Son yıllarda vize başvurusu yapmak isteyen vatandaşların karşılaştığı randevu krizi, yeni bir tartışmayı da beraberinde getirdi. Vize randevularının erişilemez hale geldiği ve buna paralel olarak “karaborsa” iddialarının yaygınlaştığı iddia ediliyor. Konuyla ilgili şikayetlerin son bir ayda yüzde 38 arttığı bildiriliyor.
Vize randevusu bulamadığı için seyahat planı altüst olan, işleri, eğitimleri hatta özel günleri ertelenen binlerce vatandaş mağduriyet yaşıyor. Uzmanlar bot yazılımlarla saniyeler içinde kapatılan randevuların karaborsaya düştüğünü ve karaborsa batağına giren tüketicileri çok daha büyük sorunların beklediğini açıklıyor. TÜKONFED Başkan Vekili İbrahim Güllü, TUKONFED Siber Güvenlik Komisyon Başkanı Muharrem Baki ve Bilişim Avukatı Bilal Alyar, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş’a vize randevusu krizi hakkında haklarınızın neler olduğunu, kime, nasıl müracaat etmeniz gerektiğini ve kendinizi nasıl koruyabileceğinizi detaylarıyla aktardı.
TÜKONFED (TÜKETİCİ KONFEDERASYONU) BAŞKAN VEKİLİ İBRAHİM GÜLLÜ
Vize randevu karaborsası olayını Tüketici Kanunu (6502 sayılı), Borçlar Kanunu (6098 sayılı), Türk Ceza Kanunu (TCK) bilişim suçları ve 2025’te yürürlüğe giren 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu çerçevesinde değerlendirmek gerekir.
Üçüncü kişilerce randevuların “ücret karşılığı” devredilmesi / satılması hangi suçları teşkil eder?
İbrahim Güllü: Resmi aracı kurumlar dışında üçüncü kişilerin randevuları bot yazılımlarla toplu kapatarak veya yetkisiz yollarla devredip satması bazı suçlara sebep olur.
Bilişim suçları: Türk Ceza Kanunu’nun 243. maddesine göre, botla sistemlere hukuka aykırı girme veya kalmaya devam etmenin cezası 1 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Sistem bedelli hizmet sunuyorsa ceza yarıya iner; veriler bozulur/değişirse 6 aydan 2 yıla kadar hapis istenebilir.
Bunun yanında, TCK’nın 244. maddesi uyarınca sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme fiilleri de 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezasıyla karşılık buluyor.
Dolandırıcılık: Türk Ceza Kanunu’nun 157 ve 158. maddelerine göre “Garantili randevu” vaadiyle para almak bilişim yoluyla dolandırıcılık sayılabilir.
Tüketici Kanunu: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 6 ve 62. maddelerine göre ise haksız ticari uygulama ve aldatıcı reklam. Satış, eşit erişim hakkını ihlal eder ve karaborsa oluşturur.
Ayrıca bu tür faaliyetler, Türk Ticaret Kanunu kapsamında haksız rekabet hükümlerini ihlal ederken, kişisel verilerin izinsiz kullanılması halinde KVKK çerçevesinde veri güvenliği ihlali anlamına da gelir.
Resmi aracı kurumların sistem açıklarını kapatmaması “hizmet kusuru” mudur?
İbrahim Güllü: Kurumların sistem açıklarını kapatmaması Hizmet kusuru (ayıplı hizmet) teşkil edebilir. Tüketici Kanununa göre, hizmet sözleşmede vaat edilen veya objektif olarak beklenen nitelikleri taşımıyorsa ayıplıdır. Randevu sistemi botlara karşı korunmaz, erişim adil ve eşit olmazsa “ayıplı hizmet”dir. Bu durumda tüketicinin seçimlik hakları doğar.
Tüketici, hizmetin yeniden görülmesi, bedel iadesi/indirimi veya sözleşmeden dönme + tazminat talep edebilir.
7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu aracı kurumlara;
• Bot yazılımlara karşı koruma
• Siber olayları BTK ve KVKK’ya bildirme
• Denetime açık olma
• Sistem açıklarını önleme yükümlülüğü getirmektedir.
Kurumların konsolosluklarla yaptığı yetkilendirme sözleşmeleri de güvenlik yükümlülüğü içerir.
Randevu bulamadığı için uçak ve otel rezervasyonu yanan, vize karaborsasına para kaptıran bir vatandaşın maddi zararını tazmin etme şansı var mı? Bu noktada muhatap kim olmalı?
İbrahim Güllü: Tazminat taleplerinin dayanağı olarak olaydan zarar görüldüğünün ispatı gerekir. Hukuk delile ve belgeye dayanır.
