Derinlemesine Analiz, Teyitli Haber! Tıkla ve favori kaynağın yap.
Ekonomik zorluklar ve geçim sıkıntısı, ebeveynin aile içinde rolünü de zorlaştırıyor. Yetişkinlerin omuzlarındaki ekonomik stres, evdeki çocukların dünyasını nasıl etkiliyor? Anne-babaların yaşadığı tükenmişlik hali, çocuklar tarafından ilk olarak hangi sinyallerle hissediliyor?
HABERİN ÖZETİ
Okunma süresi 49 saniyeye düşürüldü.
Okunma süresi 49 saniyeye düşürüldü.
ÖZETİ PAYLAŞ
Uzman Klinik Psikolog Furkan Deniz, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş’a yaptığı çarpıcı değerlendirmelerde; ekonomik krizlerin aile içi ilişkilere etkisini, çocukların bu süreçte yaşadığı gizli kaygıları ve ebeveynlerin sıklıkla düştüğü hatalı tuzakları masaya yatırdı.
Ekonomik stres, ebeveynlerin ruhsal durumunu nasıl tüketiyor? Çocuklar, anne-babalarındaki o “tükenmişlik” hâlini evde ilk olarak hangi sinyallerle hissederler?
Uzman Klinik Psikolog Furkan Deniz: Ebeveynlerin yaşadığı ekonomik stres yalnızca aile bütçesini değil, kişinin zihinsel ve duygusal gücünü de zorlar. Kira, fatura, borç ve temel ihtiyaçların nasıl karşılanacağına ilişkin düşünceler gün boyunca zihni meşgul ettiğinde ebeveynin dikkati sürekli sorunlara ve olası tehlikelere yönelmeye başlayabilir. Uyku düzeni bozulabilir, karar vermek güçleşebilir, küçük sorunlara gösterilen tahammül azalabilir ve eşler arasındaki gerilim daha görünür hâle gelebilir.
Ebeveyn çocuğunu sevmeye ve önemsemeye devam etse de onunla oyun oynamaya, sohbet etmeye, onu dinlemeye ve duygusal olarak yanında bulunmaya ayırabildiği zaman ve enerji azalabilir. Çocuk ise ilişkide hissettiği bu değişimin ekonomik sıkıntılardan kaynaklandığını çoğu zaman anlayamaz. İşte bu noktada ebeveyninin kendisinden uzaklaştığını, ona kızgın olduğunu ya da artık eskisi kadar sevilmediğini düşünebilir.
Çocuklar evin ekonomik durumunu yetişkinler gibi değerlendiremezler; ancak evdeki duygusal değişimi tahmin edilenin aksine oldukça erken fark ederler. Ses tonundaki sertlik, yüzlerdeki kaygı, konuşmaların azalması, uzun sessizlikler, ani öfke, ebeveynin dalgınlığı ve günlük düzenin değişmesi çocukların ilk fark ettiği işaretler arasındadır.
Özellikle küçük çocuklar, yetişkinlerin yaşadığı sıkıntının gerçek nedenini anlayamadıklarında bu huzursuzluğu kendileriyle ilişkilendirebilirler. “Ben bir şey yaptım”, “Babam benim yüzümden kızgın” veya “Annem artık benimle ilgilenmek istemiyor” gibi sonuçlara varabilirler. Bu nedenle çocuğa ekonomik sorunların bütün ayrıntılarını anlatmak mantıklı bir çözüm değildir. Ancak evdeki değişimin onun hatası olmadığı, yetişkinlerin bazı güçlüklerle uğraştığı ve bu sorunları çözme sorumluluğunun yetişkinlere ait olduğu açık ve güven veren bir dille hissettirilmelidir. Ebeveynlerin sorumluluğu çocuğu hayatın bütün zorluklarından tamamen uzak tutmak değildir zor dönemlerde bile çocuğun kendisini güvende, değerli ve korunuyor hissetmesini sağlayabilmektir.
Maddi imkansızlıklar ya da geçim derdi yaşayan ebeveynler ya aşırı tavizkâr olmaya ya da daha da suçlu hissetmeye yöneliyor. Bu durum için öneriniz nedir?
Uzman Klinik Psikolog Furkan Deniz: Bir ebeveyn çocuğunun istediği oyuncağı, kıyafeti, etkinliği ya da yaşam standardını karşılayamadığında kendisini yetersiz hissedebilir; ancak unutulamamalıdır ki sağlıklı ebeveyn tutumu, çocuğun her maddi isteğini hemen yerine getirmekle ölçülen bir görev değildir. Ailenin maddi imkânlarının bazı şeyleri almaya ya da her etkinliğe katılmaya yetmemesi, çocukta mutlaka kalıcı bir mahrumiyet duygusu oluşturmaz.
