İşverenin işçiye yanlışlıkla fazla maaş ödemesi, çalışma hayatında sık karşılaşılan ücret uyuşmazlıkları arasında yer alıyor.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin gündeme gelen kararı, hatalı ödemelerin iadesinde ispatın önemini ortaya koydu. Borç olmadığı hâlde yapılan ödemenin geri istenebilmesi için ödeme sırasında yanılgıya düşüldüğünün kanıtlanması gerekiyor.
Peki işverenin işçiye yanlışlıkla fazla maaş ödemesi, çalışma hayatında sık karşılaşılan ücret uyuşmazlıkları arasında yer alıyor. Peki, işveren fazla yatırdığı maaşı geri isteyebilir mi? İşçinin maaşından kesinti yapabilir mi?
Avukat Gizem Gonce, işverenin fazla ödenen maaşı geri isteme şartlarını, işçinin haklarını ve olası hukuki süreçleri Tgrthaber.com Özel Haber Editörü Zeynep Gizem Er'e değerlendirdi.
İşverenin yalnızca fazla ödeme yaptığını ileri sürmesinin iade için yeterli olmadığını belirten Gonce, ödemenin hangi nedenle hatalı yapıldığının, tutarının ve iade talebinin hukuki dayanağının ortaya konulması gerektiğine dikkat çekti.
Bordro veya muhasebe hatası, aynı ücretin iki kez yatırılması ya da yanlış hesaplama gibi durumların iade talebine konu olabileceğini aktaran Gonce, prim, ikramiye ve fazla çalışma ücreti gibi ödemelerin ise yalnızca sonradan fazla ödeme olarak nitelendirilmesiyle geri istenemeyeceğini vurguladı.
İşverenin fazla ödeme iddiasını ücret bordroları, banka dekontları, muhasebe kayıtları ve gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle kanıtlayabileceğini belirten Gonce, işçinin maaşından istenen tutarın kendiliğinden kesilemeyeceğini ifade etti.
Fazla ödemenin geri alınması için alacak davası açılabileceğini, ancak mahkemenin ödemenin niteliğini, tarafların sunduğu delilleri ve zamanaşımı itirazlarını birlikte değerlendireceğini kaydeden Gonce; sebepsiz zenginleşme kapsamında gündeme gelebilen iki ve on yıllık zamanaşımı süreleri, faiz talebinin koşulları ve fazla ödeme yapılmasının işten çıkarma açısından tek başına yeterli bir neden olup olmadığı konusunda da önemli açıklamalarda bulundu.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin kararı, işverenin yanlışlıkla yaptığı fazla maaş ödemesini geri isteyebilmesinin koşullarını gündeme getirdi.
İade talebinde ödemenin hangi nedenle hatalı yapıldığının ortaya konulması ve yanılgının kanıtlanması gerektiğine dikkat çeken Av. Gonce, işverenin yalnızca fazla ödeme iddiasında bulunmasının yeterli olmadığını belirtti.
Gonce, hatalı ödemenin somut delillerle desteklenmesi gerektiğini vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
''Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, borç olmadığı hâlde yapılan ödemenin, ödeme sırasında yanılgıya düşüldüğünün kanıtlanması hâlinde geri istenebileceğini değerlendirdi. Dosyada bilirkişi raporuyla belirlenen fazla ödeme ve işçinin daha önce açtığı alacak davasının kesinleşerek reddedilmiş olması da dikkate alındı. Karar, hatalı ödeme iddiasının somut delillerle desteklenmesinin önemini ortaya koyuyor.
İşveren işçiye yanlışlıkla fazla maaş öderse bu parayı geri isteyebilir. İşverenin gerçekte borçlu olmadığı bir tutarı hata sonucu işçiye ödemesi hâlinde, Türk Borçlar Kanunu’nun sebepsiz zenginleşmeye ilişkin hükümleri kapsamında iade talebinde bulunması mümkün olabilir. Ancak işverenin yalnızca fazla ödeme yaptığını ileri sürmesi yeterli değildir. Ödemenin hangi nedenle hatalı olduğu, tutarı ve iade talebinin hukuki dayanağı ortaya konulmalıdır.''
Bordro ve muhasebe hataları, aynı maaşın iki kez yatırılması ya da yanlış hesaplama nedeniyle yapılan ödemeler, işverenin geri ödeme talebine konu olabiliyor. Ancak prim, ikramiye veya fazla çalışma karşılığı yapılan ödemelerin sonradan hatalı ödeme olarak nitelendirilmesi, tek başına işçiye iade yükümlülüğü getirmiyor.