Karaborsa parası talep etmek oldukça güç ve ispat gerektirir. Tüketicinin buna kaçınılmaz olarak mecbur olduğunun ispatı gerekir. Karaborsa satıcısının kimlik bilgilerini tespit etmek çok zor olduğundan tüketicinin tazminat talebi zor gözükmekte.
Uçak/otel biletinin yanması ve randevu alamama halinde Resmi aracı kuruma karşı ayıplı hizmet nedeniyle miktara göre Tüketici Hakem Heyeti’ne veya Tüketici Mahkemesi’ne başvurulur. Resmi Aracı Kurumun sistem kusuru nedeniyle “hizmetten kaçınma” (md. 6) ve Borçlar Kanunu’ndaki kusur sorumluluğu (md. 49 vd.) bulunmaktadır.
Tüketici tarafından açılacak tazminat davası doğrudan zarar olan maddi tazminat ile manevi tazminat açılabilir. Ancak tüketicinin muhatabı resmi aracı kurumdur. Konsolosluklar doğrudan sorumlu tutulmaz.
Ticaret Bakanlığı veya ilgili denetleyici kurumlar bu "karaborsa randevu" ilanlarına karşı ne gibi somut adımlar atmalı?
İbrahim Güllü: Ticaret Bakanlığı piyasayı düzenleyici aktördür. Aracı kurumları denetlemeli, sistemin şeffaf ve açık olmasını temin etmeli ve ihlallerle ilgili olarak idari para cezası (Tüketici Kanunu md. 77) uygulamalıdır.
BTK da Bilişim sistemlerini incelemeli, bot hesapları tespit etmeli ve engellemedir.
Karaborsa Randevu sistemine giren tüketici için en ciddi sorun belki de kişisel verilerinin (Pasaport gibi) kötü niyetli kişilerin eline geçme ihtimalidir.
Tüm bunlara karşı bağımsız Siber Güvenlik Denetimi getirilmeli, log kaydı zorunluluğu, merkezi şikayet kanalı oluşturulması, kamu spotları ile tüketicinin bilgilendirilmesi ve bot önleyici teknik tedbirler alınması gerekir.
Acil seyahat planı olan ancak randevu bulamayan bir tüketiciye yasal yollardan sapmaması için ne önerirsiniz? Mağdur olanlar ilk olarak nereye başvurmalı?
İbrahim Güllü: Tüketicilerimiz karaborsa randevu almaya tevessül edilmemeli. Karaborsa randevu ile dolandırılma, vize reddi veya iptali söz konusu olabilir. Sadece resmi web sitelerinden randevu takip edin; acil durum için ilgili konsolosluğa başvuru yapın.
Yetkili turizm acenteleri (TÜRSAB belgeli) üzerinden resmi kanalları kullanın.
Mağduriyet yaşayan tüketicilerimiz Ticaret Bakanlığımızın Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) üzerinden Tüketici Hakem Heyetine 186.000 TL’ye kadar olan uyuşmazlıklarda başvuru yapabilirler. Bu miktar ve üzerinde ise zorunlu arabuluculuk görüşmelerinden sonra Tüketici Mahkemesi başvurusu yapılmalıdır.
Vize aracı kurumları, randevu sistemini karaborsadan korumakla yükümlü değil midir?
İbrahim Güllü: Hem konsolosluk yetkilendirme sözleşmeleri hem 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu md. 7 ve hem de Tüketici Kanunu gereği sistem güvenliğini sağlamak, botları engellemek ve eşit erişimi temin etmek zorundadırlar. İhmal halinde; hizmet kusuru hukuki ve idari/cezai sorumluluk doğurur. Kurumların resmi açıklamalarında “randevu satışı yapmıyoruz, üçüncü kişilere itibar etmeyin” diyerek tüketicileri uyardıklarını da bilmekte fayda var.
Tüketici, hizmet alamadığı bu kurumlar hakkında 'hizmetten kaçınma' gerekçesiyle şikayetçi olabilir mi?
İbrahim Güllü: Tüketici Kanunu'nun 6/2 maddesine göre açıkça “hizmet sağlamaktan haklı bir sebep olmaksızın kaçınılamaz” deniliyor.
Randevu sisteminin erişilemez hale gelmesi veya bot uygulamalarla hizmete erişimin engellemesi haklı sebep değildir. Satıcının satıştan kaçınması halinde tüketici ilgili kurumu yetkili kurumlara şikayette bulunabileceği gibi doğrudan Tüketici Hakem Heyeti’ne mağduriyetinin giderilmesi ve tazminat talebi ile başvuru yapabilir.
TÜKONFED SİBER GÜVENLİK KOMİSYON BAŞKANI MUHARREM BAKİ
Karaborsacıların bu kadar hızlı ve isabetli randevu alabilmesinin nedeni ne?