Önemli olan, bu durumun çocuğa nasıl açıklandığı ve karşılanamayan isteğin ardından ebeveynlerle çocuk arasındaki ilişkinin nasıl korunduğudur. Çocuk, her istediğinin gerçekleşmediği ama yine de sevildiği, anlaşıldığı ve yanında olunduğu bir aile ortamında eksiklikten çok sınırları ve hayatın gerçeklerini öğrenir.
Yaşına uygun biçimde açıklanan ve ilişki korunarak konulan sınırlar, çocuğun hayal kırıklığına dayanma, bekleyebilme ve hayatın her zaman istediği şekilde ilerlemeyebileceğini kabul etme becerisinin gelişmesine katkı sağlayabilir. Bu noktada ebeveynler çocuklarının maddi güçlerinin üzerinde isteklerini yerine getirmediğinde yaşadığı suçluluk duygusunu azaltmak amacıyla kuralların sürekli değiştirilmesi, her isteğe “evet” denilmesi veya karşılanamayacak sözler verilmesi kısa süreli bir rahatlama sağlasa da zamanla çocuğun sınırları anlamasını zorlaştırabilir aile içindeki tutarlılığı bozabilir ve çocuğun ebeveyne yönelik algısına da zarar verebilir. Ebeveynler unutmamalıdır ki çocukların asıl ihtiyacı pahalı imkânlardan , yeni tablet ve elektronik aletler alınmasından önce, kendisiyle ilgilenen, neyin mümkün olup olmadığını açıkça anlatan ve sınır koyarken ilişkiyi koruyabilen tutarlı ve kendinden emin ebeveynlerdir.
“Lunaparka gitmek istediğini biliyorum Ahmet. Orada vakit geçirmek seni mutlu ediyor; ancak lunaparka yalnızca belirli zamanlarda gidebiliriz.” diyebilen bir ebeveyn, çocuğunun isteğini görmezden gelmeden sınır koymuş olur. Buna karşılık, çocuğuna hayır demekte zorlandığı için aile bütçesini her defasında zorlamak, kısa süreli bir rahatlama sağlasa da uzun vadede hem maddi dengeyi hem de ebeveynin tutarlılığını olumsuz etkileyebilir.
Etkili ebeveynlik, çocuğun her isteğini karşılamak değil neyin mümkün olduğunu açıkça anlatabilmek ve sınır koyarken güvende hissettiren ilişkiyi koruyabilmektir. Çünkü “Şu anda bunu alamıyoruz” demek çocuğu sevgiden mahrum bırakmak değildir, sadece bu ifadenin küçümsemeden, öfkeyle susturmadan ve gereksiz ayrıntılarla kaygılandırmadan söylenmesi yeterlidir. Yerine getirilemeyecek sözler vermek yerine, çocuğun istediği bir şeye ulaşamadığında yaşadığı öfke ve hayal kırıklığını sakin ve güven veren bir tutumla karşılamak daha sağlıklıdır. Çocukların bu duygularını hemen susturmaya çalışmak yerine, çocuğun onlarla baş edebilmesine destek olmak zamanla hayal kırıklığına dayanma becerisini güçlendirebilir. Bunun yanında birlikte yürüyüş yapmak, evde oyun oynamak, yemek hazırlamak, sohbet etmek veya ücretsiz etkinliklere katılmak gibi düzenli ortak zamanlar oluşturmak da ebeveyn ile çocuk arasındaki bağı zor zamanlarda daha güçlü tutmaya yardımcı olabilir.
“Aslında sana kızmıyorum, hayata kızıyorum” durumunun çocuk üzerindeki travmatik etkisi nedir?