İşverenin fazla ödeme iddiasını hangi belgelerle kanıtlaması gerektiğine de değinen Av. Gizem Gonce, ödemenin kaynağının ve miktarının somut biçimde ortaya konulmasının önemini vurgulayarak şu değerlendirmede bulundu:
''Fazla ödeme; bordro veya muhasebe hatası, aynı ücretin iki kez yatırılması, yanlış hesaplama ya da işçiye hak kazanmadığı bir tutarın ödenmesi gibi nedenlerden kaynaklanabilir. Bununla birlikte, ücret artışı, prim, ikramiye, fazla çalışma veya sözleşmeden doğan bir alacağın sonradan fazla ödeme olarak nitelendirilmesi tek başına iade yükümlülüğü doğurmaz. Ödemenin gerçek hukuki sebebi incelenmelidir.
İşveren; ücret bordroları, banka dekontları, muhasebe kayıtları, puantaj çizelgeleri, ücret hesaplama tabloları ve yazışmalar gibi delillere dayanabilir. Gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle fazla ödemenin miktarı belirlenebilir. İspat bakımından yalnızca toplam tutarın gösterilmesi değil, ödemenin hangi dönem ve işlem nedeniyle hatalı olduğunun da açıklanması önemlidir.''
İşverenin fazla maaş ödediğini ileri sürmesi, talep ettiği tutarı işçinin sonraki aylardaki ücretinden doğrudan kesebileceği anlamına gelmiyor. Ücretin korunmasına ilişkin kuralların ve takas-mahsup koşullarının dikkate alınması gerektiğini belirten Av. Gonce, işverenin alacak iddiasıyla bu alacağı maaş kesintisi yoluyla tahsil etmesinin birbirinden farklı hukuki meseleler olduğuna işaret etti.
Gonce, işçinin ücretinden yapılacak kesintiler konusunda şu ifadeleri kullandı:
''İşveren, fazla ödeme yaptığını ileri sürerek sonraki aylara ait ücretten istediği tutarı kendiliğinden kesemez. İşçinin ücretinin korunmasına ilişkin kurallar ve takas-mahsup koşulları dikkate alınmalıdır. İşverenin bir alacağı bulunduğunu düşünmesi ile bu alacağı ücret kesintisi yoluyla tahsil edebilmesi farklı hukuki meselelerdir. Hukuki dayanağı bulunmayan kesintiler ayrıca uyuşmazlık doğurabilir.''
Yanlışlıkla fazla maaş ödediğini düşünen işveren, yasal şartların oluşması hâlinde işçiye karşı alacak davası açabiliyor. Ancak mahkemenin değerlendirmesinde ödemenin niteliği, hata iddiası, talep edilen tutar ve tarafların sunduğu deliller belirleyici oluyor.
Dava açılmasının işverenin talebinin mutlaka kabul edileceği anlamına gelmediğini belirten Gonce, hukuki sürece ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
''İade talebinin koşullarının oluştuğunu düşünen işveren, ilgili mevzuat çerçevesinde alacak davası açabilir. Mahkeme; ödemenin gerçekten borç olmayan bir ödeme olup olmadığını, hata iddiasını, miktarı, tarafların sunduğu delilleri ve zamanaşımı itirazlarını inceler. Dolayısıyla dava açılabilmesi, işverenin talebinin mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez.''
Fazla ödenen maaşın geri istenmesinde zaman aşımı süreleri önem taşıyor. Türk Borçlar Kanunu'nun 82'nci maddesi kapsamında sebepsiz zenginleşme taleplerinde 2 ve 10 yıllık sürelerin gündeme geldiğini belirten Gonce, somut olayın hukuki niteliğinin ve uygulanabilecek özel hükümlerin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti:
''Bu soruda zaman aşımı süreleri belirleyicidir. Türk Borçlar Kanunu’nun 82’nci maddesi uyarınca sebepsiz zenginleşmeden doğan istem, hak sahibinin geri isteme hakkını öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bununla birlikte talebin hukuki niteliği ve uygulanabilecek özel hükümler ayrıca incelenmelidir. Ödemenin eski tarihli olması tek başına kesin bir sonuç için yeterli değildir.''
Geçmiş dönemlere ait ücret hesaplamalarında ve birden fazla ödeme kaleminin bulunduğu uyuşmazlıklarda bilirkişi raporu önemli deliller arasında yer alabiliyor. Ancak raporun dayandığı kayıtların doğruluğu, hesaplama yöntemi ve tarafların itirazları da mahkemenin değerlendirmesinde dikkate alınıyor.
