Bursa’nın Karacabey ilçesinde 4 Ekim 2026 tarihinde 18 yaşındaki bir genç kızın sevgilisi tarafından boğazı kesilerek katledilmesi tüm Türkiye’yi yasa boğdu. 24 yaşındaki cinayet zanlısı çıkarıldığı mahkemece tutuklanarak cezaevine gönderilirken, olayın ardından dijital mecralarda kan donduran bir başka gelişme yaşandı. Zanlıya ait olduğu belirlenen sosyal medya hesabının takipçi sayısı kısa süre içinde 15 kat artarken, binlerce genç kızın hesabı takibe alması ve profilin altına "yakışıklı" yorumları yazması büyük tepki topladı.
HABERİN ÖZETİ
Okunma süresi 42 saniyeye düşürüldü.
Okunma süresi 42 saniyeye düşürüldü.
ÖZETİ PAYLAŞ
Toplumda ciddi bir şok etkisi oluşturan ve "katil hayranlığı" tartışmalarını alevlendiren bu patolojik tabloyu Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Tgrthaber.com’dan Şenay Yurtalan’a değerlendirdi. Yaşanan durumun toplumsal bir cinnetten ziyade derin bir "ahlaki duyarsızlaşma" ve empati erozyonu olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, failin dijital ortamda ödüllendirilmesinin suçu ve suçluyu özendirdiğine dikkat çekerek ailelere ve medyaya önemli uyarılarda bulundu.
Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan: Takipçilerin hemen büyük çoğunluğun genç kadın olması burada hangi bir psikolojik motivasyonla mı hareket ediyor gibi soruları ortaya çıkarıyor. Burada bazı sorulara cevap arıyoruz. Böyle cinayet işleyip binlerce takipçi kazanıyorsa bu düşüncesi suçu normalleştiriyor mu sorusu burada önemli.
Çünkü riskli kişilerde suçlu olmak görünür olmak anlamını taşıyor. Bu özellikle böyle suça becerikli, acıma, merhamet, vicdan, insaf duyguları olmayan kişilerde takipçi artışı, tek başına suç işlemeye sevk ettiği tarzında bir iddia ortaya çıkıyor.
Burada suça yatkın kişilerde bu suçun desteklenmesi, takipçisi olması onların suça özenmesine, suçu, suçluyu rol model seçmesine sebep olur.
Böyle B tipi kişilik dediğimiz empati duygusu yoksun ve sosyal normları kabul etmeyen suça becerikli kişilerde bu şöhret olması, takip edilmesi suçluları artırıcı etkisi vardır. Burada algoritmanın mesela görmediği, gözden kaçırdığı bir şey var. İyi mi kötü mü sorusu sormaz bu genç. İlgimi çekiyor mu, etkileşim getiriyor mu sorusunu sorar.
Böyle durumlarda değerlilik ölçüsü değişmiştir. Mesela değerli olamıyorsam korkulan birisi olmalıyım dedirtir. Sevilemiyorsam meşhur olmalıyım dedirtir. İyilikte görünür olamıyorsam, kötülükle görünür olayım. Yani görünür olmayı beğeni almayı sanki değerlilik ölçüsü gibi görür. Yani aslında suçun ödülü hapis olmalı. Dijital şöhret olmamalı. Bu suça becerikli, antisosyal, psikopatik özellikleri olan kişilerde bu tam tersi etki yapıyor. Onların bu yola yönelmesine sebep oluyor. Bu tarz kişilerde bu özellik var.
Yeni medya da dijital medya da burada bu konuda üzerinde durması gerekir. Bir insanın isim, fotoğraf, video, kişisel kayıtlarıyla öne çıkmasına şöhret sermayesi deniyor. Burada artık o kişi yalnız cinayet şüphelisi değil, bir dijital karaktere dönüşüyor. Yani genç kızlarda şu uyanıyor: Son paylaşımı neydi? Sevgilisi ne yazmıştı? Nasıl giyiniyordu? Kaç takipçisi vardı? Yakışıklı mı? Bu sorularla buna marazi merak deniyor. Yani patolojik merak deniyor. Patolojik bir merakla bunlar soruyorlar ve burada trajedinin merkezine farkında olmadan gidiyorlar. Taklit de şöhret arayışını bir şekilde güçlendiğini görüyoruz. Bu nedenle medyadan böyle durumlarda normalde kontrollü olması suçun haberleştirilmesi ama suçluyu yıldızlaştırmaması gerekir.
Medyanın bunu haber yaparken etik olarak buna dikkat etmesi gerekir. Zaten Dünya Sağlık Örgütü intihar haberciliğinde bilimsel yaklaşım olarak şunu öneriyor. Yöntemi ayrıntılandırmayın diyor. Olayı sansasyonel hale getirmeyin. Romantize etmeyin. Taklit riskini göz önüne alarak bu haberleri verin. Haber değeri var, verilmesi gerekiyor. Ama bu ilkelerle verilmesi gerekiyor.