Muharrem Baki: Çünkü süreç artık klasik bir başvuru değil, bir hız yarışına dönüşmüş durumda. İnsanların saniyeler içinde işlem yapabildiği bir ortamda, otomasyon yazılımları milisaniyeler içinde yüzlerce deneme gerçekleştirebiliyor. Kontenjan açıldığı anda sistem neredeyse anında doluyor. Bu da bireysel kullanıcıların daha sürece dahil olamadan elenmesine yol açıyor.
“Randevu botları” tam olarak nasıl çalışıyor?
Muharrem Baki: Bu botlar temelde otomasyon yazılımlarıdır ve birkaç kritik işlemi çok hızlı şekilde gerçekleştirir:
Sistemi sürekli tararlar
Yeni randevu açıldığı anı anında tespit ederler
İnsan davranışını taklit ederek form doldururlar
Ve randevuyu saniyeler içinde alırlar
Normal bir kullanıcı henüz sayfayı açmadan bu botlar işlemi tamamlamış olur. Yani kullanıcı yarışa başladığında, yarış fiilen bitmiştir.
Aracı kurumlar bu botları engellemek için yeterli önlem alıyor mu?
Muharrem Baki: Mevcut önlemlerin çoğu ya eksik ya da yetersiz kalıyor.
IP kısıtlamaları kolayca aşılabiliyor
Cihaz parmak izi (device fingerprinting) taklit edilebiliyor
Doğrulama sistemleri botlara karşı yeterince güçlü değil
Bu da sistemlerin gerçek kullanıcıyı korumakta zorlandığını ve otomasyonlara açık kapı bıraktığını gösteriyor.
Bu sorunu tamamen ortadan kaldıracak teknik bir çözüm var mı?
Muharrem Baki: Bu problem çözülemez değil, ancak klasik yöntemlerle çözülemez. En etkili çözüm, hız avantajını ortadan kaldıran sistemlerdir.
Öne çıkan model:
Rastgele sıra (queue) sistemi
Bu modelde herkes aynı anda başvurur, sistem kullanıcıları rastgele sıraya koyar ve işlemler bu sıraya göre ilerler. Böylece hızın avantajı ortadan kalkar.
Bir diğer kritik unsur ise şeffaflıktır:
Kaç randevu açıldığı
Ne zaman açıldığı
Kimlere verildiği
Bu veriler açık olursa sistem daha güvenilir hale gelir ve spekülasyonlar azalır.
Bu durumda hızlı bilgisayarı olmayan ya da teknolojiye hâkim olmayan kişiler vize alamaz mı?
Muharrem Baki: Mevcut sistemde bu risk giderek artıyor. Süreç bir yarışa dönüştüğü için teknik avantajı olanlar öne geçiyor. Ancak bu durum kaçınılmaz değil. Sistem doğru şekilde tasarlanırsa, herkes için eşit erişim sağlanabilir.
Sorunun özü teknoloji değil, sistem tasarımıdır. Adil bir sistem kurulduğunda botların avantajı ortadan kalkar. Ancak sistem hız odaklı kalırsa, kazananın insan olması her zaman mümkün olmayacaktır.
BİLİŞİM AVUKATI BİLAL ALYAR
Vize randevularını bot yazılımlarla kapatıp sonra bunları ücret karşılığı vatandaşa satmak nasıl bir suç kapsamındadır?
Bilal Alyar: Bu yöntemle çalışan kişiler, otomatik yazılımlar kullanarak saniyeler içinde tüm randevuları topluyor ve ardından bunları ücret karşılığı satıyor.
Bu fiil, bilişim sistemleri kullanılarak dolandırıcılık kapsamında değerlendirilebilir. Türk Ceza Kanunu’nda bu tür eylemler “nitelikli dolandırıcılık” sayılıyor ve ciddi hapis ve para cezaları öngörülüyor.
Ayrıca bu yazılımlar:
Sistemi kilitleyerek diğer kullanıcıların erişimini engelleyebilir
Bilişim sistemine hukuka aykırı müdahale anlamına gelebilir
Bu durumda eylem:
Bilişim sistemine girme
Sistemi engelleme veya bozma
suçlarını da oluşturabilir.
Buna ek olarak, “garantili randevu” gibi ifadelerle yapılan ilanlar da aldatıcı ticari uygulama sayılabilir ve idari yaptırıma tabi olur.
Vatandaşın resmi yollardan randevuya ulaşmasını engelleyen bu karaborsa düzenine karşı, aracı kurumların 'sistemi koruma yükümlülüğü' yok mudur?
Bilal Alyar: Randevu sistemini işleten aracı kurumlar tamamen sorumsuz değildir.