Bilirkişi raporunun tek başına davanın sonucunu belirlemediğini vurgulayan Gonce, konuyla ilgili şu ifadeleri kullandı:
''Bilirkişi raporu, özellikle geçmiş dönemlere ait ücret hesaplamalarında ve birden fazla ödeme kaleminin bulunduğu uyuşmazlıklarda önemli bir delil olabilir. Ancak rapor tek başına her durumda davanın sonucunu belirlemez. Raporun dayandığı kayıtların doğruluğu, hesaplama yöntemi ve tarafların itirazları da incelenir. Nihai hukuki değerlendirme mahkemeye aittir.''
İşverenin yanlışlıkla fazla maaş ödemesi yapması, tek başına işçinin işten çıkarılması için yeterli bir gerekçe oluşturmuyor. Fesih değerlendirmesinde işçinin hatanın meydana gelmesindeki rolü, kasıt veya kusurunun bulunup bulunmadığı ve olayın iş ilişkisine etkisi önem taşıyor.
Gonce, işverenin hesaplama hatasıyla işçinin sorumluluğunun birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirterek şu açıklamayı yaptı:
''Fazla ödeme yapılmış olması, tek başına her durumda haklı veya geçerli fesih nedeni oluşturmaz. İşçinin hatanın oluşumundaki rolü, kasıt veya kusur bulunup bulunmadığı, işçinin durumu bilip bilmediği ve olayın iş ilişkisine etkisi değerlendirilmelidir. İşverenin yaptığı hesaplama hatası ile işçinin sorumluluğu birbirinden ayrılmalıdır.''
Fazla ödenen maaşın iadesinin yanı sıra faiz talebi de gündeme gelebiliyor. Ancak faizin hangi tarihten itibaren işleyeceği, borcun niteliğine, borçlunun temerrüde düşürülüp düşürülmediğine ve uygulanacak mevzuata göre değişiyor.
Faiz talebinin her durumda ödemenin yapıldığı tarihten itibaren başlayamayacağına dikkat çeken Gonce, şu ifadeleri kullandı:
''Hukuki koşulları oluşmuşsa faiz talebi gündeme gelebilir. Ancak faizin hangi tarihten itibaren işleyeceği; borcun niteliğine, borçlunun temerrüde düşürülüp düşürülmediğine, yapılan bildirime ve uygulanacak mevzuata bağlıdır. Faizin her durumda ödemenin yapıldığı tarihten başlayacağı söylenemez.''
Yargıtay kararının çalışanlar ve işverenler açısından öne çıkan yönü, hatalı ödeme iddiasının tek başına iade yükümlülüğü doğurmaması. Ödemenin gerçekten borç olmayan bir ödeme olup olmadığı, hatanın kanıtlanması, tutarın hesaplanması ve zaman aşımı gibi unsurlar birlikte değerlendiriliyor.
İşverenin fazla ödeme iddiasını somut delillerle desteklemesi gerektiğini belirten Gonce, hem yasal düzenlemelere hem de çalışanların dikkat etmesi gereken noktalara değinerek şu değerlendirmede bulundu:
''Karar, işverenin hatalı ödeme iddiasının belirli koşullarda hukuken ileri sürülebileceğini ortaya koyuyor. Ancak işverenin her fazla ödeme iddiasında parasını doğrudan geri alabileceği şeklinde yorumlanmamalıdır. Ödemenin borç olmayan bir ödeme olup olmadığı, hata koşullarının kanıtlanması, tutarın hesaplanması ve zaman aşımı gibi hususlar birlikte değerlendirilmelidir.
Türk Borçlar Kanunu’nun 77 ve devamı maddeleri sebepsiz zenginleşmenin geri verilmesini, 78’inci maddesi ise borç olmayan edimin geri istenmesine ilişkin koşulları düzenler. Bu nedenle işverenin hatalı ödeme iddiasında bulunması tek başına yeterli değildir; iade talebinin yasal şartları somut olayda gerçekleşmiş olmalıdır.
Çalışanlar için öneri: İşverenin iade talebiyle karşılaşıldığında, istenen tutarın hangi hesaplamaya dayandığı öğrenilmeli ve bordro ile banka kayıtları karşılaştırılmalıdır.''
Google Play
App Store
12:35
Haberi Paylaş
İLGİLİ HABERLER
YORUM YAZ