Ağır şiddet haberlerinde bu nedenle kamu sağlığı yaklaşımı sorumluluğu gerekiyor. Yani intihar haberlerini ayrıntılandırmadan vermenin medya etiği açısından dikkat çekici olduğunu söyleyebiliyoruz.
Genç kızların belki karanlık ve tehlikeli figürlere ilgi duymasının arkasında neler olabilir? Hangi psikolojik dinamikler var?
Tehlike ve heyecan birlikteliği beyinde dopamin salgılatır. Müthiş haz verir. Bu herkes için geçerli. Mesela böyle tehlike ve heyecanda dopamin artma, korku filmlerinden nasıl kendimizi kaptırdığımızı düşünelim. Aynı şekilde dedikodu da beyinde dopamin salgılatır. Öfke de beyinde dopamin salgılatır. Onun için onlarda sahte bir lezzet vardır burada.
Özellikle yeni kuşakta ve en çok da TikTok'ta suçlu figürlerle ilgili ciddi şekilde araştırmalar yapılıyor. O araştırmalarda bir grup insanda “Ben onu değiştiririm. Ben olsaydım o kişinin bana beni öldürtmesini sağlamazdım. O kişiyi değiştirirdim” diyerek narsistik bir geri besleme olduğu görülüyor.
Yani “Ben olsaydım onun yerine onu öyle kızdırıp beni öldürtmezdim. Onu kendi etkileme gücümle etkilerdim diyerek kendi üzerine bir onu değiştiririm yanılsamasına giriyor.” Bu da narsistik kişilerin yaptıkları zihinsel çarpıtmalardan birisi bu.
Güçlü erkek yanılgısı da burada dikkat çeken bir yanılgı. Saldırgan, şiddet uygulayan, psikopatik duyarsızlığı olan erkekleri sanki güçlü erkek zannediyorlar. Ve dürtü kontrolü kendilerini dövdürüyorlar. Erkek beni sevdiği için dövüyor diyor. Güçlü erkek yanılgısı diye geçen bir psikolojik fenomendir burada. Genç kızların çok hata yapmasına sebep oluyor.
Bir taraftan da ahlaki duyarsızlaştırma etkisi var burada. Yani burada fiziksel çekiciliği yüceltiyor ve fiziksel çekiciliği suçu ikinci plana düşürüyor. Yani o kişinin fiziksel çekiciliğini öne çıkarıyor. Bu kişinin yaptığı kötülüğü devalüe ediyor, değersizleştiriyor. Buradaki ahlaki bir duyarsızlaşmaya sebep oluyor. Bu da diğer bir fiziksel çekicilik etkisi olarak giden ahlaki duyarsızlaşmaya götüren bir yanılsama olarak kabul ediliyor.
Diğer taraftan yasak olanlar tabii genellikle çekici kabul edilir. Yani ergenlik, genç erişkinlik dönemlerinde kişiler yasak olana merak duyarlar. Bu aslında öğrenmek için insan beyninde nörogelişimsel olarak insan beyninde o risk vardır. Gençler onun için riski severler. Sonunu düşünmeden hareket ederler. Aklına geleni yapmak isterler. Gençlerin bu zayıf tarafını bu sosyal medyada çok iyi şekilde bir kendine bağlama, dikkatleri kendine çekme önünde kullanılıyor. Ve burada bir kişinin tehlike artı yakışıklılık, şöhret ve esrarlı olmak, gizemli olmak bir sahte karizma ortaya çıkarıyor. Bu sahte karizma karanlık bir karizma. Bu karanlık karizma gençlerin özellikle genç kızların dikkatini çekiyor. Diyelim bu kişiyi 10.000 kişi birdenbire takip ettiğine göre birdenbire 15 katı arttığına göre burada ilginç bir şey olmalı diye algoritmik merak dediğimiz durum ortaya çıkıyor.
İnsanların ne olduğunu öğrenmek için takip etme ile ilgili aslında onaylamasalar da takibi artıran bir etki yapıyor burada. Bu nedenle genç kızların karanlık ve tehlikeli figürlere ilgi göstermesinin arka planında bunlar düşünmek gerekir.
Bir de o öldürülen genç kızın arkasında katile sempati duymak burada ciddi şekilde bu toplum psikolojisinde bunun karşılığı ahlaki duyarsızlaşma, ahlaki mesafenin, ahlakla ilgili duyarlılığın kaybolması diye geçiyor. Merak duyarsızlaşma yapıyor. Bir müddet sonra normalleştiriyor.
