Kategoriler
UYGULAMALAR
İstanbul
Kasıma ayında yapılan alışveriş kampanyalarında göz alıcı indirim oranları her zaman gerçek bir fırsat anlamına gelmiyor. Ürün fiyatını önce yükseltip ardından indirim yapılmış gibi gösteren işletmeler, sahte geri sayım sayaçları, gerçeği yansıtmayan "Son 3 ürün" uyarıları ve sipariş sonrası iptallerle tüketicileri yanıltabiliyor. Özellikle internet alışverişlerinde sahte indirim ve dolandırıcılık tehlikesine karşı dikkatli olunması gerekiyor. TÜKONFED (Tüketici Konfederasyonu) Başkan Vekili Av. İbrahim Güllü, Tgrthaber.com Özel Haber Editörü Zeynep Gizem Er'e yaptığı açıklamada, Kasım indirimlerinde tüketicilerin karşılaşabileceği tuzakları ve alışverişte sahip oldukları hukuki hakları anlattı. Güllü, yanıltıcı kampanyaların işletmelere ağır idari para cezaları getirebileceğini belirterek tüketicilere önemli uyarılarda bulundu.
Av. İbrahim Güllü, sahte indirimlerin önüne geçilmesi için uygulanan fiyat hesaplama kuralına dikkat çekti. Mal satışlarında indirim öncesi fiyat belirlenirken, indirimin başladığı tarihten önceki son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyatın esas alınması gerektiğini vurgulayan Av. Güllü, meyve ve sebze gibi çabuk bozulabilen ürünlerde ise indirimli satış fiyatından önceki fiyatın dikkate alındığını hatırlattı.

Süresi dolan kampanyaların mağazalarda hâlâ geçerliymiş gibi sergilenmesinin ciddi yaptırımlara yol açabileceğini belirten Av. İbrahim Güllü, Adana'da kesilen 108 bin 370 TL'lik cezaya dikkat çekerek işletmelerin tüketiciyi doğru bilgilendirme yükümlülüğünü hatırlattı:
"Adana'da bir alışveriş merkezindeki mağazada süresi dolmuş "Tüm Alışverişlerinizde Geçerli 3 Al 2 Öde" afişlerinin kaldırılmadığı tespit edildi. Kampanyanın 26 Ocak–1 Haziran 2026 tarihleri arasında geçerli olduğu, 11 Haziran'daki denetimde afişlerin hâlâ sergilendiği bildirildi. Ayrıca 2025 yılında sona ermiş başka kampanya afişleri de bulundu. Reklam Kurulu, 6502 sayılı Kanun'un 63. ve 77/12. maddeleri kapsamında mağazaya 108.370 TL idari para cezası ve reklamları durdurma cezası uyguladı. Bir işletme, artık geçerli olmayan bir kampanyayı hâlâ devam ediyormuş gibi sergileyemez. Çünkü tüketici mağazaya girdiğinde bu ilanı görerek alışveriş kararı verebilir, mağazada zaman geçirebilir ve satın alma planını bu kampanyaya göre yapabilir. Burada tüketicinin ekonomik kararını etkileyen yanlış bir bilgi söz konusudur.
6502 sayılı Kanun'un 61 nci maddesi, reklamların doğru ve dürüst olmasını zorunlu kılar. 62 nci maddesi, tüketiciyi aldatıcı veya yanıltıcı haksız ticari uygulamaları yasaklar. 77 nci maddesi, aykırılıklara ilişkin idari yaptırımları düzenler.
İşletmeleri bekleyen yaptırımlar:
Ticaret Bakanlığı'nın 2026 yılı açıklamasına göre aldatıcı reklamlar için idari para cezaları, ihlalin niteliğine ve reklamın yayımlandığı mecraya göre 99.339 TL ile 39.916.524 TL arasında değişebilmektedir.
Bu olay, tüketicinin mağaza içerisindeki fiyat ve kampanya bilgilerine güvenebilmesinin önemini ortaya koyuyor. Denetim yalnızca kasada alınan parayla sınırlı kalmamalı; mağazanın vitrininde, rafında ve reklamlarında verdiği bilgiler de denetlenmelidir. Ticari işletmenin kampanyanın başlangıç ve bitiş tarihlerini takip etme, süresi dolan reklamları kaldırma ve tüketiciyi doğru bilgilendirme yükümlülüğü vardır. Reklamın kaldırılmaması basit bir unutkanlık olarak değerlendirilerek geçiştirilemez."

