Kategoriler
UYGULAMALAR
İstanbul
Türkiye, kuantum teknolojilerinde küresel güç olma yolunda dev bir adım atmaya hazırlanıyor. İlk yerli kuantum bilgisayarı QuanT'ın ardından 54 kübitlik yeni sistem için geri sayım başladı. Peki bu teknoloji Türkiye'ye savunmadan ekonomiye, sanayiden siber güvenliğe kadar neler kazandıracak? Trilyon dolarlık kuantum yarışında Türkiye söz sahibi olabilecek mi? Ekonomist Necmettin Batırel, Türkiye'nin kuantum hamlesinin ekonomik yansımalarını ve gelecekteki fırsatları Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'a anlattı.

Atom ve atom altı parçacıkların davranışlarını inceleyen fizik dalına kuantum fiziği deniyor. Türkiye ise bu alanda ilk yerli kuantum bilgisayarı QuanT'ı devreye alarak ve TÜBİTAK bünyesinde 54 kübitlik dev bir sistem kurarak küresel lige giriyor. Kuantum teknolojisi, klasik fizik kurallarının geçerli olmadığı çok küçük ölçeklerdeki enerji ve madde hareketlerini açıklayan bir teknoloji alanıdır. Günümüz bilgisayarları, verileri yalnızca 0 veya 1 olarak işleyen "bit" yapılarını kullanır. Kuantum sistemleri ise aynı anda hem 0 hem de 1 olabilen kübit (kuantum bit) birimleriyle çalışır. Süperpozisyon adı verilen bu özellik sayesinde kuantum bilgisayarlar, klasik bilgisayarların çözmekte zorlandığı son derece karmaşık problemlere çok daha kısa sürede çözüm üretebilir.
Yeni ilaç ve ileri malzeme geliştirme, kuantum kriptografi, siber güvenlik, yapay zekâ eğitimi, iklim modelleme ve finansal optimizasyon gibi alanlarda bu teknolojinin önemli dönüşümler yaratması bekleniyor.
Türkiye, dışa bağımlılığı azaltmak ve kuantum teknolojilerinde dünyanın önde gelen 15 ülkesi arasına girmek amacıyla somut projeler yürütüyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır tarafından duyurulan projeyle, Türkiye'nin en büyük kuantum bilgisayarı olan 54 kübit kapasiteli IQM Radiance R3 sisteminin 2027 yılında TÜBİTAK bünyesinde devreye alınması planlanıyor. Sistemin tüm donanım, veri ve fikri mülkiyet kontrolü kurum içi altyapıda tutulacak. Böylece araştırmacılar ve sanayi kuruluşları, ulusal altyapı üzerinden bu teknolojiye erişebilecek.

Türkiye'nin ilk yerli kuantum bilgisayarı QuanT ise 5 kübitlik süperiletken altyapısıyla 2024 yılı sonunda tanıtılarak ülkeyi bu teknolojiye sahip az sayıdaki ülke arasına soktu.
Kuantum bilgisayar geliştirme ve üretim hamleleri, Türkiye'nin elektronik ve derin teknoloji alanındaki gücünü doğrudan artıracak. Özellikle 54 kübitlik altyapı, Türkiye'yi bu teknolojiye sahip dünyadaki sınırlı sayıdaki ülke arasına taşıyacak.
Kuantum bilgisayar çalışmaları, klasik yarı iletken üretiminin ötesinde, çok hassas bir mühendislik ekosistemi gerektiriyor. ASELSAN ve TOBB ETÜ ortaklığıyla kurulan süper iletken çip ve kuantum işlemci birimi (QPU) altyapıları, ülkenin mikroelektronik tasarım ve üretim kabiliyetini üst seviyeye taşıyacak. Mutlak sıfıra yakın sıcaklıklarda çalışan soğutma sistemleri, mikrodalga kontrol devreleri ve kuantum entegre devrelerinin geliştirilmesi, yerli donanım sanayisine yeni yetkinlikler kazandıracak.

Savunma sanayisi için geliştirilen kuantum algılama sistemleri, atomik saatler ve kuantum rassal sayı üreteçleri, elektronik harp ve uydu teknolojilerinde dışa bağımlılığı azaltacak. Donanım ve yazılım altyapısının yerli kontrol altında tutulması sayesinde stratejik verilerin yurt dışına çıkmasının önüne geçilmesi ve üretilen tüm fikri mülkiyet haklarının Türkiye'de kalması hedefleniyor.
Mevcut şifreleme yöntemlerini kırabilecek kapasiteye ulaşabilecek kuantum bilgisayarlara karşı, yerli kuantum algoritmaları ve kuantum anahtar dağıtımıyla ulusal bir siber güvenlik kalkanı oluşturulması amaçlanıyor. Üniversiteler ve sanayi kuruluşları, ulusal hesaplama altyapısı TRUBA üzerinden yüksek işlem gücüne erişerek yeni ilaç moleküllerini ve ileri savunma malzemelerini çok daha kısa sürede simüle edebilecek.
Küresel kuantum bilişim pazarının önümüzdeki yıllarda trilyon dolarlık ekonomik etki oluşturması bekleniyor. Türkiye'nin bu alandaki yatırımları ekonomiye üç ana kanaldan yansıyacak:
Yüksek Katma Değerli İhracat: Teknolojinin yalnızca tüketicisi değil, üreticisi konumuna geçilmesiyle laboratuvar aşamasından çıkan ürünlerin ticarileşmesi ve yüksek teknolojili ihracat gelirlerinin artması sağlanabilecek.
Sektörel Verimlilik ve Maliyet Düşüşü: Enerji dağıtımı, lojistik rota planlaması, finansal risk modelleme ve yapay zekâ gibi karmaşık optimizasyon gerektiren sektörlerde önemli zaman ve maliyet tasarrufu elde edilebilecek.
Nitelikli İnsan Kaynağı ve Girişimcilik: Kamu destekli HIT-Kuantum gibi programlar, genç araştırmacıların ülkede kalmasını teşvik ederken kuantum yazılımı ve donanımı üzerine çalışan yeni teknoloji girişimlerinin (start-up) doğmasını hızlandırabilecek.