Yani insani trajedi, sanki bir haber içeriğine dönüşmüş oluyor bu kişilerde. O kişinin ölümü, bir kişinin ölümü değil, sadece bir olay, haber, yorum ya da takipçi sayısı gibi görmeye başlıyor. İnsanın olayı o kişiyi nesneleştirmesi diyoruz biz. Onu bir insan olarak görmüyor. Bir eşya gibi görüyor. Bir nesne gibi görüyor. Bu insanın nesneleştirilmesi yahut da cins olarak nesneleştirmesi gibi bir durum ortaya çıkıyor. Yani asıl burada asıl tehlike şurada fail görünürlük kazanırken mağdur görünmezleşiyor.
En büyük tehlike burada. Mağdur, kurban görünmezleşiyor. Görünmez oluyor. Onun çektiği, öldürüldüğü, annesi olduğu, kardeşi olduğu, ablası olduğu, onların çektiği sıkıntılar görünmez oluyor. Fail görünür oluyor. Medyanın böyle bir çarpıtma yapma tehlikesi oluyor. Buna ahlaki çözülme olarak, ahlakın devre dışı kalması olarak söylenen bir ahlaki yanılsama olgusudur bu.
Binlerce genç kızın bunu takip etmesi patolojik bir mekanizma, patolojik bir merak olarak değerlendiriliyor. Fakat bu değerlendirme aslında insan beyninin tehlikeli, yasak, sıra dışı olana karşı bir merakı vardır insanın. Örneğin insanın iki kollu, iki bacaklı doğması merak uyandırmaz. Ama üç kollu, üç bacaklı doğarsa bir çocuk herkes merak uyandırır. Bunlar sıra dışı şeyler merak uyandırır. Bunlara marazi merak deniyor. Bu merak çok insanın zaman ve enerjisini harcayan bir meraktır. Akıllı insanlar bu merak tuzağına düşmezler. Bu nedenle insan beyninin zaafıdır bu.
Bu kişilere de yakışıklı ama katil yerine yakışıklı acaba anlatıldığı kadar kötü mü sorusunu sordurtuyor. Bu kişide ahlaki yanılsamanın başlangıcı oluyor. Hatta bazı bilimsel literatüre hibristofili diye geçen bir suç işlemiş kişilere romantik ve cinsel çekim duyma olgusu suça karışmış kişilere literatürde bu tanımlanıyor. Çok rastlanan bir olgu değil ama suçu romantikleştirme ve cinsel tatmin sağlama bununla bu da patolojik olarak sadece romanlarda olan bir şey değil.
Bununla ilgili literatürde vakalar özel vakalar bunlar azdır nadirdir. Bir günde 15 katı fazla izleyenleri hemen böyle bir histofilik kişi bunlar suça cinsel ilgi sayı cinsel seviye hissediyorlar. Cinsel çekim duyuyorlar, romantikleşiyorlar demek doğru değil. Bir merak duygusu marazi merak duygusu var.
Burada binlerce hasta genç kız var diye düşünmek burada çok tehlikeli ve sakıncalı.
Burada kritik soru bu. Arkasındaki psikolojik dinamikleri böyle açıklayabiliriz. Böyle durumlarda çocukları, gençleri, katılanları yargılamak yerine bu katılanlar burada buradan zarar verebilirler. Ahlaki duyarsızlaşmaya girerler. Oradan çeşitli yanılsamalara, fiziksel çekicilik yanılsamalarına düşerler ve bu olayı sanki bir rol model gibi seçebilirler. Verter etkisi diye literatüre geçen Bir etki var. Burada Goethe'nin "Verter" romanındaki intihar tipini örnek alıp birçok Almanya'da intihar vakalarının oradaki mektup yazarak intihar şeklinde literatürde çok intihar vakası ortaya çıkmıştır.
Bu nedenle intihar haberlerini vermenin bir etik kuralı olduğu gibi bu olayı da aileler medya değerlendirirken muhakkak bunları yargılayarak yaklaşmak “Ne biçim çocuksun böyle şey mi düşünülür böyle şey yapılır?” deyip suçlayarak, yargılayarak, incelemek yerine onları düşünmeye sevk etmek gerekiyor. Mesela şöyle denebilir. Bu kişiyi neden takip ettin? Merak ediyorum. Bu neresi hoşuna gitti? Merak mı var? Başka bir şey mi var? Bu kişinin hangi özellikleri senin dikkatini çekti? Mesela merak mı ettin, beğendin mi? Yoksa bununla ilgili onun arkadaş arkadaşların mı takip ediyor? Oradan mı öğrendin bunu? Mesela öldürülen genç kızı düşün mesela onun ailesi var, annesi var, babası var. Onlar ne hissediyorlar? Bunu bu açıdan düşünsene deyip empati çalışması yapılabilir.
