Telefonunuz cebinizdeyken bile biri sizi adım adım izliyor, mesajlarınızı okuyor, hatta mikrofonunuzdan sizi dinliyor olabilir mi? Üstelik bazı casus yazılımlar, telefon ekranında hiçbir iz bırakmadan çalışabiliyor. Peki, birinin mesajlarınızı okuması, konumunuzu takip etmesi, mikrofonunuza ve kameranıza erişmesi gerçekten mümkün mü? Telefonunuzda casus yazılım bulunduğunu nasıl anlarsınız ve böyle bir durumda ilk 24 saatte ne yapmalısınız? Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, merak edilenleri Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'a anlattı.
Telefonunuza casus yazılım yüklendiğini ele veren en somut 5 teknik belirti nedir?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Benim burada özellikle üzerinde durduğum beş belirti var… Vatandaşlarımıza özellikle aktarmak istiyorum. Birincisi, telefon kullanılmadığı hâlde pilin normalden hızlı tükenmesi ve cihazın ısınması. İkincisi, mobil veri kullanımında açıklanamayan artışlar. Üçüncüsü, telefonda tanımadığınız uygulamaların, profillerin veya cihaz yönetimi izinlerinin bulunması. Dördüncüsü, erişilebilirlik, mikrofon, kamera ve konum izinlerinin şüpheli uygulamalara verilmiş olması. Beşincisi ise Google, Apple veya mesajlaşma hesaplarında tanımadığınız oturumların ve bağlı cihazların görülmesi. Ancak şunu vurgulamak gerekiyor: Bu belirtilerin hiçbiri tek başına casus yazılım bulunduğunu kanıtlamaz. Önemli olan, bu işaretlerin birlikte görülmesi ve teknik incelemeyle doğrulanmasıdır.
| Sıra | Belirti | Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | Pil ve Sıcaklık Değişimi | Telefon kullanılmadığı hâlde pilin normalden hızlı tükenmesi ve cihazın ısınması. |
| 2 | Mobil Veri Artışı | Mobil veri kullanımında açıklanamayan artışlar görülmesi. |
| 3 | Şüpheli Uygulama ve İzinler | Telefonda tanınmayan uygulamaların, profillerin veya cihaz yönetimi izinlerinin bulunması. |
| 4 | Kritik İzinlerin Verilmesi | Erişilebilirlik, mikrofon, kamera ve konum izinlerinin şüpheli uygulamalara tanımlanmış olması. |
| 5 | Bilinmeyen Oturumlar | Google, Apple veya mesajlaşma hesaplarında tanınmayan oturumların ve bağlı cihazların fark edilmesi. |
| Not: Prof. Dr. Ali Murat Kırık'a göre, bu belirtilerin hiçbiri tek başına casus yazılımı kanıtlamaz; işaretlerin birlikte görülmesi ve teknik incelemeyle doğrulanması gerekir. | ||
Bir kişi telefonunuzu eline yalnızca 2-3 dakika alarak sizi aylarca takip edebilir mi?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Tabii, teknik olarak mümkün; ancak her telefonda, her koşulda ve yalnızca birkaç dakikada bunun gerçekleştiğini söylemek de pek doğru olmaz hani. Telefonun ekran kilidi açıksa, kişi güvenlik ayarlarına erişebiliyorsa veya önceden hazırlanmış bir takip uygulamasını kurup gerekli izinleri verebiliyorsa kısa sürede bazı işlemleri başlatabilir. Bazen uygulama yüklemek yerine açık bırakılmış bir hesap oturumundan, mesajlaşma uygulamasındaki bağlı cihazlardan ya da konum paylaşımından yararlanılır. Takibin aylarca sürmesi de bu erişimin devam etmesine bağlıdır. Güncel telefonların güvenlik önlemleri bazı işlemleri zorlaştırır; dolayısıyla iki-üç dakikalık fiziksel erişim, tek başına aylarca süren casusluğu garanti etmez.
