Dünya ticaretinin en kritik geçiş noktalarında sular durulmuyor. Kızıldeniz’den Babülmendep Boğazı’na uzanan hatta büyüyen güvenlik krizi, gemilerin rotasını değiştirirken navlun fiyatlarından market raflarına kadar uzanan yeni bir maliyet dalgasını tetikleyebilir.
HABERİN ÖZETİ
Okunma süresi 43 saniyeye düşürüldü.
Okunma süresi 43 saniyeye düşürüldü.
ÖZETİ PAYLAŞ
Peki, küresel ticaret daha büyük bir kırılmanın eşiğinde mi? Harran Üniversitesi Uluslararası Ticaret ve Lojistik Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Hasan Bardakçı, krizin dünya ticaretine etkilerini, değişen rotaları ve Türkiye’nin önündeki fırsatları Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş’a anlattı.
Orta Doğu’da giderek genişleyen kriz, küresel ticaretin işleyişini ne ölçüde etkiliyor? Dünya ticareti şu anda nasıl bir sınavdan geçiyor?
Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Orta Doğu’da giderek genişleyen kriz, artık yalnızca bölgesel bir güvenlik meselesi değil, küresel ticaretin damar sistemini doğrudan etkileyen bir sorun hâline geldi. Dünya ticareti son yıllarda pandemi, savaşlar, ticaret kısıtlamaları ve jeopolitik gerilimlerle üst üste sınav veriyor. Her yeni kriz, tedarik zincirlerinin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösteriyor.
Sigorta primleri, teslim sürelerindeki gecikmeler, yakıt maliyetleri ve genel belirsizlik, her konteynerin maliyetine yansıyor. Bu durum yalnızca denizcilik sektörünü değil, üretimden perakendeye, enerjiden gıdaya kadar tüm zinciri etkiliyor. Şirketler artık verimlilik kadar dayanıklılığı da planlamak zorunda.
Krizin uzaması halinde küresel ticarette kalıcı bir rota değişikliği yaşanabilir mi?
Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Kriz uzarsa bu ihtimal ciddi biçimde gündemde. Şirketler bir kez alternatif rotaya, alternatif limana ve alternatif tedarikçiye yatırım yaptığında geri dönüş kolay olmuyor. Yeni sözleşmeler, yeni lojistik ağlar ve yeniden kurgulanan stok politikaları bir süre sonra “yeni normal” hâline geliyor.
Ümit Burnu hattı, kara koridorları ve çok modlu taşımacılık seçenekleri, geçici çözümlerden kalıcı ticaret mimarisine dönüşebilir. Bu dönüşüm, Türkiye gibi coğrafi konumu güçlü ülkeler için hem risk hem de fırsat barındırıyor. Güvenilir, hızlı ve entegre koridorlar sunabilen ülkeler, yeni dengede avantaj elde edecek.
“Rotalar değişirken kazanan, yalnızca en kısa yolu değil, en güvenilir yolu sunan olacak.”
Deniz yolu navlun fiyatları nasıl etkileniyor, hangi hatlarda baskı daha belirgin?
Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Deniz yolu navlunlarında belirgin bir oynaklık var. Asya-Avrupa ve Asya-Akdeniz hatlarında maliyet baskısı daha yüksek çünkü uzayan seyir süreleri hem yakıt tüketimini hem de gemi ve ekipman ihtiyacını artırıyor. Aynı yükü taşımak için daha fazla zaman ve daha fazla kapasite gerekiyor. “Rota uzadıkça gemi kapasitesi eriyor, kapasite eridikçe fiyat yükseliyor.”
Limanlardaki yığılmalar, konteyner dengesizliği ve çizelge sapmaları da maliyetleri yukarı çekiyor. İhracatçı ve ithalatçı için asıl sorun yalnızca fiyatın yüksekliği değil, öngörülemezliği. Fiyatı öngöremeyen firma, sözleşme yapamıyor, stok planlayamıyor.