Yani bir gencin yakışıklı olması onun bu eylemin kötü sonucunu değiştirir mi? diye soru sormak, onun cevabını almaya çalışmak gençlerin. “Senin yakın arkadaşının başına gelse böyle bir şey aynı şekilde düşünür müydün? Sevdiğin bir arkadaşın başına gelse, kardeşinin başına gelse öyle düşünür müydün? Böyle bu çocuk Çok yakışıklıymış der miydin?” diyerek ona böyle empatik sonuç düşünme, sonuç bilinci, empatik bakış açısı, ahlaki muhakeme, ahlaki akıl yürütmeyi öğretmek gerekiyor gençlere. Bunu öğretmezsek gençlerimiz bu olaya sahte bir çekicilikle görünürlük yanılsaması ile bu çocuk beğeni duygusuyla ergenlik döneminin özelliği akıldan çok hisler baskındır.
Mantıksal muhakemeden çok duygusal muhakemeyle hareket ederek hareket ederler. Onların mantık ve duygu dengesini öğretmek için bir fırsattır bu olay aynı zamanda. Aslında etik ve bu suçu övmek de hukuki bir sorumluluk da getirir. Türk Ceza Kanunu'nda karşılığı vardır. Suçu ve suçu işleyeni alenen övmek kamu düzeni açısından suç kabul ediliyor.
Bunun için dijital suçta suçtan kazançlı sağlamak gibi yollara da girebilenler olabilir. Bunun için bunu aslında biz toplumsal bir böyle cinnet gibi görmeyelim bu olayı. Toplumsal cinnet değil ama toplumsal bir duyarsızlaşma. Anne ve babaların belki bu 15 misli izleyen çoğunun annesinin babasının belki haberi yok.
Bu haber olmaması o çocukların bir tehlikeli bir maceraya ruhsal patolojik bir yolculuğa girdikleri anlamına da gelebilir. Onlarda toplumsal duyarsızlaşma, empati erozyonuna sebep olabilir. Şiddeti sıradanlaştırıcı etki yapabilir. Bunların hepsi ciddi alarm işaretleridir.
İnsanın böyle bir olaya duyarsızlaşması, öyle bir olayı yani olayı kötü tarafını görmeyip o kişinin yakışıklılığını onaylanması bu ben bu bir genç kız için çok ciddi bir tehlikeli bir mecraya girdiğinin işaretidir. Çünkü günümüzde değer hiyerarşisi bozuldu. Değerlilik ölçüsü olarak görünür olmak değerli oldu şu anda.
Görünürlük iyi amaçlarla faydalı amaçlarla yapılırsa insanları bilgilendirme amaçlı yapılırsa görünürlük iyidir ama görünürlüğü sırf değerlilik ölçüsü gibi görüyorsak görünür olursan değerlisin beğeni alıyorsan değerlisin beğen almıyorsan değersizsin diyorsanız bu bir kişinin şöhret tuzağına düşmesi demektir.
Bir kişinin şöhret merdivenlerine ilerlerken, çeşitli tuzaklara, zevk tuzaklarına düşerek birçok suç örgütlerinin etkisi altına girmesi anlamına geliyor. Yani insan empatiyi kaybederse insan nesneleşiyor, eşya oluyor. Ahlaki sınırlar kayboluyor. Ahlaki muhakemeler bozuluyor. O zaman kötülük normalleşiyor. İnsanın olaylarının anlamını kaybettiriyoruz. Anlam kayması yaşanıyor. Şöhret değer yerine geçiyor. Halbuki şöhret değer değildir, karakter değerdir.
Şöhreti değer olarak öğretirseniz çocuğa o çocuğunuzu tehlike sosyal medyanın sosyal medyanın uçurumlarını yuvarlamanız demektir bu aynı zamanda. Bu nedenle dijital ekosistem çok önemli.
Aile bağları sıcaksa, ailede görünür sağlıklı ilişkiler varsa böyle ailelerde kötülüğün reklamını yapmama mümkün oluyor. Merak duygusunu doğru şekilde yönetebiliyorlar. Toplumun ahlaki sağlığı için bu buna önem vermek çok önemli.
Yalnızca suça verdiği cezayla değil suçluya verdiği sosyal ödülle de toplumun ahlaki sağlığı ölçülür. Bu nedenle merak konusu haline getirmeyelim faili. Faili kahraman yapmak ve fenomen kişi haline getirmek, romantik figür haline getirmek kötülüğün reklamını yapmaktır. Bu anneler, babalar ve medya bu sorunlara dikkat etmesinde fayda var.
Google Play
App Store
11:17
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