Casus yazılım telefonun ekranında görünmeden çalışabilir mi?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Kesinlikle mümkün. Bununla ilgili bildiğim çok örnek söz konusu… Casus yazılımların bir kısmı uygulama listesinde kolayca fark edilmeyecek şekilde gizleniyor, farklı bir sistem hizmeti adıyla çalışıyor veya kullanıcıya belirgin bir bildirim göstermiyor. Bu yazılımlar, aldıkları izinlere ve cihazın güvenlik açıklarına bağlı olarak arka planda konum bilgisi toplayabiliyor, mesajlara erişebiliyor ve bazı verileri dışarı aktarabiliyor. Özellikle eşler, sevgililer veya iş ortakları arasındaki dijital takip vakalarında kişinin telefona daha önce erişmiş olması önemli bir risk oluşturuyor. Ancak ekranda bir uygulama görünmemesi, telefonda kesinlikle casus yazılım bulunmadığı anlamına gelmediği gibi, telefonun ısınması da tek başına casusluk kanıtı sayılmıyor.
Birinin WhatsApp mesajlarınızı, sesli görüşmelerinizi, fotoğraflarınızı, mikrofonunuzu ve kameranızı uzaktan izlemesi teknik olarak mümkün mü?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Evet, belirli koşullarda bunların bir kısmına, hatta birden fazlasına erişmek teknik olarak mümkün. Hemen bir örnekle açıklayayım bu hususu… Mesela, WhatsApp hesabınız başka bir cihazla eşleştirilmişse mesajlarınızın bir bölümü o cihazda görüntülenebilir; telefonunuzdaki zararlı yazılım gerekli izinlere veya yeterli sistem erişimine sahipse fotoğraflarınıza, mikrofonunuza ya da kameranıza ulaşabilir. Ancak WhatsApp'ın uçtan uca şifrelemesi ile telefona veya hesaba erişilmesi farklı konulardır. Şifreleme, mesajın aktarım sırasında korunmasını sağlar; ele geçirilmiş bir cihazı veya açık bırakılmış bir hesabı kendiliğinden güvenli hâle getirmez. Ayrıca her casus yazılım tüm bu özellikleri kullanamaz; erişim, cihazın işletim sistemine, güvenlik açıklarına, verilen izinlere ve yazılımın yeteneklerine bağlıdır.
Türkiye'de eşinin, sevgilisinin veya iş ortağının telefonuna izinsiz casus yazılım yükleyen kişi hangi suçlardan yargılanabilir?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Burada çok net bir hukuki sınır var, bunu hemen belirteyim. Eşiniz, sevgiliniz veya iş ortağınız olmanız, karşı tarafın telefonunu izinsiz takip etme hakkı vermez. Eylemin niteliğine ve elde edilen verilere göre Türk Ceza Kanunu'nun 132. maddesindeki haberleşmenin gizliliğini ihlal, 133. maddesindeki kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması, 134. maddesindeki özel hayatın gizliliğini ihlal, 135. maddesindeki kişisel verilerin kaydedilmesi, 136. maddesindeki kişisel verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi ve 243. maddesindeki bilişim sistemine girme suçları gündeme gelebilir. Somut olayda başka suçlar da oluşabilir. Ancak her casus yazılım vakasında bu suçların tamamı otomatik olarak oluşmaz; hangi suçların uygulanacağını deliller, yapılan işlemler ve olayın özellikleri belirler. Mağdur, elindeki delillerle birlikte savcılığa suç duyurusunda bulunabilir.
Telefonunda casus yazılım olduğundan şüphelenen bir kişi ilk 24 saatte tam olarak ne yapmalı?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Benim tavsiyem, panikle telefonu sıfırlamak yerine kontrollü hareket etmek. İlk olarak, bir tehdit veya şiddet riski varsa yardım almak için güvenli bir cihaz kullanın; şüpheli kişinin takip edildiğinizi fark etmesi tehlikeyi artırabilir. Ardından şüpheli uygulamaların, izinlerin, bağlı cihazların ve bilinmeyen hesap oturumlarının ekran görüntülerini alın; tarih ve saat bilgilerini koruyun. Güvendiğiniz başka bir cihazdan e-posta, Apple veya Google hesabınızın ve mesajlaşma hesaplarınızın güvenliğini kontrol edin, parolaları değiştirin, tanımadığınız oturumları kapatın ve iki aşamalı doğrulamayı etkinleştirin. Telefonun işletim sistemini güncelleyin ve güvenilir bir teknik uzmandan inceleme isteyin. Adli delil ihtimali varsa telefonu sıfırlamadan veya şüpheli uygulamaları silmeden önce uzman desteği alın; çünkü bu işlemler önemli izleri ortadan kaldırabilir. Tehdit veya suç şüphesinde kolluk kuvvetlerine ya da Cumhuriyet başsavcılığına başvurun.
Google Play
App Store
15:21
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