Mağazada süresi dolmuş kampanya afişiyle karşılaşan tüketicilerin her durumda eski indirimden yararlanamayacağını belirten Av. Güllü, işletmenin kampanyayı hâlâ geçerliymiş gibi göstermesi hâlinde hukuki sorumluluğunun gündeme gelebileceğini ifade etti:
"Burada önemli bir hukuki ayrım vardır.
Ancak şu durumlarda işletmenin sorumluluğu doğabilir:
Bu durumda tüketicinin yanıltılması ve uğradığı zarar bakımından hukuki değerlendirme yapılmalıdır.
Ayrıca 6502 sayılı Kanun'un 54. maddesi uyarınca fiyat etiketi ile kasa fiyatı farklıysa tüketici lehine olan fiyat uygulanır. Ancak bu kural, süresi dolmuş her promosyonun otomatik olarak uygulanacağı anlamına gelmez. İşletme, kendi reklam ve bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmediği için tüketiciyi mağdur edemez. Tüketicinin yanıltıldığı ve zarara uğradığı durumlarda başvuru ve tazminat hakları ayrıca değerlendirilmelidir."

Kasım indirimlerinde tüketicileri bekleyen en büyük tuzaklardan biri, ürün fiyatlarının kampanya öncesinde yapay olarak yükseltilerek gerçekte olmayan indirimlerin sunulması. Fiyatı önce artırıp ardından indirim yapılmış gibi gösteren işletmelere karşı tüketicileri uyaran Av. İbrahim Güllü, gerçek indirim hesabında son 10 günün en düşük fiyatının esas alınması gerektiğini belirtti:
"Kasım indirimlerinde en önemli sorunlardan biri sahte indirimdir. Örneğin: Bir ürünün fiyat geçmişi Önceki satış fiyatı 10.000 TL, İndirim öncesi son 10 gündeki en düşük fiyat 8.000 TL, Kampanya öncesi yapay olarak yükseltilen fiyat 12.000 TL, Kampanyalı satış fiyatı 9.000 TL olduğunu düşünelim bu durumda Gerçek indirim hesabı -%0 yani indirim yok demektir.
Bu örnekte indirim yoktur. 9.000 TL, son 10 gündeki 8.000 TL'lik en düşük fiyattan daha yüksektir. Bu örnek, tüketicinin yalnızca üzeri çizilmiş eski fiyata bakarak karar vermemesi gerektiğini gösteriyor. Yürürlükte olan kural mal satışlarında indirim öncesi fiyat, indirim başlangıcından önceki son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat olmak zorundadır.
İşletmeler:
Bu hususların ispat yükü satıcı veya sağlayıcıya aittir. Tüketici, indirim yüzdesine değil, ürünün gerçek satış fiyatına bakmalıdır. Aynı ürünün farklı mağazalardaki fiyatlarını karşılaştırmalıdır. Fiyatı yapay biçimde artırıp ardından indirim yapılmış gibi sunmak, tüketicinin ekonomik kararını yanıltmaya yönelik bir uygulamadır. Ve etik dışı bir davranıştır. Ticari ahlak ile de bağdaşmaz."