“Navlundaki en büyük maliyet, belirsizliğin kendisidir.”
Kızıldeniz ve Süveyş rotasına dönen konteyner seferleri arttı mı?
Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Bazı hatlarda temkinli bir dönüş denemesi görülse de büyük armatörlerin çoğu, güvenlik şartları netleşmeden tam bir geri dönüş yapmıyor. Rota değişikliği kararları yalnızca anlık risk üzerinden değil, sigorta koşulları, mürettebat güvenliği ve operasyonel sürdürülebilirlik üzerinden veriliyor.
“Bir gemi rotaya geri dönmek için sadece sakin bir gün değil, sürdürülebilir bir güvenlik ortamı bekler.”
Sınırlı dönüşler olsa da bunlar henüz genel bir eğilim olarak okunmamalı. Dönüşün ölçeklenebilmesi, risklerin kalıcı biçimde azaldığına dair güvenin yeniden tesis edilmesine bağlı.
“Güven bir günde kaybedilir, yeniden kazanılması aylar alır.”
Navlun artışı geçici bir kriz primi mi, kalıcı bir maliyet mi?
Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Fiyatların bir kısmı kriz primi niteliğinde ve gerilim yatışırsa geri çekilebilir. Ancak maliyetin önemli bir bölümü kalıcılaşma eğiliminde: yüksek sigorta primleri, daha uzun rotalar, daha yüksek stok seviyeleri ve daha dağınık tedarik ağları.
Şirketler artık “tam zamanında” modelinden “her ihtimale karşı” modeline kayıyor ve bunun bir bedeli var.
“Güvenlik artık bir maliyet kalemi değil, navlun fiyatının kalıcı bir bileşeni.”
Önümüzdeki dönemde kriz öncesi seviyelere tam dönüş beklemek gerçekçi olmaz.
“Fiyatlar kısmen inebilir ama risk primi sistemden tamamen çıkmayacak.”
Babülmendep Boğazı’nda son durum nedir?
Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Babülmendep Boğazı, dünya deniz ticaretinin en kritik darboğazlarından biri. Kızıldeniz ile Aden Körfezi’ni birbirine bağlayan bu dar geçit, Asya-Avrupa ticaretinin ve enerji sevkiyatının can damarı. Geçişler tamamen durmuş değil ancak ciddi biçimde azalmış durumda ve geçiş yapan gemiler yüksek risk altında seyrediyor.
“Boğaz açık görünebilir ama risk kapanmış değil.”
Güvenlik seviyesi hâlâ yüksek ve armatörler her sefer için ayrı bir risk hesabı yapıyor. Bölgede güvenliğin sağlanması ancak uzun soluklu ve koordineli bir yaklaşımla mümkün olabilir.
“Bu boğazda güvenlik, gemilerin değil, bütün dünyanın meselesidir.”
Yemen’deki çatışmaların Babülmendep çevresine yayılması ne anlama geliyor?
Doç. Dr. Hasan Bardakçı: Çatışmaların boğaz çevresine kayması ve kontrol mücadelesinin yoğunlaşması, küresel deniz ticareti için doğrudan bir tehdit anlamına geliyor. Bu noktada yaşanacak her aksama, Asya ile Avrupa arasındaki ticaretin tamamına yansır. Geçiş güzergâhının kontrolü üzerindeki rekabet, yalnızca yerel bir güç mücadelesi olmaktan çıkıp küresel tedarik zincirlerinin sürekliliğini ilgilendiren stratejik bir mesele hâline geliyor.
“Dünya ticaretinin kilit noktasında kontrol mücadelesi, bütün dünyanın cebinden ödenen bir bedeldir.”
Enerji sevkiyatından konteyner taşımacılığına kadar pek çok sektör bu belirsizliğin faturasını yaşıyor ve sonunda bu fatura tüketiciye yansıyabilir.
“Babülmendep’te yaşanan her gerilim, market raflarında fiyat olarak karşımıza çıkar.”
Google Play
App Store
16:08
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