Uzman Klinik Psikolog Furkan Deniz: Yetişkin öfkesinin gerçek kaynağı ekonomik sıkıntı, iş yaşamı veya başka bir sorun olsa bile çocuk çoğu zaman kendisine yönelen ses tonunu, bakışı ve davranışı esas alır, ebeveynin iç dünyasında öfkenin kime ait olduğunu ayırt edemez ve çoğu zaman bunu kendiyle ilişkilendirir. Bu nedenle öfkeyi kendi davranışlarıyla ilişkilendirerek suçluluk, kaygı veya güvensizlik yaşayabilirler. Bununla birlikte tek bir öfke anını doğrudan “travma” olarak tanımlamak bilimsel açıdan doğru değildir. Çocuk üzerindeki etkiyi belirleyen; tepkinin ne kadar yoğun ve korkutucu olduğu, ne sıklıkla tekrarlandığı, çocuğun kendisini güvende hissedip hissetmediği ve sonrasında ilişkinin onarılıp onarılmadığıdır. Öfkenin sık sık çocuğa yöneldiği, çocuğun aşağılandığı, tehdit edildiği veya evde ne zaman yeni bir patlama yaşanacağını kestiremediği durumlarda çocuk yetişkinlerin yüzünü, sesini ve hareketlerini sürekli takip etmeye başlayabilir.
Üstelik bazı çocuklar aşırı uslu ve uyumlu davranarak sorun çıkarmamaya bile çalışabilirken bazıları duygularını bastırarak daha içine kapanabilir, bazıları daha öfkeli olabilir, uyku veya karın ağrısı gibi bedensel yakınmalar yaşayabilir. Unutulmamalıdır ki, ilişkideki onarımın ilk adımı, ebeveynin davranışının sorumluluğunu almasıdır. Ebeveynin sonradan “Elif, az önce sesimi yükselttim. Başka bir konuda gergin olsam da sana böyle davranmam doğru değildi. Bu senin hatan değildi. Özür dilerim” diyebilmesi çocuğun yaşadığı karışıklığı azaltır. Özür dilemek ebeveynin otoritesini zayıflatmaz aksine yetişkinin davranışının sorumluluğunu aldığını gösterir ve çocuğa ilişkilerde hataların inkâr edilmek yerine onarılabileceğini öğretir.
Maddi imkânsızlıklar yaşayan bir ebeveyn duygusal regülasyonunu nasıl sağlamalı ve çocuklarına karşı nasıl bir tutum sergilemeli?
Uzman Klinik Psikolog Furkan Deniz: Geçim sıkıntısı yaşayan bir ebeveynin zaman zaman kaygılı, öfkeli veya çaresiz hissetmesi anlaşılabilir bir durumdur. Burada önemli olan ebeveynin bu duyguları hiç yaşamaması değil, yaşadığı gerginliğin çocuğa yönelmesini ve çocuğun bu yükü kendi sorumluluğu gibi hissetmesini mümkün olduğunca önleyebilecek bir aile atmosferi oluşturmasıdır. Ebeveynlerin duygu düzenleme becerileri de ortada hiçbir sorun yokmuş gibi davranmaları değil, zorlayıcı duyguları fark ederek bunları çocuğa zarar vermeden yönetebilmektir.
Ebeveyn sesinin yükseldiğini veya kontrolünü kaybetmeye yaklaştığını fark ettiğinde konuşmayı sürdürmek yerine “Şu anda çok gerginim, biraz sakinleşip tekrar konuşacağım” diyerek kısa bir ara verebilir. Para, borç ve geçimle ilgili yoğun tartışmalar mümkün olduğunca çocuğun yanında yapılmamalı; ancak çocuk evdeki değişimi fark ettiğinde konu tamamen inkâr da edilmemelidir. Yaşına uygun biçimde “Bir süredir maddi olarak zorlanıyoruz, bazı harcamaları azaltacağız; bunu çözmek yetişkinlerin görevi, senin sorumluluğun değil” denilebilir.
Uyku, yemek, okul, oyun ve ailece geçirilen zaman gibi temel rutinlerin mümkün olduğunca korunması çocuğa hayatın hâlâ öngörülebilir olduğu duygusunu yaşatma konusunda önemli katkılar sağlayabilmektedir. Maddi güçlüklerle mücadele eden ailelerde dikkat edilmesi gereken önemli noktalardan biri, bu sürecin yükünün yalnızca eşlerden birinin omuzlarına bırakılmamasıdır. Ekonomik sorumluluklar kadar kaygıların, kararların ve ev içindeki görevlerin de paylaşılması, ebeveynlerden birinin kendisini yalnız ve tükenmiş hissetmemesini sağlayan önemli bir koruyucu faktördür. Çünkü zor dönemlerde aileyi ayakta tutan yalnızca maddi imkânlar değil, eşlerin birbirine “Bu yükü tek başına taşımak zorunda değilsin” duygusunu verebilmesidir. Gerektiğinde yakın çevreden destek istemek de güçsüzlük değil, ailenin dayanıklılığını koruyan sağlıklı bir tutumdur.
Google Play
App Store
Haberi Paylaş
15:15
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