İnternet alışverişlerinde tüketiciyi hızlı karar vermeye zorlayan sahte stok ve zaman uyarılarına dikkat çeken Av. Güllü, gerçeği yansıtmayan "Son 3 ürün", "Bugüne özel" ve "Son saatler" gibi ifadelerin yanıltıcı ticari uygulama sayılabileceğini belirtti:
"Gerçeği yansıtmıyorsa yanıltıcı ve haksız ticari uygulama sayılabilir. "Son 3 ürün", "Bugüne özel", "Son saatler" gibi ifadeler tek başına hukuka aykırı değildir. Gerçekten üç ürün kalmışsa, kampanya gerçekten o gün sona eriyorsa veya indirim gerçekten belirli bir süreyle sınırlıysa kullanılabilir. Ancak tüketiciyi acele ettirmek için gerçekte olmayan bir kıtlık veya süre baskısı oluşturuluyorsa hukuki sorumluluk doğabilir.
Örneğin:
Bunlar tüketicinin özgür iradesini etkilemeye yönelik manipülatif uygulamalardır. Avrupa Komisyonunun 2026 yılında yaptığı çevrimiçi alışveriş denetiminde, incelenen sitelerin yüzde 18'inde tüketiciyi baskı altına alan yöntemlere rastlanmış; bu uygulamaların yarısından fazlasında stok veya zaman baskısının yanıltıcı olduğu tespit edilmiştir.
ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) da sahte geri sayım sayaçlarını ve gerçeği yansıtmayan aciliyet mesajlarını tüketiciyi manipüle eden karanlık tasarım uygulamaları arasında değerlendirmektedir. Ticari ahlak açısından bakıldığında ise; Satış yapmak için tüketicinin korkusundan, aceleciliğinden ve fırsatı kaçırma endişesinden yararlanmak doğru bir ticaret anlayışı değildir. Bir işletme ürününü satmak için rekabet etmeli, tüketiciyi psikolojik baskıyla alışverişe zorlamamalıdır."

Kasım indirimlerinde tüketicilerin karşılaştığı en önemli sorunlardan biri de ödemesi alınan ürünün sonradan iptal edilmesi. Bazı işletmelerin stok, fiyat hatası veya tedarik sorununu gerekçe göstererek siparişleri iptal ettiğini belirten Av. İbrahim Güllü, stokta ürün bulunmamasının satıcıyı her durumda sorumluluktan kurtarmayacağını vurguladı:
"Kasım indirimlerinde en çok karşılaşılan sorunlardan biri de tüketicinin kampanyalı ürünü satın alması, ödemeyi yapması, ardından satıcının siparişi iptal etmesidir.
Bazı işletmeler tüketicinin siparişini aldıktan sonra:
Burada çok önemli bir hukuki düzenleme var: Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'ne göre malın stokta bulunmaması, tek başına ifanın imkânsızlaşması olarak kabul edilmez. Dolayısıyla satıcı, tüketicinin siparişini aldıktan ve ödeme tahsil ettikten sonra yalnızca stokta ürün kalmadığını ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz.
Tüketicinin hakları şunlardır:
Mesafeli satışlarda malın teslimi için taahhüt edilen süreye uyulmalıdır. Böyle bir süre belirtilmemişse genel kural olarak en geç 30 gün içinde teslim gerekir. Gerçek bir ifa imkânsızlığı ortaya çıkarsa satıcı, bu durumu üç gün içinde bildirmeli ve tahsil ettiği tüm ödemeleri bildirim tarihinden itibaren en geç 14 gün içinde iade etmelidir. Ancak stokta ürün bulunmaması bu istisna kapsamında değildir.
Sipariş onayını, ödeme dekontunu, ürünün kampanyalı fiyatını gösteren ekran görüntüsünü ve iptal mesajını mutlaka saklayın. Satıcıya yazılı başvuru yapın. Sorun çözülmezse Tüketici Hakem Heyetine başvurun.
Bir işletmenin tüketiciden sipariş ve ödeme alıp daha sonra aynı ürünü daha yüksek fiyattan satabilmek için siparişi iptal etmesi kabul edilemez. Böyle bir davranışın somut olayın özelliklerine göre haksız ticari uygulama ve sözleşmeye aykırılık oluşturması mümkündür."

