Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Anlaşması'nın TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilmesiyle Orta Doğu'daki güvenlik ve savunma iş birliğinde yeni bir süreç başladı. Üç ülke arasında ortak savunma, askerî eğitim, istihbarat paylaşımı ve savunma sanayii alanlarında iş birliğini öngören anlaşma, bölgesel güvenlik dengeleri açısından dikkat çekti. Özellikle taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış sayılmasını öngören madde, Türkiye'nin olası bir kriz karşısında nasıl bir tutum alacağı sorusunu yeniden gündeme taşıdı. Peki Mekke Anlaşması Türkiye için ne anlama geliyor? Türk askeri hangi koşullarda devreye girebilir? DİPAM Başkanı Dr. Tolga Sakman, Tgrthaber.com Özel Haber Editörü Zeynep Gizem Er'e yaptığı açıklamada Mekke Anlaşması'nın Türkiye'nin dış politikası, bölgesel güvenlik stratejisi ve Orta Doğu'daki güç dengelerine olası etkilerini analiz etti.
HABERİN ÖZETİ
Okunma süresi 33 saniyeye düşürüldü.
Okunma süresi 33 saniyeye düşürüldü.
ÖZETİ PAYLAŞ
TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilen Mekke Anlaşması ile Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki savunma ve güvenlik iş birliğinin kapsamı genişletilecek. Anlaşma, yalnızca askerî alandaki koordinasyonu değil, üç ülkenin savunma sanayii kapasitelerini bir araya getirecek ortak projeleri de içeriyor.
Bu kapsamda tarafların savunma sanayii kuruluşları arasında teknoloji paylaşımı, ortak teknoloji geliştirilmesi ve ortak üretim desteklenecek. Savunma alanında araştırma ve geliştirme projeleri yürütülürken inovasyon faaliyetleri teşvik edilecek. Ayrıca askerî sanayi alanında nitelikli insan kaynağı yetiştirilmesi ve uzmanlıkların karşılıklı paylaşılması hedefleniyor.
Askerî iş birliğinin geliştirilmesi amacıyla savunma kurumları arasında personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar da gerçekleştirilecek. Böylece üç ülkenin silahlı kuvvetleri arasındaki koordinasyon ve birlikte çalışabilirliğin artırılması amaçlanıyor.
Mekke Anlaşması'nın önemli başlıklarından birini de terörle mücadele ve istihbarat paylaşımı oluşturuyor. Bölgesel ve uluslararası istikrarı tehdit eden terörizmin tüm çeşitleriyle mücadele edilmesi için mevcut iş birliğinin operasyonel düzeyde güçlendirilmesi öngörülüyor.
Anlaşma kapsamında üç ülke, uluslararası güvenlik meselelerinde düzenli istişarelerde bulunacak. Hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak amacıyla ortak değerlendirmeler doğrultusunda bireysel ve müşterek tedbirler geliştirebilecek.
İstihbarat paylaşımında ise bilgi güvenliği ve gizlilik ilkeleri esas alınacak. Taraflar, karşılıklı mutabakata varılan güvenli kanallar üzerinden bilgi alışverişinde bulunacak. Ayrıca barış, savaş ve olağanüstü durumlarda silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askerî teçhizatın sağlanmasını kapsayan lojistik destek mekanizması da anlaşmanın dikkat çeken maddeleri arasında yer alıyor.
Mekke Anlaşması'nın TBMM'de kabul edilmesini Türkiye'nin dış politikası ve bölgesel güvenlik stratejisi açısından değerlendiren DİPAM Başkanı Dr. Sakman, anlaşmanın Türkiye'nin güvenlik iş birliğini genişletmesi açısından önem taşıdığını belirtti:
"Burada önemli olan Türkiye’nin otonom olarak güvenlik şemsiyesini genişletiyor olması. Orta Doğu krizlerinde krizin çözüm aktörü olarak Orta Doğu ülkelerinin kendilerinin olması gerektiğini söyleyen bir Türk dış politikası mevcut. Bu sebeple bölge ülkelerinin sorumluluk alması ve bu anlamda ilerlemesi zaten önemli. Türkiye’de böylece sadece savaş zamanında bir işbirliği değil, barış zamanında da savunma ve güvenliği birlikte inşa etmek ve olası tehdit ve tehlikelere uzakta tutmak için bu tip girişimler önemli. Bunu diğer iş birlikleri güvenlik sahasındaki ortaklıklar ve benzeri girişimlerden de çok ayrı tutmamak lazım hepsi birlikte bir vizyonun parçası."
Mekke Anlaşması'nın en çok merak edilen maddelerinden biri, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış sayılması. Bu maddenin otomatik olarak Türk askerinin başka bir ülkede konuşlanması anlamına gelmediğini vurgulayan Dr. Tolga Sakman, olası askerî müdahalelerde Türkiye'nin iç hukuk mekanizmalarının devreye gireceğine dikkat çekti:
"Anlaşmanın ikinci maddesi birine karşı yapılan üçüncü bir tarafın saldırısına ortak cevap vermeyi kapsıyor fakat bu hem saldıran tarafın niyeti hem de savunma kapasitesi ile ilgili. Örneğin; Türkiye’nin herhangi bir yerde askeri konuşlanmaya gitmesi veya savunmaya destek vermesi için haricen iç hukuk yolu kapsamında bir tezkere hazırlanması ve hükumete Meclis tarafından bu tezkerenin verilmesi gerekiyor.
Bu sebeple bu anlaşma doğrudan Türk askerinin herhangi bir coğrafyada yer alması anlamına gelmez. Fakat tabii ki bu madde zaten öncelikle saldırının engellenmesi için bir güç birliğini göstermek açısından önemlidir. Benzerini diğer ittifak modellerinde de gördüğümüz bu madde zaten savunmayı ortaklaştırmak açısından önemlidir."
Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de oluşturduğu tehdit, Körfez'de yaşanan gerilimler ve bölgesel çatışma ihtimalleri, Mekke Anlaşması'nın güvenlik boyutunu daha da önemli hale getiriyor. Üç ülkenin olası tehditlere karşı nasıl bir ortak tutum geliştireceği merak edilirken Dr. Sakman, anlaşmanın kapsamının yalnızca askerî müdahaleyle sınırlı değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
Husiler kaynaklı tehditlerin değerlendirilmesinde saldırının niteliği ve hedef alınan ülkenin korunmasının ayrı ayrı ele alınması gerektiğini belirten Dr. Tolga Sakman, şu ifadeleri kullandı:
"Bu anlaşma imzalanmadan önce yaklaşık 30 aylık bir müzakere süreci içerisinde her ülkenin zaten içerisinde olduğu tehdit ve tehlikelerin de değerlendirildiği kanaatindeyim. Doğal olarak bu tip geçmişten gelen gerilimlerin bu anlaşma tarafından doğrudan hedef alınıp alınmayacağı ayrı bir değerlendirme konusu.
Husiler konusunda ise iki farklı değerlendirme yapılabilir;
Bununla birlikte anlaşmanın birinci maddesini de göz ardı etmemek lazım. Birinci madde, egemenlik ve sınırların ihlalini kapsayan tehlikelere karşı ortak hareket etmeyi kapsıyor. Bu sadece birlikte savunma askeri harekat gibi konular değil, bu tehlikeden arınmak için atılacak ortak adımları da kapsar. Bu adımların içerisinde her türlü diplomatik teknolojik askeri konuları da düşünmeliyiz."
Mekke Anlaşması'nın üç ülkenin farklı alanlardaki kapasitelerini bir araya getirmesi bakımından stratejik önem taşıdığını belirten Dr. Sakman, Pakistan'ın askerî ve nükleer kapasitesi, Suudi Arabistan'ın ekonomik gücü ve Türkiye'nin savunma sanayii altyapısının oluşturabileceği sinerjiye dikkat çekti.
Ancak Pakistan'ın nükleer gücünün doğrudan ittifakın ortak nükleer kapasiteye sahip olduğu şeklinde yorumlanamayacağını vurgulayan Dr. Tolga Sakman, üç ülkenin farklı güç unsurlarını birleştirmesinin çarpan etkisi oluşturacağını ifade etti:
"Pakistan’ın nükleer gücü doğrudan bu ittifakın artık bir nükleer güç sahibi olduğu anlamına gelmez. Ulusal konuların ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Örneğin; NATO kapsamında nükleer silah sahibi ülkelerin bu mühimmatı NATO müttefiklerinin tamamının emrinde olmadığını hatırlamalıyız. Ancak bu üç ülkenin farklı güçlerini birleştirmesi bir çarpan etkisi oluşturduğunu görmek lazım.
Yani bu anlaşma 1 + 1 + 1 = 3 değil, 3'ten çok daha fazlası oluyor. Türkiye’nin NATO müttefikliği ve geçmişten gelen askeri kapasitesi ve kurmay çalışmaları tabii ki bu düzlemde oldukça etkili olacaktır. Ayrıca ittifakın notu ile çelişen veya çakışan herhangi bir noktası yok. Bunlar her durumda hem Türkiye’nin hem de bölgenin savunmasını kuvvetlendirecek ortak adımlardır."
Mekke Anlaşması'nın herhangi bir ülkeye veya oluşuma karşı kurulmuş bir ittifak olmadığını belirten Dr. Sakman, buna rağmen bölgesel istikrarsızlığa yol açabilecek girişimlere karşı ortak bir güvenlik mekanizması oluşturabileceğini söyledi.
İsrail'in bölgedeki politikalarının da bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Sakman, üç ülke arasındaki iş birliğinin bölgesel güvenlik dengelerine etkisini şu sözlerle anlattı:
"Mekke Anlaşması İttifakı herhangi bir ülke veya harekete karşı oluşturulmuş değil. Bu sebeple doğrudan herhangi bir ülkeyi karşısına da almıyor. Fakat ana hedefi bölge istikrarlı ve güvenliği olan bir girişim. Doğal olarak bölgede istikrarsızlık ve güvensizlik inşa etmeye çalışan herhangi bir ülke veya yapının da karşısında bulunur.
İsrail’in bölgede istikrarsızlaştırmak için atacağı her türlü adımda Mekke İttifakı sayesinde dengelenmiş olacaktır. Bu zaten ittifakın varlık sebebi olan savunmaya gerek kalmadan tehditle tehlikeleri uzakta tutmak veya bertaraf etmek olduğundan bu İsrail politikalarının aleyhinde olacaktır. Bu sebeple böyle bir girişimin somut hale gelmesi ve işlerlik kazanmasını engelleyecek her türlü adımın atılabileceğini de göz ardı etmemek lazım. Şu anda ülkelerin tehditle tehlike algıların ortaklaşması ve manevra kabiliyetinin iş birliğine dönüşmesi için atılacak adımlar sırasında bu kırılganlık kullanılmaya müsait olmamalıdır."
Google Play
App Store
10:30
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