yapay zekâ havuzunda birleştiriliyor. Belirli fonların veya aktörlerin tek bir hissede olağan dışı paya ulaşması anında kısıtlanıyor. Şişirilmiş sanal hisse değerleri üzerinden usulsüz kredi döngüsü ortaya çıkarılmasının önüne geçecek algoritmik bariyerler kuruluyor.
Eylül krizinin ana odağı olan belirli serbest fonların piyasayı domine etmesini engellemek için kurallar sil baştan yazılıyor. Bir fonun tek bir şirketin sermayesinde veya dolaşımdaki paylarında sahip olabileceği oran katı bir şekilde sınırlandırılıyor. Fonların kaldıraçlı işlem limitleri ve ilişkili taraflarla yaptıkları fon ve kredi döngüleri günlük olarak raporlanacak.
Yatırımcıların varlıklarını yöneten şirketlerin operasyonel riskleri daha sıkı denetlenecek. Portföy yönetim şirketlerinin rasyoları ve saklama hesapları, bağımsız otoritelerce ayda en az bir kez habersiz kontrol edilecek. Usulsüz işlemlere göz yuman veya bu işlemlere dahil olan yönetim kurulu üyeleri ve portföy yöneticileri için doğrudan şahsi mali ve cezai sorumluluk getiriliyor.
Sermaye piyasası suçlarının niteliği gereği adli süreçler yıllarca sürmeyecek. Sermaye piyasası suçlarına bakacak, finansal okuryazarlığı yüksek hâkimlerden oluşan özel ihtisas mahkemeleri kurulacak. Manipülasyondan elde edilen haksız kazancın katbekat üstünde, caydırıcı ekonomik cezalar yasal alt sınıra bağlanacak.
Kriz anlarında mağduriyetlerin büyümesini önlemek adına finansal güvenlik ağları güçlendiriliyor. Benzer bir tasfiye veya temerrüt durumunda yatırımcıların ara ödeme alabilmesi yasal ve kalıcı bir güvenceye kavuşturulacak. Olası bir krizde piyasa güvenini sarsmadan, sistemik risk oluşturabilecek fonlar için hızlı bir acil tasfiye ve mahsuplaşma protokolü yasa maddesi olarak eklenecek."
| Temel Sütun / Alan | Mevcut Durum / Sorun | Yeni Düzenleme ve Tedbirler | Hedeflenen Sonuç |
|---|---|---|---|
| Gerçek Zamanlı Takip ve Algoritmik Bariyerler | Manipülasyon oluştuktan sonra müdahale edilmesi, şişirilmiş hisse değerleriyle usulsüz kredi döngüleri. | Takasbank, MKK ve Borsa İstanbul verilerinin yapay zekâ havuzunda birleştirilmesi; olağan dışı pay artışlarına anında kısıtlama ve algoritmik bariyerler. | Gerçek zamanlı gözetim ile piyasa manipülasyonunun ve usulsüz kredi mekanizmalarının oluşmadan engellenmesi. |
| Serbest Fonlar ve Konsantrasyon Limitleri | Belirli serbest fonların piyasayı domine etmesi (Eylül krizi örneği). | Fonların tek bir şirketteki sermaye veya dolaşım paylarına katı sınır getirilmesi; kaldıraç limitleri ve ilişkili taraf işlemlerinin günlük raporlanması. | Fonların tek hisse üzerinde yoğunlaşmasının ve piyasa hakimiyeti kurmasının önlenmesi. |
| Portföy Yönetim Şirketleri ve Yönetici Sorumluluğu | Yetersiz operasyonel denetim ve yetkililerin kişisel sorumluluk açıklarının bulunması. | Rasyoların ve saklama hesaplarının ayda en az bir kez habersiz denetlenmesi; yönetim kurulu ve portföy yöneticilerine şahsi mali ve cezai sorumluluk getirilmesi. | Kurumsal hesap verebilirliğin ve operasyonel risk denetiminin artırılması. |
| İhtisas Mahkemeleri ve Caydırıcı Cezalar | Sermaye piyasası suçlarında adli süreçlerin yıllarca sürmesi ve cezaların caydırıcılık yetersizliği. | Finansal okuryazarlığı yüksek hâkimlerden oluşan özel ihtisas mahkemelerinin kurulması; haksız kazancın katbekat üstünde yasal alt sınıra bağlı ekonomik cezalar. | Hızlı yargılama süreci ve caydırıcı yaptırımlarla suçların önüne geçilmesi. |
| Kriz Yönetimi ve Yatırımcı Güvencesi | Kriz, tasfiye ve temerrüt anlarında yatırımcı mağduriyetlerinin büyümesi ve sistemik risk. | Yatırımcılara ara ödeme garantisi veren yasal güvencenin getirilmesi; sistemik risk taşıyan fonlar için acil tasfiye ve mahsuplaşma protokolü oluşturulması. | Piyasa güveninin korunması ve olası krizlerde yatırımcı mağduriyetinin en aza indirilmesi. |
Yeni Sermaye Piyasası Kanunu reformu, piyasalara kaybolan güveni geri getirme ve yabancı yatırımcıyı tatmin etme potansiyeline büyük ölçüde sahiptir. Eylül 2026 krizinin ana nedenleri olan "gözetim eksikliği", "fon konsantrasyonu", "teminat suiistimali" ve "hukuki süreçlerin yavaşlığı" gibi kronikleşmiş yapısal açıkları doğrudan hedef almaktadır.
Eylül 2026 krizinden sonra Ekim ayında çıkarılan 7596 sayılı geçici kanun sadece bir "pansuman" niteliğindeydi. Yeni sermaye piyasası tasarısı ise piyasanın "kurallarını ve mimarisini" yeniden yazmaktadır. Böylece piyasalarda kaybolan güven yeniden kazanılacak, yabancı yatırımcılar artık korkmadan hisse senetlerinde pozisyon açabilecek.
Google Play
App Store
09:43
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