Kasım kampanyalarında sosyal medya fenomenlerinin ve influencer'ların ürün tanıtımları da tüketicileri yanıltabiliyor. Reklam niteliği taşıyan paylaşımların açıkça belirtilmesi gerektiğini vurgulayan Av. Güllü, yanıltıcı tanıtımlarda reklam veren firmadan içerik üreticisine kadar farklı tarafların hukuki sorumluluğunun gündeme gelebileceğini belirtti:
"Bugün tüketiciler yalnızca televizyon reklamlarından değil, sosyal medya fenomenlerinin, influencer'ların ve içerik üreticilerinin tanıtımlarından da etkileniyor.
Özellikle Kasım indirimlerinde:
Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'nin 23/A maddesiyle sosyal medya etkileyicilerinin reklam faaliyetleri açıkça düzenlenmiştir.
Buna göre influencer:
Kimler sorumlu tutulabilir?
6502 sayılı Kanun'un 61. maddesi reklam verenleri, reklam ajanslarını ve mecra kuruluşlarını reklam mevzuatına uyma yükümlülüğü altında tutar. Her olayda sorumluluk, tarafların katkısı ve ilgili yükümlülükleri dikkate alınarak belirlenmelidir.
Ticaret Bakanlığı böyle bir durumda; reklamın durdurulması, ilgili reklam hakkında düzeltme kararı, idari para cezası, diğer mevzuat ihlalleri varsa ayrıca hukuki ve cezai sorumluluk Kapsamında cezalar verebilmektedir.
Tüketici, bir fenomenin tanıtımını gördüğünde bunun bağımsız bir ürün tavsiyesi mi yoksa ticari reklam mı olduğunu bilmelidir. Sosyal medyada yapılan reklamlar da geleneksel reklamlar gibi hukuka tabidir. Dijital ortamda paylaşım yapılması, reklam verenin veya içerik üreticisinin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz."

İnternet üzerinden alışveriş yapan tüketicilerin en önemli güvencelerinden biri olan 14 günlük cayma hakkını hatırlatan Av. İbrahim Güllü, mevzuatta belirtilen istisnalar dışında tüketicilerin herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden alışverişten vazgeçebileceğini belirtti:
"Kasım indirimleri dolandırıcılar açısından da önemli bir fırsat dönemidir. Tüketicinin alışveriş heyecanı, indirim beklentisi ve acele karar vermesi dolandırıcıların işini kolaylaştırmaktadır.
En çok karşılaşılan yöntemler şunlardır:
Tüketici alışverişten önce ne yapmalı?
Tüketicinin cayma hakkı: İnternet üzerinden yapılan mesafeli satışlarda tüketici, kanundaki istisnalar dışında, malı teslim aldığı tarihten itibaren 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayma hakkını kullanabilir. Ancak kişiye özel hazırlanan ürünler, belirli hijyen koşullarındaki ürünler ve mevzuatta sayılan diğer istisnalar farklı değerlendirilir.
Dolandırıcılık şüphesi varsa banka veya ödeme kuruluşuyla derhal iletişim kurulmalı, işlem itirazı yapılmalı, deliller saklanmalı ve gerektiğinde kolluk birimlerine veya Cumhuriyet savcılığına başvurulmalıdır. Kartla yapılan her işlemin geri alınması garanti değildir."

