Türkiye'de 5 yıl sonra hangi şehirler çöl olacak? Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu kritik listeyi açıkladı

Türkiye'nin su bütçesi kritik sınırda. Sadece musluktan akan suyu değil, tüm gıda sistemini etkileyecek olan çölleşme riski korkutucu bir hızla ilerliyor.

Özetle

HABERİN ÖZETİ

Türkiye'de 5 yıl sonra hangi şehirler çöl olacak? Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu kritik listeyi açıkladı

Okunma süresi 52 saniyeye düşürüldü.

Paylaş

Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, Türkiye'nin su bütçesinin kritik sınırda olduğunu, önümüzdeki 5 yıl içinde bazı illerin çölleşme eşiğine geleceğini ve İstanbul'da saatli su kesintilerinin yaşanabileceğini belirtti.

Türkiye, kişi başına düşen yıllık su miktarı bakımından "su stresi" yaşayan bir ülke ve son iki yılda yağışlar ortalamanın altında kaldı.

Yer altı sularının tükenmesi, önümüzdeki 5 yıl içinde suya bağımlı ürünlerde rekolte düşüşüne, marketlerde fiyat artışına ve ithalata bağımlılığın artmasına neden olacak.

Deniz seviyesindeki yükseliş; alçak rakımlı sahil yerleşimlerinde fırtına ve taşkın riskini, tarım alanlarında toprağın çoraklaşmasını ve içme suyu kaynaklarının kullanılamaz hale gelmesini tehdit ediyor.

Kuraklığın üç türü (meteorolojik, tarımsal, hidrolojik) var ve musluktan su akması, rezervin sağlıklı olduğunu göstermez; gece su basıncının düşmesi, planlı/plansız kesintilerin sıklaşması gibi işaretler kuraklık belirtisidir.

İstanbul'un nüfus artışı ve betonlaşma nedeniyle önümüzdeki 5 ila 10 yıl içinde ciddi su kısıtlamalarıyla yüzleşmesi gerçekçi bir senaryodur.

Konya Kapalı Havzası (Konya, Karaman, Aksaray, Niğde), Şanlıurfa, Mardin, Diyarbakır'ın güneyi ve Iğdır Ovası gibi bölgeler, önümüzdeki 5 yıl içinde "geri dönüşü olmayan eşik" tartışmasının ana gündem maddesi olacağından, çölleşme riskiyle tam anlamıyla yüzleşecek iller arasında yer alıyor.

Okunma süresi 52 saniyeye düşürüldü.

Paylaş

ÖZETİ PAYLAŞ

Özeti Paylaş

Önümüzdeki 5 yıl içinde hangi iller çölleşme eşiğine gelecek? İstanbul'da saatli su kesintileri kapıda mı? İTÜ İklim Bilimi ve Meteoroloji Müh. Böl. Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'un sorularını cevaplayarak 5 yıl sonra çölleşecek şehirleri açıkladı.

HALA VAHŞİ SULAMA YAPILIYOR

Türkiye'nin son iki yıldır biriken bir su açığı olduğundan bahsediyorsunuz. Bu durum hakkında bilgi verir misiniz?

Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu: Türkiye, kişi başına düşen yıllık su miktarı bakımından zaten "su stresi" yaşayan bir ülke; 1.500 metreküpün altındayız. Bu yıl hariç, son iki yılda yağışlar uzun yıllar ortalamasının belirgin biçimde altında kaldı. Yani gökten gelen su hem barajlarımıza hem toprağa hem de yer altı su tablalarına yeterince inmedi. Üstelik tüketim aynı hızda devam etti; suyumuzun yaklaşık dörtte üçü tarımda, çoğu da hâlâ vahşi sulama dediğimiz, kaybın yüksek olduğu yöntemlerle kullanılıyor. Sonuç şu: "su açığı" dediğimiz şey aslında bir bütçe açığı gibidir — gelirden fazla harcadığınızda kasa boşalır. Biz de iki yıldır gelirimizden fazla su harcıyoruz, kasamız boşalıyor.

5 YIL İÇİNDE GIDADA REKOR FİYAT ARTIŞI

Yer altı sularının bu hızla tükenmesi, önümüzdeki 5 yıl içinde gıda güvenliğimizi nasıl etkileyecek?

Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu: Yer altı suyu, vatandaşın gözünün görmediği bir sigorta poliçesi gibidir; yağmur yağmadığında ona dayanırsınız. Konya Ovası'ndaki obruklar, bu sigortanın bittiğinin en somut göstergesi. Çiftçi, bir sezon önce 80 metreden çıkardığı suyu bu sezon 150 metreden çıkarmak zorunda kalıyor; bu hem maliyeti hem de enerji ihtiyacını katlıyor. Önümüzdeki 5 yıl içinde üç şeyi birlikte göreceğiz: Birincisi, suya bağımlı ürünlerde — mısır, şeker pancarı, yonca, bazı sebzelerde — rekoltede ciddi düşüş; ikincisi, market raflarında fiyat artışı; üçüncüsü, daha önce kendi yetiştirdiğimiz birçok üründe ithalata bağımlılık. Yani su krizi, marketteki fiş üzerinden vatandaşın cebine yansıyacak.

TUZLU DENİZ SUYU TARIM ALANLARINI VURACAK

Deniz seviyesindeki yükselişe dikkat çekmiştiniz. Bu durum Türkiye'yi hangi açılardan vuracak?

Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu: Türkiye'nin 8.300 kilometrelik kıyı şeridi var; bu hem büyük bir avantaj hem de büyük bir kırılganlık. Deniz seviyesi yükselişi bizi üç koldan vuracak. Birincisi, alçak rakımlı sahil yerleşimleri — İzmir Körfezi çevresi, İstanbul'un bazı sahilleri, Samsun, Mersin gibi yerlerde — fırtına ve taşkın riski büyüyor. İkincisi, tarım: Çukurova, Söke Ovası, Bafra ve Çarşamba Ovaları gibi gıda ambarlarımızda tuzlu su, tatlı su tabakasının altına girerek toprağı çoraklaştırıyor. Üçüncüsü, içme suyu: Sahile yakın kuyularımıza tuzlu su karışımı başlıyor, bu da o bölgelerde içme suyu kaynaklarını kullanılamaz hâle getirebilir. Yani deniz seviyesi yükselişi sadece "sahildeki ev sular altında kalır mı?" meselesi değil; tarımı, içme suyunu ve turizmi ilgilendiren çok katmanlı bir tehdittir.

KURAKLIK 3 İŞARETLE ANLAŞILIR

Musluktan su akarken kuraklık yaşanıyor olabilir mi? Bu aşamaya geldiğimizi nasıl anlarız?

Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu: Evet, hem de en tehlikeli aşama tam da budur. Bilimsel olarak üç tür kuraklıktan bahsederiz: meteorolojik kuraklık (yağış azalır), tarımsal kuraklık (toprak susuzlaşır), hidrolojik kuraklık (barajlar, akarsular, yer altı suları çekilir). Musluktan su akıyor olması, sadece şebekenin hâlâ çalıştığını gösterir; arkadaki rezervin sağlıklı olduğunu değil. Vatandaşın bakacağı işaretler şunlardır: gece saatlerinde su basıncının düşmesi, planlı ya da plansız su kesintilerinin sıklaşması, suda tat ve koku değişikliği, barajların doluluk oranlarının yüzde 30'un altına inmesi. Bu işaretlerden birkaçı bir arada görülüyorsa, "musluktan su akıyor ama biz aslında kuraklığın içindeyiz" demektir.

İSTANBUL'DA PLANLI SU KESİNTİLERİ OLACAK

İstanbul için "su bitti" senaryosu ne zaman gerçek olur?

Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu: İstanbul iki kez bu eşiğe çok yaklaştı — 2014 ve 2021 yıllarında baraj doluluk oranları yüzde 20'lerin altına indi, "şu kadar günümüz kaldı" manşetleri attı gazeteler. Şehir, 16 milyonu aşan nüfusla büyümeye devam ediyor, betonlaşma su havzalarını baskılıyor. Melen ve Yeşilçay gibi destek sistemleri var ama bunlar da iklim koşullarına bağımlı. Eğer mevcut tüketim hızı, mevcut yağış düşüşü ve mevcut nüfus artışı birlikte devam ederse, önümüzdeki 5 ila 10 yıl içinde İstanbul'un birkaç hafta boyunca ciddi kısıtlamalarla yüzleşmesi gerçekçi bir senaryo. "Bitti" demek doğru olmaz çünkü destek hatları var, ama "günlük belirli saatlerde su verilebilir" aşamasına gelinebilir. Asıl mesele şu: İstanbul'un su krizini yaşaması için çölleşmeye gerek yok; arka arkaya iki kurak kış yeter.

BU ŞEHİRLERDE GERİ DÖNÜŞÜ OLMAYAN EŞİK

Hangi illerimiz önümüzdeki 5 yıl içinde "çölleşme" riskiyle tam anlamıyla yüzleşecek?

Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu: Çölleşme, bir gecede olan bir şey değil; toprağın su tutma kapasitesini kademeli olarak kaybetmesidir. Türkiye'de bu riskin en yoğun olduğu kuşak, İç Anadolu'nun güneyi ve Güneydoğu Anadolu'dur. Konya, Karaman, Aksaray, Niğde — yani Konya Kapalı Havzası — birinci sırada. Şanlıurfa, Mardin, Diyarbakır'ın güneyi ve Iğdır Ovası ciddi risk altında. Ankara'nın güney ilçeleri, Eskişehir'in bazı bölgeleri ve Kayseri'nin doğu kesimi de bu kuşağa giriyor. Buradaki kritik nokta şudur: Çölleşme önce toprağın mineralleşmesiyle başlar, sonra tarımsal verim düşer, ardından köyler boşalır ve en sonunda geri dönüşü olmayan eşiğe gelinir. Önümüzdeki 5 yıl, bu illerde "geri dönüşü olmayan eşik" tartışmasının ana gündem maddesi olacağa benziyor.

İLGİLİ HABERLER

Tarihi zirve kimi, nasıl etkileyecek? Zekeriya Şahin, Trump ve Xi görüşmesinin şifrelerini açıkladı

Emekli ve memur için Temmuz zammı ne kadar olacak? Emin Yılmaz tek tek hesapladı