Vatandaştan ücret alan, belge toplayan ve kişisel veri işleyen bu kurumların:
Hizmeti düzgün sunma
Sistemi koruma
Kişisel verileri güvenli şekilde işleme yükümlülükleri vardır.
Eğer sistem:
Sürekli erişilemez durumdaysa
Botlara karşı korunmuyorsa
Vatandaşın erişimini fiilen engelliyorsa bu durum ayıplı hizmet olarak değerlendirilebilir.
Ayrıca kişisel verilerin korunması kapsamında:
CAPTCHA
IP sınırlaması
Anormal trafik tespiti gibi teknik önlemlerin alınması beklenir. “Engelleyemedik” savunması, tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Vatandaş randevu alamazsa nereye başvurabilir?
Bilal Alyar: Bu durumda birden fazla yol bulunuyor:
• Tüketici başvurusu:
Hizmet alınamadıysa veya haksız uygulama varsa, ilgili kamu kurumlarına başvuru yapılabilir.
• Kişisel veri şikayeti:
Verilerin kötü işlendiği düşünülüyorsa, veri koruma otoritelerine başvurulabilir.
• İnternet içerikleri için:
Randevu satışı yapan siteler ve ilanlar hakkında erişim engeli talep edilebilir.
• Ceza soruşturması:
Dolandırıcılık ve bilişim suçları için savcılığa doğrudan ihbar yapılabilir.
Ayrıca ilgili ülkenin konsolosluğuna şikayet iletilmesi de mümkündür; bu her ne kadar doğrudan çözüm sağlamasa da kayıt oluşturur.
Randevu alamadığı için iş görüşmesine gidemeyen, eğitimi aksayan veya uçak/otel ödemesi yanan bir vatandaş; bu mağduriyetini belgeleyerek aracı kurumlara veya bu karaborsayı yürütenlere karşı tazminat davası açabilir mi?
Bilal Alyar: Evet, belirli şartlar altında mümkündür.
İki farklı senaryo var:
• Karaborsacıyla doğrudan anlaşma yapıldıysa:
Bu durumda bir sözleşme ilişkisi doğar ve hizmet verilmezse tazminat talep edilebilir.
• Hiçbir anlaşma yoksa:
Sistem nedeniyle zarar oluştuysa bu durum “haksız fiil” kapsamında değerlendirilir. Mahkeme, zarar tam hesaplanamasa bile: Olayın şartlarına göre ve hakkaniyet çerçevesinde tazminata hükmedebilir.
Bu dava nereye açılır?
Bilal Alyar: Tüketici uyuşmazlıklarında:
Belirli parasal sınırın altındaysa önce hakem heyeti
Üstündeyse arabuluculuk ve ardından tüketici mahkemesi
Karaborsacılara karşı davalarda:
Asliye hukuk mahkemesi görevli olur
Ayrıca vatandaş:
Kendi yaşadığı yerde ya da zararın oluştuğu yerde dava açabilir. Bu tür durumlarda en önemli unsur delildir. Mutlaka saklanması gerekenler:
Banka dekontları
IBAN kayıtları
Mesajlaşmalar
Ekran görüntüleri
“Randevu yok” uyarıları
Mümkünse bunların noter ya da resmi yollarla tespiti yapılmalıdır. Vize randevularının botlarla toplanıp satılması sadece etik değil, aynı zamanda hukuki açıdan da ciddi sonuçlar doğuran bir durum.
Vatandaşlar, ceza şikayeti, idari başvuru ve tazminat davası yollarını birlikte kullanarak haklarını arayabilir. Sorun yaygın olabilir, ancak çözüm yolları da mevcut. Önemli olan doğru adımları zamanında atmak.
| Tüketici Uyuşmazlıkları ve Karaborsacılara Karşı Davalar | |
|---|---|
| Tüketici Uyuşmazlıkları | Belirli parasal sınırın altındaysa: Hakem Heyeti |
| Belirli parasal sınırın üstündeyse: Arabuluculuk ve ardından Tüketici Mahkemesi | |
| Karaborsacılara Karşı Davalar | Asliye Hukuk Mahkemesi görevli olur. |
| Vatandaşın Dava Açabileceği Yerler: Kendi yaşadığı yer veya zararın oluştuğu yer. | |
| Önemli Unsur: Delil | |
Mutlaka Saklanması Gerekenler:
Mümkünse bunların noter veya resmi yollarla tespiti yapılmalıdır. | |
| Vize Randevularının Botlarla Toplanıp Satılması: Etik ve hukuki açıdan ciddi sonuçlar doğurur. | |
| Vatandaşın Hak Arama Yolları: Ceza şikayeti, idari başvuru ve tazminat davası yolları birlikte kullanılabilir. | |
| Önemli olan doğru adımları zamanında atmaktır. | |
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
08:45
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