Tüketicilerin büyük indirim yüzdelerine aldanmak yerine ürünün gerçek fiyatını araştırması gerektiğini belirten Av. Güllü, son 10 günlük en düşük fiyatın, farklı satıcılardaki fiyatların ve ek masrafların birlikte değerlendirilmesinin önemine dikkat çekti:
"Tüketici için en önemli konu, ürünün gerçekten daha ucuza satılıp satılmadığını anlamaktır. Mevzuatımız son günlük 10 günlük en düşük fiyat düzenlemesi büyük önem taşıyor.
Tüketicinin dikkat etmesi gerekenler:
Tüketici, ürünün fiyat geçmişini gösteren bağımsız fiyat karşılaştırma ve takip platformlarından da yararlanabilir. Ancak bu sitelerin verileri her zaman satıcının resmi fiyat kayıtlarının yerini tutmaz. Fiyat Etiketi Yönetmeliği'nin 11. maddesi ve Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'nin 14. maddesi birlikte değerlendirilmelidir. Fiyat indirimlerinin doğruluğunu ispat yükümlülüğü satıcıya aittir.
Kasım indirimleri yalnızca Türkiye'ye özgü değildir. ABD, İngiltere ve Avrupa ülkelerinde de tüketicilerin korunması için önemli düzenlemeler bulunmaktadır.
AB'nin Omnibus düzenlemesi kapsamında indirim öncesi referans fiyat, genel kural olarak indirimin başlamasından önceki en az 30 günlük dönemde uygulanan en düşük fiyattır. Sahte indirimlerin önlenmesi amaçlanmaktadır.
Türkiye'nin 10 günlük uygulaması farklıdır; iki sistem birbirine karıştırılmamalıdır.
Türkiye'de de yalnızca şikâyet üzerine işlem yapan değil, kampanya dönemlerinde aktif ve önleyici denetim gerçekleştiren bir sistem oluşturulmalıdır. Fiyat şeffaflığı, gerçek indirim, tüketicinin bilinçlendirilmesi ve piyasa denetimi önemli. Tüketici, büyük indirim yazılarına değil ürünün gerçek fiyatına bakmalı, farklı satıcıları karşılaştırmalı ve ihtiyaç dışı alışverişten kaçınmalıdır. Özellikle Kasım kampanyalarında fiyatların geçmiş hareketlerinin takip edilmesi ve sahte indirimlerin denetlenmesi önemlidir. Tüketici, yanıltıcı reklam karşısında yalnızca şikâyet etmekle yetinmemeli, uğradığı zararın giderilmesi için hukuki haklarını da kullanmalıdır."

Kasım indirimlerinde tüketicinin korunmasının yalnızca fiyatlarla sınırlı olmadığını, ticarette güvenin ve şeffaflığın da belirleyici olduğunu vurgulayan Av. İbrahim Güllü, işletmelerin kısa vadeli satış uğruna tüketiciyi yanıltmasının uzun vadede kendi itibarlarına da zarar vereceğini belirtti:
"İndirim adı altında tüketici aldatılmamalıdır. Kasım indirimleri tüketiciye gerçekten ekonomik avantaj sağlamalıdır. Bir ürünün fiyatını önce artırıp sonra indirim yapılmış gibi göstermek, süresi bitmiş kampanyayı devam ediyormuş gibi sergilemek, olmayan stok için son ürün uyarısı vermek veya sipariş alındıktan sonra ürünü teslim etmemek ticari ahlakla bağdaşmaz.
Ticaretin temelinde güven vardır. Güvenin olmadığı yerde sürdürülebilir ticaret de olmaz.
İşletmelerin amacı tüketiciyi bir kez alışveriş yaptırmak değil, memnun ederek tekrar alışveriş yapmasını sağlamak olmalıdır. Tüketiciyi yanıltarak elde edilen kazanç, uzun vadede işletmenin itibarına ve piyasadaki güven ortamına zarar verir. İndirim yapmak bir ticari tercih, tüketiciyi aldatmak ise hukuki sorumluluk doğuran bir ihlaldir. Tüketici korunursa ticaret güçlenir. Ticarette güven sağlanırsa hem tüketici hem de dürüst işletmeler kazanır."