Staj ve çıraklık sigortasıyla çalışan kesimin emeklilik beklentisi devam ediyor. SGK’ya kayıtlı olmalarına rağmen yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına mensup oldukları için emekli olmayan çırak ve stajyerler ne zaman kapsam içine alınacak? Sosyal Güvenlik Uzmanı Emin Yılmaz, Tgrthaber.com Ekonomi Editörü Bengü Sarıkuş'a yaptığı açıklamada, düzenleme bekleyen çalışanlar için çok kritik uyarılarda bulundu.
Çırak ve stajyer grubuna kimler dahil ediliyor?
Emin Yılmaz: Çırak ve stajyer grubu 1986 yılında mesleki eğitim kanununda şu şekilde yazmaktadır:
'Çırak', çıraklık sözleşmesi esaslarına göre bir meslek alanında mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını iş içerisinde geliştirilen kişiyi;
"Öğrenci", işletmelerde, mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında örgün eğitim görenleri;
"Kalfa", bir mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını kazanmış ve bu meslekle ilgili iş ve işlemleri ustanın gözetimi altında kabul edilebilir standartlarda yapabilen kişiyi;
"Usta", bir mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını kazanmış ve bunları mal ve hizmet üretiminde iş hayatınca kabul edilebilecek standartlarda uygulayabilen; üretimi planlayabilen; üretim sırasında karşılaşılabilecek problemleri çözümleyebilen; düşüncelerini yazılı, sözlü ve resim ile açıklayabilen; üretimle ilgili pratik hesaplamaları yapabilen kişi şeklinde detaylandırılmıştır.
Çıraklar ve stajyerler SGK’ya kayıtlı oldukları halde neden emekli olamıyor?
Emin Yılmaz: Çalışma hayatına girdiğimizde yasal zorunluluk olarak sigortalı çalışmamız gerekli, burada bizden uzun vadeli ve kısa vadeli primler kesilmektedir. Uzun vadeli dediğimiz tabiri caizse bizden uzun yıllar boyunca kesilip bir havuzda değerlenirken kanunun emrettiği kuralları yerine getirdiğiniz takdirde emekli olmaktayız. Mevzuat doğrultusunda biz buna malullük yaşlılık ölüm sigortası demekteyiz.
Kısa vadeli sigorta kollarında ise iş kazaları meslek hastalıkları primi kesilmektedir. Yani genel sağlık sigortası ve iş kazası ve meslek hastalığı primi kesilmektedir.
Çırak ve stajyerler de mesleğe ilk başlangıç olan eğitim hayatında teori olarak öğrendiklerini pratik olarak iş yerinde uygulamak amaçlı staj yapmaktadırlar ve kendilerinden sadece kısa vadeli sigorta primleri kesildiğinden ötürü sigorta başlangıçları emekliliğe yarayan primleri kesilmediğinden ötürü emeklilik şartlarında da asıl olan giriş tarihi belirlediği için maalesef mağduriyetler oluşmaktadır.
Türkiye’de kaç kişi stajyer–çırak sigortası nedeniyle emekli olamıyor?
Emin Yılmaz: Bu sorunun cevabı için ülkemizdeki emeklilik kanunları üzerinden değerlendirilmesi gerekli burada da üç dönem baz alınmaktadır. Özellikle işe başlama tarihiniz sizin ne zaman emekli olacağınızı belirleyen en önemli unsurdur. Burada da 1999 öncesi, 1999 ile 2008 arası ve 2008 sonrası işe giriş tarihine göre emeklilik şartları değişkenlik arz etmektedir. 2003 Mart ayında özellikle 8 Eylül 1999 öncesi işe başlayanlar için EYT kanunu ile yaş haddi kaldırılmıştı. Çırak ve stajerlerin mağduriyet başlangıçları da burada belirgin bir şekilde başlamıştı.
Sayı olarak kaç kişiler sorusuna gelince her dönem için ayrı ayrı tespitler yapılması gerekli Bakanlığın her ay düzenli olarak yayınladığı 2026 Ocak bültendeki verileri Sosyal Güvenlik Kapsamı 2025 yılı Ekim ayı istatistiklerine göre stajyer ve kursiyer sayısı 1.393.910, çırak ise 590.384 kişi olarak açıklanmıştır. Tabii ilgili dönem rakamları için asıl veri SGK kayıtlarında mevcuttur.
EYT düzenlemesi yapılırken stajyer–çıraklar neden kapsam dışında bırakıldı?
Cevap: EYT düzenlemesi ile kademeli olarak 4 milyon 800 bin kişi emekli olması planlanıyordu. Farklı birçok nedeni olabilir. Bütçe dengeleri, maliyet ve etki analizleri, siyasi kıstas gibi sebepler sayılabilir.
Geriye dönük borçlanma hakkı verilmesi teknik olarak mümkün mü?
Emin Yılmaz: Teknik olarak pek mümkün değil. Çünkü yasal bir düzenleme ile TBMM üzerinden çıkarılması gerekli. Yanlış hatırlamıyorsam rahmetli Turgut Özal döneminde buna benzer bir düzenleme yapılmıştı.
Önümüzdeki yıllarda bu konunun çözülme ihtimalini nasıl görüyorsunuz?
Emin Yılmaz: Türkiye bir hukuk devletidir. Zamanın ve çağın ihtiyaçları doğrultusunda bu konunun da çözüme kavuşacağını tahmin etmekteyim. Mesela doğum borçlanması kadınlarımız için ilk çıktığı zaman şartlar en az 1800 gün sigortalılık halinde borçlanma hakkı sunuyordu. Sonra bu esnetilerek ilk önce 1080 gün sonrasında ise tamamen kaldırıldı. İki çocuktan üç çocuğa çıkarıldı. Geçtiğimiz sene tüm borçlanmalara % 32’den % 45’ e yükseltilmiş fakat doğum borçlanması dahil edilmemişti. Burada bir düzenleme daha gerekli aynı erkek sigortalılarda olduğu gibi sigorta başlangıcı öncesi olan askerlik görevini ifa ettiyseniz borçlanma yapabilmektesiniz. Aynı şekilde kadınlarımıza da getirilmesi gerekli. Güncel mevzuatta ilk önce sigorta sonra doğum gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu düzenlemelerin çıkış noktasına bakılınca ülke nüfusunun düşmesi doğurganlık oranlarının azalması ve yasa koyucunun da bu yönde kanunlar çıkararak esnetilmesini örnek gösterebiliriz.
Çırak ve stajyerler de bizim geleceğimizin teminatıdır. Dijitalleşen dünyada ara eleman yetişmediğinden ötürü meslek liseleri ve meslek yüksek okullarının daha da yaygınlaştırılarak önümüzdeki geleceği garanti altına almamız gerekmektedir. Bu yolda da çeşitli düzenlemelerin çıkarılması gerektiği kanaatindeyim.
Stajyer ve çıraklara bugün ne tavsiye edersiniz?
Emin Yılmaz: Ülkemizde anayasal bir hak olan sosyal güvenlik temelleri doğrultusunda hakkınızı bilir iseniz talep edebilmektesiniz. Örneğin siz emeklilik hakkınızı bilmediğiniz süreçte kurum size yasadan gelen hakkınızın bilgisini bireysel olarak vermemektedir. Ancak siz talep ederseniz bunu alabilmektesiniz. Bu konuda çeşitli sivil toplum örgütleri vasıtası ile sürekli hak arayışlarını demokratik bir şekilde devam ettirmelerini tavsiye ediyorum.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
11:44
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